(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Publilii Syri Sententiae"

Google 



This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 

to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each file is essential for in forming people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at |http: //books .google .com/I 






■ r 



K7^ 




v/KV 



i 






7 



PUBLILII SYRI 



SENTENTIAE. 



AD FIDEM- CODICUM OPTIMORUM 
PRIMUM RECENSDIT 



EDUABDUS WOELFFLIN. 



ACCEDIT INCERTI AUCTORIS LIBEE QUI VULGO DICITDR 

DE MORIBUS. 




LIPSIAE 

IN AEDIBUS B. G. TEUBNERI. 
MDCCCLXIX. 






lipbiaj: : typis b. o. tbubnebi. 



CONRADO BURSIAN 



MNEMOSYNON TURICENSE. 



I 



PROLEGOMENA. 



PUBLILIUS StrUS. 






I, Be Publilio Syro mimographo. 

Nomen Publilii Syri varias expertum est fortunae vices^. 
IJam cum per totum, quod dicunt, medium aevum in obli- 
vionem cecidisset et Seneca philosophus earum sententiarum, 
quas edidimus, auctor esset habitus, extitit quidem Desiderius 
Erasmus^; qui illas suo auctori vindicaret, sed idem recen- 
tiorum librorum corruptelis in errorem implicatus, tarn mon- 
strosum induxit Publii Syri nomen, ut quomodo praenomen 
in nomen gentile abierit^ vix explices, nisi forte ad celeber- 
rimum iuris interpretem, Gaium dice, vel ad Marcum evan- 
gelistam velis provocare. Nostris autem temporibus, cum 
Silligius, doctissimus Plinii editor, auctoritatem codicis Bam- 
bergensis secutus, verum Publilii nomen poetae reddidisset, 
a multis, ut est difficillimum diutumam vincere consuetudi- 
nem, ei denegata est fides, donee Ciceronis, Senecae et rhe- 
toris et philosophi, Gellii, Macrobii, Hieronymi libros manu 
scriptos idem Publilii servasse nomen innotuit. Cf. Plin. nat. 
hist. 35, 58, 199; Cic. ad Attic. 14, 2; Sen. controv. pg. 
202, 24. 206, 6. 8. 20. coll. 206, 2. 211, 24 Burs. Sen, epist. 
8, 8 ; Gell. n. a. 17, 14 ; Macrob. S^t. 2, 7, § 5. 6. 8 ; Hieron. 
ad Euseb. Chron. 1974 Amand. 

Nunc demum, postquam in Philologi vol. XXII. pg. 
439 seq. veterum testimonia, quanta fieri poterat fide col- 
legi, Publilii nomen a pleri§que, inter quos Ritschelium 
honoris causa nomino (opusc. philol. II. 663), probari vi- 
deo et ab iis receptum esse laetor, qui litterarum Romana- 
rum historiam nuperrime conscripserunt, Baehrio et Teuffelio. 
Denique si quis fublilium a librariis in Publium saepe 
depravatum esse ut pluribus exemplis confirmetur deside- 

ret, satis magnum proferre locorum numerum res erit non 

1* 






V 



4 PROLEGOMENA. 

multi laboris*): adeo vulgare est illud vitii genus, (hemi- 
graphiam dixeriin vel haplographiam) praesertim ubi, ra- 
riora sunt noinina, quae loco deturbantur, magis nota ac 
trita, quae irrepunt, ut ne id quidem mirum nos habere de- 
beat, non uno loco, sed pluribus libraries eodem mode pec- 
casse. Quae enim esse potest auctoritas codicum, Ciceronis 
epist. 12, 18, Senecae de tranq. an. 11, 8, Plin. nat. hist. 8, 
51, 77, Macr. Sat. 2, 2, 8, in quibus praenomen Publii scri- 
ptum esse haud ignore, cum eundem poetam ab iisdem scri- 
ptoribus audire Publilium supra demonstratum sit? Itaque 
ne eorum quidem sententiam tueri velim, qui utrumque nomen 
et Publii et Publilii recte se habere rati poetam nostrum 
Publium Publilium nominaverunt: nam apud nullum scripto- 
rem haec duo nomina coniuncta leguntur. 

De altero poetae nomine, quod Plinius n. h. 35, § 199 
tradidit: Publilium Lochium mimicae scaenae conditorem et 
astrologiae consobrinum eius Manilium Antiochum, item gram- 
maticae Staberium Erotem eadem nave advectos videre proavi, 
adhuc sub iudice litem esse lubenter confiteor. Quodsi cui 
contigerit, ut facili medela ex codicis Bambergensis scriptura 
nomen illud graecum eliciat, quo inter Syros, antequam Ro- 
mam adduceretur, puer usus erat, aut si quis Lochium fuisse 
nomen graecum evicerit, nos certe non habebit inventi in- 
vidos. Interim, donee meliora edoceamur, Plinium non Lo- 
ehium, sed Antiochium scripsisse statuamus**), patria accu- 
ratius significata quam factum est a ceteris scriptoribus, 
quorum exemplo poeJLam Syrum cognominare consuevimus. 
Quin immo haud defuerunt, qui versiculo clique a Caesare 
ex tempore fuse (cf. infra pg. 9) abusi eum simpliciter Syrum 
vocarent, tamquam id nomen apud veteres in iustum ac legi- 
timum evaluisset, in quo non addito gentili acquiescere pos- 



*) Cf. Tac. hist. 2, 92 Praeposuerat praetorianis P. Sahinum, ubi 
Publilium emendandum esse coll. hist. 3, 36 Publilium Sabinum prae- 
torii praefectum primns vidit Halmius. Apud Liv. 10, 9, 2 Puhlilius 
debetur Glareano, apud Cic. epist. ad Attic. 12, 24, 1. 12, 28, 2 Bosio, 
ut nihil dicam de Lucilio sexcenties in Lucium corrupto. 

**) Similiter apud Taciturn 13, 7 iochum scriptum est in Mediceo, 
recte in editionibus Antiochum. Quod ad rem attinet, haud absnrda 
est coniectnra Publilium fuisse popularem Archiae, de quo cf. infra pg. 9. 



PROLEGOMENA. 5 

semus. Quod secus se habere hoc loco breviter monendiim 
putavimus. 

Sed ne accuratius investigemus, quod fuerit poetae no- 
men quaeque eius patria, videamus qua ingenii indole nomen 
suum immortali posteritatis memoriae commendaverit. Ma- 
crobius igitur in. Sat. 2, 7, 6 seq. haec tradidit: Puhlilius, 
natione Syrus, cum puer ad patronum domini esset addudus, 
promeruit eiim non minims salihus et ingenio quam forma. Nam 
forte cum iUe servum suum hydropicum iacentem in area vidis- 
set increpuissetque, quid in sole faceret, respondit Aquam cale- 
facit. loculari deinde super cena exorta quaestione, quodnam 
esset mohstum otium, aliud alio opinante ille, Fodagrici pedes, 
dixit Oh haec et alia manu missus et maiore cura eruditm, 
cum mimos componeret ingentique adsensu in Italiae oppidis 
agere coepisset, productus est Bomae per Caesaris ludos. Si 
vero subtilius quaeras, non Macrobius sed Gellius lib. VIII. 
cap, 15 haec primus tradidisse censendus est, quod et deper- 
diti illius libri docet summarium, nee abhorret a moribus 
Macrobii, quera permulta impudenter a Gellio furatum esse 
nemo nescit. Quod autem Suetonius in illo de viris illustri- 
bus libro, quo poetarum latinorum vitas complexus est, Publi- 
lium dixit mim^graphumj Laberium contra mimorum scripto- 
rem, id nullara aliam ob causam factum esse arbitror, nisi 
quod illi moris erat poetas Italia oriundos latino vocabulo 
scriptores appellare, ut Accium tragoediarum, Lucilium sati- 
rarum, Quintium Attam togatarum, Pomponium Bononiensem 
Atellanarum scriptorem, Catullum lyricum, Fenestellam car- 
minum scriptorem dixit, idem contra Philistionem Magnesium 
mimograpbum. Quamquam non negaverim, maximum inter- 
cedere discrimen inter Publilium et Laberium: quod quale 
esset cum adhuc multos fugisset, factum est, ut et de Publilii 
sententiis viri docti minus recte iudicarent, et ilia Plinii 
verba ^Publilium mimicae scaenae conditorem^ perperam inter- 
pretarentur. 

Quamobrem operae pretium esse videtur paulo altius 
repetere, ut accuratius noscatur, unde mimi, qui Publilii 
aetate ac deinde sub Caesaribus ex gente lulia tanto opere 
celebrabantur , originem traxerint et quomodo paulatim ex- / 
culti sint. Ac primum quidem constat mimos antiquitus fuisse 



6 PROLEGOMENA. 

plane diversos a ceteris comoediae generibus, cum et iusto 
fabulae argumento carerent, nee in universiim in scaena agi 
solerent. Immo quae de illis scurrarum artificiis memoriae 
prodita sunt, satis declarant in exercenda arte mimica non 
fuisse locum nisi uni actori. Sic Eudicos pugiles et athletas 
imitari solebat (Athen. 1, 19 F), sic Oenonas Ulixen per lon- 
gos errores patrii sermonis oblitum et barbara loquentem, 
sic Theodorus trochlearum crepitum (Plut. de aud. poet. 18 
B), sic Parmenon suem grundientem (Plut. quaest. sympos. 
674 B, Paroemiogr. graeci, ed. Leutsch, append. II. 87, Phaedr. 
fab. 5, 5), sic etiam saeculo quarto p. Chr. exeunte Marcus 
quidam quadrupedum et avium voces teste Ausonio epigr. 76. 
Mitto alios : nam interciderunt nomina, ut illius , qui primtim 
invenit causidicos imitari (Jahn, spec, epigr. p. 38, N. 107), 
vel qui ebrios (Athen. 14, 621, C). Cf. Jahnii Prolog, ad 
Persium pg. LXXXIV sqq. et Grysari libellum ^der romische 
Mtmus' pg. 7 sqq. Qui tali modo risum movebant, proprie 
dicebantur mimum agere; mimi dicti sunt et scurrae et ipsum 
spectaculi genus : sed numquam singuli versus mimorum no- 
inen habu^runt. Mimus, ut ait Diomedes (p. 491, 13 K.) 
est sermonis Cfuiuslihet et motus sine revermtia, vel factorum et 
[dictorum] twpium cum lasdvia imitatio; TCaCyvia appellat 
Plutarchus quaest. sympos. 7, 8, 4. Scurras modo in circulis, 
adstante plebecula spectandi cupida, artem ludicram exer- 
cuisse, modo in conviviis divitum cum per se consentaneum, 
tum nonnuUorum auctorum testimoniis comprobatum est; 
SuUam imprimis huius farinae mimis et saltatricibus delecta- 
tum esse auctor est Plutarchus in vita SuUae, cap. 2 et 36. 
Haec hactenus de altero mimorum genere, quod proprie extra 
scaenam agebatur. 

Neque tamen mirandum est in theatra quoque adnaissos 
esse mimos, ubi aut embolii aut exodii vice fungerentur. Cf. 
Liv. 7, 2, 11. lam fac illi, qui muliones imitari solebat, 
(Petron. Sat. 68) praesto fuisse mulum; fac illi, qui causi- 
dicos ludificabatur , adstitisse, quem magna voce increparet 
vel qui accusati partes ageret: en iacta sunt initia dialogi, 
qui ipse dramatis quasi fons esse recte iudicatur. Hue per- 
tinet, quod Athenaeus 10, 452 F narravit de Ischomacho 
mimo: imitatum eum esse hominem rusticum vino epulisque 



^PROLEGOMENA. 7 

^ oneratum, iocularia agentem cum medico advocate. Qua in 
re nolim equidem negare antiquitus unius mimi fuisse pri- 
marias partes, reliquos archimimum adiuvisse vocibus admo- 
dum raro interiectis 5 sed hoc in aperto est, inductis sermo- 
nibus alternis et aucto mimorum numero facile fieri potuisse, 
ut mimi tempore procedente ad similitudinem Atellanarum 
amplificarentur, id est ut in locum 6ius, quod principio fuerat 
personae reive comicae repraesentatio, iusta fabularum ar- 
gumenta succederent, vel ut graeco vocabulo utar a Plutarcho 
quoque in definiendis mimi generibus usurpato, VTtod^eOscg. 
Idque multo ante tempera SuUana factum est (cf. Mart. 
Hertzium in Jahnii annalibus, vol. 93, pg. 581), et ita qui- 
dem, ut in catulario mimo Laberii, (cf. Ribbeckii Comic, lat. 
fragm. pg. 240 et Scylacem, pg. 249) in eiusdem ariete ac 
tauro (ibid. pg. 238. 250), in scrofa grundiente (ibid. pg. 
249, V. 82) facile agnoscas, quibus initiis mimus ad tantum 
in(;rementum pervenerit. Nee immerito Laberii ^Late loquen- 
tes' i. e. TtXurvXoyovg, et ^Gallos', quorum sermonem rusticum 
poeta in ludibrium v«rtisse putandus est *), cum Ulixe con- 
feras, ^FuUones, Piscatorem, Restionem, Staminarias' et reli- 
qua opificiorum genera in mimis descripta cum mulione \:el 
causidicb, de quibus mode verba fecimus. Sed quombdo mi- 
mus aliquis inscriptus esse potuerit ^Marius' (ita ex conie- 
ctura scribitur Com. lat. pg. 245), ego quidem non assequor. 
Horum memoria primordiorum ne posterioribus quidem 
temporibus obscurata est. Quod enim olim suo iure dici 
solebat 'mimum agere', cum unus ageret, hoc usurpari non 
desitum est, cum ad mimum agendum non paucioribus his- 
trionibus opus esset, quam in reliquis fabularum scaenicarum 
generibus. lam igitur dicebatur mimum agere, non qui solus 
actoris partes sustinebat, sed unus quisque, cuius in mimo 
agendo aliquae erant partes, sive primae, sive secundae. 
Quae locutio cum facile errorem procreare potuerit, non mi- 
rum videbitur, inde falsam illam opinionem ortam et usque 



*) Utrnm ^Tusca' quoque Laberii hue faciat, an potius intelligenda 
sit meretrix vici Tusci, videant alii. Cf. Plaut. Cure. 482. Hor. Sat. 2 
3, 228. — Priscianum X. 8, p. 900 P. scripsisse eonicio: Pvhlilius in 
Murmillone (vulgo Murmtmthone, Murmurcone vel Murmidone) ^Cellas 
servorum converri\ 



8 PROLEGOMENA. 

ad nostra tempora propagatam esse, quasi omnes inimi ita 
fuerint compositi, ut ab uno agerentur. Ne tamen arguar 
rem in maius auxisse, adscribam quae leguntur in libro a 
Guhlio et Konero edito, das Leben der Griechen und Romer, 
pg. 704 ed. sec. ^In einer Harlekinstracht spieUe der mit dem 
ersten RoUenfach betraute archimimm vor einer Gardifie, wdclie 
die vordere Bilhne van der hinteren trennte. Alien iibrigen in 
der Fosse auftretenden Personen waren nur Nebenrollen zii- 
gewiesen und seeiimlierten sie das Spiel des Hauptaeteurs nur 
durch gelegentliehe Antworten, soivie durch Gestieulationen\ 
cui sententiae cum alia refragantur, turn inscriptio apud Gni- 
terum vol. III. N. 1089, quae sexaginta mimos sive adlectos 
in honorem Eutychae archimimi, i. e. principis gregis, mo- 
numentum statuisse testatur. Cf. etiara Pauly, Real-Encycl. 
V, 36. 37 ; Grysar 1. 1. pg. 25. 26. 35. 

Mimo semel in scaenam recepto paulatim ad altiores per- 
fectionis gradus perventum esse crediderim. Nam primo, 
cum mimus esset acroama ab uno aliquo histrione editum sive 
saltatiuncula (cf. Festus p. 326 ed. Muelleri), in extrema 
scaenae ora agebatur ante aulaeum : post, cum mimi iam ad 
legitimam fabularum formara accessissent et personarum nu- 
mero in dies crescente ampliore spatio opus esset, novum 
veli genus, quod siparium vocabant, mediae scaenae ita ob- 
ductum est, ut in exteriore sive antica parte proscaenii mi- 
mici histriones spectatorum turbam oblectarent, post siparium 
autem eodem tempore, quae ad iustam fabulam scaenicam 
necessaria erant, pararentur. Hoc quando primum factum 
sit quisve fuerit sipadi inventor, nemo veterum nominatim 
prodidit, (cf. Cic. de pro v. consul. § 14, quae oratio habita 
est anno u. c. 698) nee recentiorum quisquam, quod sciam 
coniectura assequi conatus est: sed de scaena ad agendos 
mimos amplificanda optime meruisse Publilium equidem pro 
comperto habeo. Id ipsum significare voluisse Plinium puto, 
cum scaenae mimicae conditorem appellaret, idemque summo 
opere miror, Grysarum his verbis deceptupa Publilio, ho- 
mini private, qui neque architectus neque amplis fortunae 
muneribus ornatus esset, gloriam theatri conditi vindicasse, 
etsi primum Pompeium anno 55 a. Chr. ^mansurafn theatri 
sedem posuisse^ satis testatur Tacitus ab exc. D. A. 14, 20, 



PROLEGOMENA. 9 

Si verba Plinii et Macrobii recte interpretatus sum, patet 
Publilium scripsisse illuin quid em mimos, sed multo maio- 
rem gloriam eo consecutum esse, quod eos egregie scaenae 
accommodavit atque ipse primas partes agere consueverat. 
Syriam in qua uatus erat, constat iam Publilii aetate et po- 
stero quoque tempore abundasse omnibus luxuriae instrumen- 
tis, praesertim histrionibus. Cf. Philolog. 22, 443. Accedebat 
hue ingenii quaedam soUertia ac festivitas, propria ilia Syro- 
rum ac praecipue Antiochensium ; accedebat e^xtemporalis 
facilitas, qua Archiam, qui et ipse Antiochensis fuit, incla- 
ruisse accepimus. Cf. Cic. pro Arch. § 4. 18. Quintil. 10, 
7, 19. Quid mirum, Publilium, versibus fingendis promptum, 
agendis mimis excelluisse, in quibus multa ex tempore fundi 
solita esse admodam verisimile est. Eius artis et facultatis 
clarum dedit specimen anno a. Chr. quadragesimo quinto, 
cum Caesar, dictator in perpetuum creatus, imperator idem 
et^ consul in decem annos, quo memoriam imminutae liber- 
tatis toUeret, magnificentissimos ludos apparavit. Tum igitur 
Laberium, asperae libertatis equitem Romanum, paene sexa- 
genarium, qaingentis milibus invitavit, ut prodiret in scae- 
nam et ipse ageret mimos, quos scriptitabat ; nee non Publi- 
lium Romam accivit, ut cum Laberio certamen iniret, cui 
certamini se adfuisse ipse Cicero scribit in epistul. lib. 12, 
18. Publilius cum omnes, qui tunc scripta et operas suas in 
scaenam locabant, provocasset, ut singuli secum posita invi- 
cem materia pro tempore contenderent, nuUo recusante supe- 
ravit omnes, in quis et Laberium : unde Caesar arridens hoc 
mode pronuntiavit 

Favente tibi me vidus es, Ldberi, a Syro 

statimque Publilio palmam et Laberio anulum aureum cum 
quingentis sestertiis dedit. 

Cui narrationi, quam ad verbum fere ex Macrobio de- 
scripsimus, pauca nobis sunt addenda. Ac primum quidem 
admiratione dignum prudens Caesaris consilium, qui, cum 
mimi plebi spectandi cupidae essent gratiores magisque ac- 
cepti quam serii argumenti fabulae, tunicati populi auribus 
nimium fere indulsit, dummodo gratiam sibi quaereret. Ex 
Gellio (17, 14) deinde adnotandum, Laberium rei publicae 



10 PROLEGOMENA. 

liberae acerrimum propugnatorem Caesarem oflfendisse , ut 

his verbis: 

Porro, Quirltes! lihertatem perdimus, 
Necesse est muUos timeat, quern multi timent. 

unde non invito Caesare factum esse, ut victus discederet, 
iure suspiceris. Et quamquam infamiam scaenam ingressi 
dono lenivit; quod censum equestrem vel superaret, altera 
tamen macula principatus, quem Laberius inter scaenicos 
poetas obtinuerat, labefactati remansit. Denique quam di- 
versa fuerit Laberii et Publilii indoles, ex illo certamine 
elucet : Laberiura litteris fuisse natum videmus, scaenae Publi- 
lium ; ilium, in verbis novandis audacissimum ideoque a Gel- 
liis et Noniis saepissime citatum, mimos suos in vulgus edi- 
disse scimus, huic, ex Syria advecto, cui sermo latinus non 
esset patrius et nativus, sed grammaticorum praeceptis in- 
culcatus*), nihil aliud fuisse propositum crediderim, quam 
ut, cum ipse archimimus esset, fabulas spectantibus probaret. 
Itaque factum est, ut .pertenuis eius mimorum memoria ad 
posteros propagaretur. Caesare Publilii fautore idibus Martiis 
anni quadragesimi quarti interfecto poetam Romae mansisse 
et ineunte mense Aprili mimos in theatre egisse tradidit 
Cicero in epist. ad Attic. 14, 2 ex priore epistola theatrum 
Publiliumque (sic recte restituit Baiterus ex Mediceo) cog^wvi, 
bona signa consentientis multitudinis, ita ut Publilius ardorem 
populi libertatis recuperandae cupidi secutus esse videatur. 
Cum autem Laberius decimo mense post Caesarem Putcolis 
esset mortuus, Publilius Romae stiaenam tenuit, cuius rei 
auctor est Hieronymus in Chronico ad a. 711 u. c, vel potius 
Suetotiius pg. 295,^ 22 ed. Rothii. Quando vitam finiverit, 
non constat. 

Insignem laudem adeptus est Publilius brevibus illis 
sententiis, moralibus et philosophorum praeceptis simili- 
bus, acutis lepidisque, quas ut argumentorum lasciviam mol- 



*) In mimorum prologis ac ^isilogis Laberium imitatus verba com- 
posita hie illic primus finxisse videtur, ex. gr.pietaticultrix, gradlipes, 
sed in sententiis puro se sermoni adplicabat. Cf. etiam Plinius nat. 
hist. 8, § 209: Pvhlilii mimorum poetae cena, postquam servitutem exue- 
rat, nulla menwratur sine abdomine, etiam vocabulo suminis ah eo in- 
posito. 



PROLEGOMENA. 11 

liret, mimis inserebat. Itaque,. qui domum aliquid ex theatre 
referre vellet^ habebat, quod propter brevem ambitum cer- 
tosque iamborum trochaeorumve ictus auribus facile insideret 
animoque insculptum maneret. lis sententiis iam Augusti 
temporibus tantus in rhetorum scholis habitus est honor, ut' 
discipulis exemplo proponerentur*), tantaque earum fuit ad- 
miratio inter adulescentulos , ut verborum aculeos et mucro- 
nes, antitheta, translationes variosque colores imitati ad in- 
saniam usque detorquerent. Huius sententiosi generis est, 
quicquid fere versuum Publilianorum a Senecis patre et 
filio affertur, sed memoriter, quod ex Sen. controv. pg. 206, 
4 sq. Burs, perspicuum est. Pariter Senecam philosophum, 
quos laudavit versiculos non ex libris descripsisse, sed in 
theatre audi visse ipsius verba aperte produnt, epist. 108, 8. 
9: Nonne vides, qiiemadmodum theatra consonent, quotiens 
aliqua dicta sunt, quae publice agnoscimus et consensu vera 
esse testamur? 

Desunt inopiae multa, avaritiae omnia, 

ibid. § 12: Cum haec atque eiusmodi audimus etc. Epist. 94, 43 : 

Ab alio expedes, alteri quod feceris. 

Haec cum ictu quodam audimus etc. Quid? quod Seneca 
rhetor ut Publilii sententiam hanc attulit: 

Desunt luxuriae multa, avaritiae omnia, 

qui idem versus in nostris codicibus sic traditus est: 

Inopiae parva (leg. pauca) desunt, avaritiae omnia. 

Qui dissensus baud scio an ita explicandus sit, ut aut lapsum 
memoriae subesse aut histriones verba suo arbitrio variasse 
statuamus. 

Ut autem in Senecae philosophi libris multa extant pa- 
ternae disciplinae vestigia, ut vel in rebus minutis patris 
exemplum expresserit**), ita mirifice concinunt, quae ille 
pg. 206, 11 Cassium Severum de Publilio dicentem ^*acit: 
muUa apud cum melius esse dicta, quam apud quemquam co- 

*) Sen. rhet. 202, 24 Burs. Publilianum dedit, 211, 24 PMilianam 
sententiam dedit Festus quidam orator. 

**) Animadverti ex. gr. utrumque abstinuisse vocabulo etsi, et vitan- 
dae amphiboliae causa praetulisse etiamsi* 



12 ■ PROLEGOMENA. 

micum tragieumque aut RQmanum aut Graecum, et pluri- 
mos deinceps versus refer ebat Publilii disertissimos, et quae 
Seneca scripsit in epist. 8, 8: Quantum disertissimorum 
' versuum inter mimos iaeet! Quam multa Publilii non exeatcea- 
tis, sed eothurnatis dieenda sunt/ 

Hand rare igitur (cf. adnotat. crit. ad v. v. 28. 58. 105. 
138. 157. 330. 484. 572. 601) Seneca orationem ad similitu- 
dinem sententiarum Publilianarum conformavit, praesertim in 
clausulis. Cf. Quintil. 8, 5, 14. Idem in tragoediis depre- 
henditur (cf. ad v. v. 103. 363. 459. 640)^ ut hoc quoque 
argumento philosophum earum esse auctorem confirmetur. In 
hoc nimio fere Publilii studio mihi quidem admodum pro- 
babile est, quae leguntur de brev. vitae 12, 8: / nunc et 
mimos multa mentiri ad exprobrandam luxuriam puta. PJura 
mehercules praetereunt quam fingunt, et tanta incredibilium 
vitiorum copia ingenioso in Jioc unum saeculo processit, ut iam 
mimorum arguere possimus neglegentiam, item referenda esse 
ad Publilium, fortasse ad locum celeberrimum, quem attulit 
Petronius Satiricon cap. 55: Rogo, quid putes inter Cicero- 
nem et Publilium inter esse? Ego alterum puto disertiorem fuisse, 
alterum honestiorem. Quid enim his melius dici potest? 

Luxuriae rlctu Martis marcent moenia. 
Tuo palato clausus pavo pascitur 
Phimato amidus aureo Bdbylonico, 
GaUina tibi Numidica, tibi g alius spado: 
Ciconia etiam grata peregrina hospita -> 
Pietaticultrix gracilipes crotalistria 
Avis, exul hiemis, titulus tepidi temporis 
NequUiae nidum in cacabo fecit modo. 
Quo margarita car a tribaca Indica? 

* * * 

An ut matrona ornata phaleris pelaglis 
Tollat, pedes indomita in strato extraneo? 
Zmaragdum ad quam rem viridem, pretiosum vUrum? 
''Quo Carchedonios optas ignes lapideos 
Nisi ut scintilles? probitas est carbunculus, 

« 

Aequum est induere nuptam ventum textilem, 
Falam prostare nudam in nebula linea? 



PROLEGOMENA. 13 

De horum versuum auctore cum virorum doctorum sen- 
tentiae in diversa abeant (cf. Bernhardy, hist. litt. rom. 
pg. 460; adnot. 357, edit, quartae), non supervacaneum esse 
videtur monere, quae Buechelerus per litteras mihi signifi- 
cavit, pavonis saginationem (cf. Plin. nat. hist. 10, § 45 et 
Varr. de re rust. 3, 6), ciconiae apparationem in gratiam homi- 
num delicatorum (Hor. Sat. 2, 2, 50 cum scholiis), usum 
Coarum vestium (i. e. venti textilis) non ultra Caesaris tem- 
pera ascendere, elegantiam vero ipsorum versuum et frequen- 
tem allitterationis usum vix admittere, ut posteriori aetati 
tribuantur. Quae omnia optime inter %e congruent, si illos 
versus Caesaris aequali, Publilio Syro vindicaveris ; nee si 
statuas, id quod unice verum est, Petronium Neronis aetate 
vixisse, mirum videbitur, quod illorum versuum mentionem 
iniecit. 

Quod Quintilianus libro X. de poetis latinis disse- 
rens Publilium non memoravit, facilem explicatum habet. 
Nam praeterquam quod oratori*) copia verborum non ex mi- 
mis petenda est, iliis temporibus admiratio Publilii iam de- 
fervuerat, quare ilium versum, quem instit. or. 8, 5, 6 et 9, 
3, 64 protulit 

Tarn deest avaro quod habet, quam quod non habet, 

a Quintiliano non ex ipsa Publilii lectione, sed ex Senecae 
controversiis (pg. 206, 14 Burs.), quas ipse laudat lib. 9, 2, 
42, haustum esse crediderim. 

Haud multum igitur abfuit, quin Publilii nomen obli- 
vione obrueretur, nisi amator quidam illius sententiarum me- 
moriam earum reduxisset. Extitit enim, iam prime, ut opi- 
nor, saccule post Chr. n. cum Publilii mimi adhuc vigebant, 
saltem Gellii aetate prior, qui eas suo consilio coUigeret 
coUectasque ederet, non ad fidem exemplarium manu scri- 
ptorum , sed auribus potius ab histrionibus exceptas , quales 
ore vulgi traditas aut in theatre celebratas deprehenderat. 
Cf. Gellius 17, 14, 3: Huius Publilii sententiae feruntur 



*) Cf. C. lulius Victor in arte rhetor, cp. 26, pg. 447, 33 ed. Halmii. 
Sermonis itsiis multo frequentior quam orationis est ... . Multum ad 
sermonis elegantiam conferent comoediae veteres et togatae et tdbernariae 
et Atellanae fahulae et mimofabulae. 



14 PROLEGOMENA. 

pier deque Upidae et ad eommunem sermonum mum eofnmen- 
datissimae, ex quibus sunt istae singulis versibus drcumscri- 
ptae, quas libitum hercle est adscribere. Sequuntur versus no- 
strae editionis 362. 55. 176. 106. 104. 193. 221. 178. 264. 
245. 645. 383. 416. 469. Quae autem ille in edendis Publilii 
sententiis peccavit, nostrum est damnum (nam quotquot ser- 
vati sunt codices, ex illo libello fluxerurit omnes) ; velut versus 
37, Terentianus Andriae 3, 3, 23, nisi est ab interpolatore 
additus, editoris potius neglegentia irrepsisse videtur quam 
ab ipso Publilio in scaena repetitus. De versu 338 Labe- 
riano, et 430 Enniafco dubitare licet. Num v. 236 accura- 
tissime Publilii verba reddiderit, viderit ipse. Aequo dubium 
videtur, utrum v. 119 et 438, quos codices sic exhibent 

Cunctis potest accidere, quod cuivis potest, 
vitam miser o longam, felici hrevem, 

editoris an librariorum culpa sic formati sint, cum iidem apud 
Senecam sic scripti legantur: 

Cuivis potest aeddere, quod cuiquam potest. 
vita miser longa, felici brevis. 

lam inde a Gellii temporibus per duo ampliUs saecula 
altum de Publilio silentium est. Nam quod Hieronymus 
in epistula ad Laetain 107 (vol. I. p. 679 edit. Vallarsii) 
scripsit : Legi quondam in schoUs puer ^Aegre reprendas, quod 
sinas consuescere*, etsi Publilium redolet et Hieronymum Ro- 
mae eruditum esse et grammaticos pueris sententias ediscen- 
das dedisse constat (Sen. epist. 33, 7), in nostris tamen co- 
dicibus hunc quidem vfersum non legi monendum est, sed, 
quod ad sententiam, non multum diversum v. 85 Consueta 
vitia ferimus, non reprendimus, Nihilominus vel certo testi- 
monio destitutum non mirum habere debet, legisse Hierony- 
mum Publilii versus: suflFragatur enim, ut nihil dicam de 
ehronici loco supra allato (cf. pg. 10), ei coniecturae versus 
ab eodem laudatus, in lovin. lib. I. sub fin. 

Difficile custoditur, quod plures aw^nt, 

si contuleris v. 326 et 408 

Maximo periclo custoditur, quod multis placet. 
Non facile solus serves, quod multis placet. 



^ltOLEGOMBlfA. 15 

et' si recte interpretatus sum Pseudovincentii locum ex spe- 
culo morali petitum (cf. ad v. 628), integrum Publilii sena- 
rium apud Hieronymum extare credere licet, quamquam locus 
nondum inventus est. Denique posterioribus quoque saeculis 
Publilii sententiis suum fuisse locum in grammaticorum sup- 
pellectili litteraria, lectionibus codicis Turicensis ita me con- 
firmaturum confido, ut omnis dubitatio eximatur. Ac nescio 
an ilia ipsa a codicibus nostris discrepantia, quam apud Hie- 
ronymum deprehendimus , indicio esse possit ludi magistros 
his sententiis ita uses esse, ut pueros orationem variare et 
homonyma substituere instituerent. 

Vix in censum vocandus est Macrobius, quem sua ex 
Gellio descripsisse iam supra pg. 5. demonstravimus. Ulti- 
mum inter auctores veteres testem producimus Salvia n_um, 
ex cuius verbis (de gub. dei 1, 10 ut ille ait Aliena nobis, 
nostra plus aliis placent = v. 28) sententias medio saec. V. 
in multorum ore, sed poetae nomen ignotum fuisse coUigitur. 

Haec fere de Publilio ex aUctoribus latinis eruere licuit. 
Ex ipsis sententiis possit aliquis elicere Euripidis tragoedias 
et comicorum graecorum fabulas hand incognitas fuisse Publi- 
lio (cf. ad V. 36. 438. 458. 636), Phaedrum contra passim 
Publilii sehtentias expressisse (cf. ad v. 255. 644). Quod 
denique in versibus 450. 635 patriae relictae et manumissio- 
nis memoria inicitur, animum cogitatio subit Publilium ea 
quoque baud rare attigisse, quae ad ipsius personam vitam- 
que pertinerent. Sed haec satius videtur in medio relinquere. 



11. De sententiarum Publilianarum codicibus. 

Codicum, qui sententias a nobis editas continent, dum- 
modo memineris Publilii nomen plerumque cessisse Senecae, 
tam magna est copia, ut editores vel novissimos perpaucis 
tantum , et quod valde dolendum est, partim corruptis, aliis 
bonae quidem notae sed pessime collatis ad emendationem 
uses esse iure meritoque mireris. Quos ipse adhibui in ad- 
omanda editione mea, hi sunt: 

1) Codex Parisinus latinus 2676 {Pa), membra- 



16 PROIiEGOMENA. 

• 

naceus saeculi noni. Continentur hoc libro commentarii in 
psalmos, scripta quaedam Isidori, Augustini, Hieronymi, sen- 
tentiae Sexti de graeco in latinum translatae (cf. opusc. sent, 
et mor. ed. J. Conr. Orellius, vol. I. pg. 248 — 253); ultimum 
denique quaternionem explent ^SENTENTIAE SENECAE 
PHYLOSOPHI'. In his sententiis quae passim correcta sunt, 
pleraque manum produnt saeculi X. 

2) Codex Parisinus latinus 7641 {Pb). Is mem- 
branaceus saccule decimo medio vel ineunte scriptus, con- 
tinet glossaria latina, quae excipiunt fol 81 sqq. 'SENTEN- 
TIAE SENECE XLVJ' (sic). Hie liber etsi cum Parisino 
2676 ita conspirat; ut ex ipso descriptus esse videri possit*), 
(P = consensus utriusque codicis) rectius tamen ex eodeni; 
quo ilium, fonte ductum et vel maiore cura ac diligentia ex- 
aratum esse dicas. Nam aliquotien's, ubi codex archetypus 
duplicem obtulerat lectionem, scriptor codicis Pb religiose, 
ne dicam inepte, utramque descripsit, ut v. 91 Cum alii ini- 
micum nemo gratiam tuto redit alii inimico alii in gratiam, 
V. 126 Dixeris maledicta alii cum ingratum hominis dixeris 
alii cuncta alii hominem, et v. 336 Malefacere qui vult, num- 
quam non causam invenit alii causam numquam invenit, qui- 
bus locis in margine codicis Pa discrepantia scripturae non 
est adnotata**). Itaque huic quoque codici quam quam sae- 



''') Inter corruptelas utrique codici communes dignae sunt quae com- 
memorentur: i littera pro e posita, v. 88 imperis, 232 incitis, 813 invo- 
cis, 322 timit, 48 vindere, 132 diliherandum, 154 effugire, 185 aduUscen- 
tiam, 240 contumiliam; e pro i v. 147 coget, 168 reteneas; metathesis 
vocalium 246 filex, prov. 146 pegit; yocabula male dirempta 155 wi*s 
quam, 260 sed amnat; gravius corrupta 78 deomnes, 187 rege redet spercy 
209 non conpossit queri, 216 fwretina. 

**) Aliis tamen locis, ubi marginalis lectio iam In codice Pa ad- 
scripta est, in JPh ipsi sententiae adhaesit hoc modo: Prov. 24 (ante 
V. 436) non dico qui si cecideris sed si titubaveris qui acdderis, 
Prov. 26 multos mors incerta qui prevenit qui praeveniet, Prov. 28 ora- 
tor em qui deputa si . . . persuaseris qui reputa, Prov. 114 Sunt multi 
qui alii plu/rima . . . contemnunt alii plu/rimum. Quam promptnm sit, 
illud qui ita interpretari, ut idem valeat quod aliqui vel quidam, scili- 
cet libri, neminem certe fugit; sed nondum a criticis animadversum 
esse credo, praefigi saepius in codicibus ^, ubi de veritate scripturae 
iam ipsis librariis non constiterit, itemque in marginibus variara lectio- 
nem eodem signo praeposito induci solere. Scio multa esse signa, quihus 



t^tlOLfiGOMfiNA. 17 

culo posteriore scripto suus est usus, cum praesertim eius 
testimonio nonnulla firmentur, quae in antiquiore Parisino 
aut lectu difficilia sunt aut iniuria temporum plane evanue- 
runt. Cf. ad v. 297. Prov. 24. 

Parisinis proximus est et aetate et bonitate 3) codex 
Rheinaugiensis 95 (ii), nunc TuricensiS; saec. IX. mem- 
branaceus, cuius notitiam debeo Conrado Bursian, professori 
Turicensi. Continet Miscellanea ex SS. Patribus, veluti Ter- 
tuUiani f ragmentum, item excerpta ex orationibus Curtii Rufi, 
de quibus disseruit Arnoldus Hug in musei Rhenani 20, 117 
sq., pag. 91—114 ANNEI SENICAE PROUERBIA. 

4) Codex Turicensis {T), C 78, membranaceus saec. 
IX. quem accuratius descripsit Jo. Casp. Orellius in Hel- 
perico pg. 2 — 6 (Helperici Karolus Magnus et Leo papa, 
Turici 1832). Insunt varia SS. Patrum opuscula, veluti 
Columbani epistulae, Dionysii Catonis disticha, Prisciani peri- 
egesis, fol. 157 usque ad fol. 159 centum decem sententiae, 
magna ex parte Publilii Syri, sed ita interpolatae atque glos- 
sis et^interpretamentis foedatae, ut monachi manum in iis 
facile agnoscas. Titulum praefixum esse nullum ideo minus 
mirandum est, quia desunt sententiae incipientes a litteris 
A et jB. Eas sententias (nam versus vix dicas) primus edidit 
J. Casp. Orellius ad calcem Phaedri fabularum no varum 
pg. 48 — 54, admodum accurate, interpunctione etiam servata, 
qua, cum illo saccule satis sit insolens, ludi magister aliquis 
discipulorum commodis videtur inservisse. 

5) Codex Basiliensis (jB), signatus olim K. III. 34, 
nunc A. N. I\^. 11, saec. X. in quo post Sallustium senten- 
tiae Publilianae axetpaloL usque ad v. 296 leguntur. Is ver- 
sus cum in fine quaternionis scriptus sit, quot sententiis am- 
plior fuerit ille liber, undo descriptus est, diiudicari nequit. 
Hunc quoque codicem typis exprimendum curavit Orellius, 
loco supra indicate pg. 37 — 48 ; ceterum in eo minus accurate 
officio sue functus est, quod non satis distinxit, quae manu 
secunda addita aut correcta sunt. 



kdnotatio aliqua in margine quaerenda indicatur, sed hoc, de quo agi- 
mus, (i. e. quaere?) certe inter antiquissima fuit et vel nostris tempo- 
ribus a mnltis usurpatur. Eo signo male intellecto, cum librarii qui, 
que vel similia depingerent, multae profecto ortae sunt corruptelnc. 
PuBiiUiius Syeus. 2 



18 PROLEGOMENA. 

■ 

6) Codex Frisingensis {F) olim, nunc inter latinos 
Monacenses n. 6292, membranaceus saeculi XI. continens 
cum alia, turn ex poetis Latinis excerpta ideoque certa- 
tim a philologis et laudatus et descriptus. Cf, Aretin, Bei- 
trage 7, p. 257, eV nos.ad (Pseudo)Caecilium Balbum pg. 17. 
In hunc codicem, locupletissimum omnium, quippe qui. solus 
servaverit posteriorem sententiarum partem (^ — V) et prio- 
rem centum fere vereibus auctam, sed titulo carentem, primus 
incidit M. Velsenis, quo auctore professor quidam Ingolsta- 
diensis Publilium Syrum anno 1600 edidit, ut infra nar- 
rabitur. Sed is, quamquam editoris esse officium baud igno- 
ravit, nisi monito lectore a vestigiis libri mscr. non recedere, 
tamen, ut mos erat permultorum illis temporibus philologo- 
rum, tam multa omisit, tam multa inscitia male adrainistra- 
vit, ut quo fundamento critico tamquam satis firmo se inniti 
nostri saeculi editores opinati sunt, id potius infirmissimuni 
sit existimandum. 

Simillimus Frisingensi est 7) codex Vindobonensis 
368 (F), saeculi XL ita mutilus, ut deficiat v. 121 in fine 
litterae C. Huius apographon typis exscribi iussit Carolus 
Schenkl in libello inscripto : Beitrage zur Kritik des Annaeus 
Seneca, 1864, pg. 64. Cum sit is versuum ordo, ut se ex- 
cipiant v. 1. 3. 5. 7. 9. . . . 2. 4. 6. 8. 10 . . ., aut ipsum 
codicem aut ilium, unde Vindobonense fragmentum fluxit, 
binis columnis scriptum fuisse colligitur. 

Selectas tantum sententias, quibus praecedunt Sallustius 
et Julius Exsuperantius, nuUo praemisso titulo habet 8) co- 
dex Parisinus lat. 6085, membranaceus, saeculi XL (£) 
Cf. Dietschii Sallustium (Lips. 1859) vol. I. pg. 4. Eadem 
epitome, praefixo titulo ^Incipiunt sententiae Senecae' legitur 
in codice Parisino 1919, saec. XIV. fol. 148, Augustini con- 
fessionibus subnexa. 

9) Codex Bernensis 704, membranaceus saeculi Xll. 
Troverbia Seneche' exhibet inde a fol. 1 usque ad fol. 11. 
Huius libri ut integram adnotarem discrepantiam, impetrare 
a me non potui, propterea quod eo in nonnullis quidem 
locis optimorum codicum auctoritatem confirmari vidi, longe 
plurima vero, quanto opere illo iam saccule sententiae Publi- 
lianae depravari et interpolari coeptae sint, aperte ostendunt. 



:t»ROl.EGOMENA. 19 

Nam inde ab illo saeciilo omnia et interpolationum et cor- 
ruptelarum genera adeo invaluerunt; ut diversitates scriptu- 
rae indicare nimis molestum sit. Ut taraen exiguum saltem 
illius corruptionis daretur specimen, discrepantias 

10) codicis Parisini lat. 8049 (C) per saturam de- 
cor ptas in ad notation em criticam recepimus. Is codex, mem- 
branaceus, ex compluribus fasciculis cdmpositus, complect itur 
Persium cum scholiis, Petronium, Ciceronis de divinatione 
fragmentum saccule decimo exaratum; in ultimis duodevi- 
ginti foliis homo aliquis doctus saccule fere XIII. ex Sene- 
cae potissimum dialogis, epistulis, tragoediis, ex controversiis 
Senecae patris, ex libro de moribus, ex Caecilio Balbo, ex 
Catonis monostichis, denique ex Publilio ingentem senten- 
tiarum farraginem corrasit casque — numero duo fere milia 
— ad ordinem alphabeti digessit. Publilii sententiae aliae 
ad arbitrium immutatae, subobscurae et corruptiores consulto 
omissae, aliae denique pro modulo et ingenio hominis lin- 
guae latinae non imperiti, sed invita pleraeque Minerva re- 
fictae sunt. 

Ultimum commemoro 11) codicem Bambergensem 
saeculi XIII. a Gulielmo Meyero Spirensi diligentissime de- 
scriptum et mihi, qua ille est officiositate, transmissum, sed 
ita corruptum, ut deterioribus libris sit adnumerandus: si 
qua oflPert speciosa, baud dubie merae coniecturae debentur. 
Quae mihi fuit causa satis idonea, cur in adnotatione critica 
paucissimis tantum locis eius facerem mentionem. Prudens 
silentio praetermisi codicem Cusanum saeculi XII. quern 
descripsit Josephus Klein in libro inscripto ^Ueber cine Hand- 
schrift des Nicolaus von Cues, Berol. 1866', sicut codices 
Parisinos aliquos saeculi XI Y. quia critico nihil ex iis re- 
dundat lucri*). Unum excepi atque ad illustrandos v. 636 — 
651 in partes vocavi 

12) codicem Parisinum lat. 8027, membranaceum 
saeculi XIV. (;r), baud ignorans eius auctoritatem adraodum 
esse suspectam. Continentur enim fol. 89 sq. Senecae 'liber 
de moribus vel disciplina sou. libero arbitrio' et ^Eiusdem 

^) Codicem Publilii scntcntiarum saeculo X. scriptura, qui nunc in 
bibliotheca Firm. Didotii asservatur, commcmorat Theod. Mommsenus, 
Mus. Rhen. vol. XVIII. pg. 594. 

2* 



20 



l^ROLfiGOMENA. 



liber proverbiorum' , i. e. sententiae Publilii, quibus aliae 
tamen irrepserunt ex aliis auctoribus desumptae. Hoc autem 
in codice singulare est, quod sub finem proverbiorum litte- 
rae V viginti fere sente^^tiae subiunctae sunt, partim pede- 
stres, decern Publilianae, mediusque his insertus versus (si 
modo versus est) nostrae editionis 638, prioribus editoribus 
ignotus. 

lam agmen claudant ii codices, qui a prioribus Publilii 
editoribus adhibiti sunt. 

Codex Erasmi, cuius ad fidem ipse editionem princi- 
pem curavit. Eum esse ex iis, quos Bentleius ex Cantabri- 
giae bibliothecis petitos ipse versavit, valde veri simile est. 

Codex Panthaleonis, ^scriptus ante aliquot saecula, 
pulvere et tineis fere corruptus', ut ipse dicit in praefatione 
editionis anno 1544 in lucem emissae. 

Duo codices G. Fabricii, in quorum altero Proverbia 
Senecae videntur scripta fuisse*, alterum his verbis signifi- 
cavit: *manuscriptum, in quo multorum coUectae erant sen- 
tdntiae'. 

Codices Palatini, ad quos Gruterus identidem pro- 
vocat, saccule XIII. vel XIV. non vetustiores censendi sunt, 
sicut colligitur ex interpolationibus. Horum igitur ope eum 
facile carere possimus, unus tantum, qui indagetur et aecu- 
ratius excutiatur, non plane indignus est, eum dice, cuius 
raentionem fecit Gruterus ad v. 35, et quem eundem in ad- 
notationibus ad v. 39 et 146 significare videtur. 

Codex S. Amandi, cuius meminit Dionysius Godo- 
fredus in editione Senecae anno 1590 emissae. 

Codices Bentleii quattuor, Cottonianus, Sidneianus, 
codex Caiani et codex coUegii Trinit. Cantabr. excepto v. 9. 
(quicquid pro eo, quod in reliquis libris scriptum est qtiid 
vel qitod) nihil fere boni habent, nisi quod in nostris quo- 
que codicibus traditum sit. Quintum codicem, Leidensem, 
Bentleii in gratiam consuluit Abrahamus Gronovius. 

Codex Gryphiswaldensis, membranaceus , saccule 
fere XIV. scriptus, collatus a Reinholdo anno 1838, nuUius 
est pretii. 



PROLEGOMENA. 21 

Hos codices si inter se comparare velis, duplex esse 
potest ponderandi ratio, sententiarum sive copiam sive inte- 
gritatem spectaveris. 

Ac plerique quidem, quos ipse vidi (sunt autem amplius 
viginti), item quibus editores usi sunt tantum non omnes, 
paucissimis exceptis easdem fere continent sententias easque 
vere Publilianas, quae incipiunt a litteris A — M ad ducen- 
tas quinquaginta, nostrae editionis v. v. 1—34 (A), 44 — 78 
(B), 85—105 (C), 123-138 (D), 147-162 {if), 166-192 (F), 
194—202 (G), 203—223 (fl), 230—263 (J), 291-301 (L), 
309—340 (M), litterae N decern, 377—386, quarum ulti- 
ma est 

Negandi causa avaro numquam deficit: 

deinde ad explendas litteras N — V circiter centum quinqua- 
ginta sententias ex Pseudosenecae libro de moribus, pleniore 
olim, quam nunc circumferthr, fortasse etiam aliunde excer- 
ptas. Patet igitur saccule fere septimo vel octavo posterio- 
rem partem sententiarum Publilianarum intercidisse, mox ad 
resarciendum damnum additas esse alias, morales item et 
breves, sed a Publilio alienas. Is libellus, quem superne 
mulierem formosam turpiter atrum in piscem desinentem no- 
mines, incredibile est dictu, quotiens descriptus sit. Quo 
panno assuto factum esse puto, ut Publilii nomen obscura- 
retur et ad Senecam, quem libri de moribus auctorem esse 
medio aevo perhibebant, omnium sententiarum. origo refer- 
retur. Quia autem, quem nunc librum de moribus dicere 
consuevimus, in codicibus antiquissimis Proverbia inscriptus 
erat, Publilii quoque senteiltiarum (Gell. 17, 14) coUectio 
Proverbia inscribi coepta est. Huius codicum generis locu- 
pletissimi testes sunt Parisini duo (Pa et Pb), Rheinaugien- 
sis, Basiliensis. 

lam inde a saccule undecimo hoc sententiarum corpus 
ab aliis in brevius redactum, ab aliis, praesertim saccule XIV. 
adauctum est. De accessionibus infra dicendum erit: epito- 
marum exempla praebent codd. Parisini 6085 et 1919. Simili 
epitome, paulo tamen pleniore, usus est Vincentius Bellova- 
censis saccule XIII. Affert enim in libris IV. et V. spe- 
culi doctrinalis, sive, ut in aliis editionibus' numeratur, V. et 



22 PROLEGOMENA. 

VI, et libb. XXX. et XXXI. speculi naturalis, praemissis 
plerumque verbis ^Ex provcrbiis Sapientum' ad ducentas 
sententias,* tarn genuinas quam subditicias illas et quasi viea- 
rias, multas duobus tribusve locis. Nee aliud quidqiiam nisi 
proverbia ilia eognitum erat Waltero Burlcio ceterisque medii 
aevi scriptoribus , quos enumcrare non attinet. Haec hactc- 
nus de codicibus mutilatis. 

Alterius codicum stirpis, cui plenam debemus sentcn- 
tiarum coUectionem , litterarum N — V ultra dueentas sexa- 
ginta et priorem partem centum fere versibus ampliorem, 
unus est propagator codex Frisingensis. Nam neque Turi- 
censem aut Parisinum 8027 (ti) pari loco ponere licet, cum 
paucas tan turn posterioris partis {N — V) sententias tradide- 
rint, nee Vindobonensem aut Palatinorum optimum, in qui- 
bus pars novarum sententiarum a litteris A — 31 incipientiuui 
servata est. 

Ut autem Frisingensis amplissimam sententiarum coUe- 
ctionem exhibet, ita, si sinceritatem scripturae spectes, co- 
dicibus saeculi noni ac decimi inferior est. Ut taccam de 
quibusdam interpolationis vestigiis, praesertim ordo verborum 
saepius adeo turbatus est, ut librarii aures a senariorum- icti- 
bus alienas fuisse pateat. Servavit tamen unus vocabula 
aliqua, quae in ceteris codicibus omnibus interciderunt, v. 
132 saepe, 24A etiam, 263 quod videt, lisdem fere et vitiis 
et virtutibus praecellit, qui ei quasi consangui^eus est, codex 
Vindobonensis mutilatus, qui hoc singulare habet, quod solus 
formas aliquas vetustas exhibet, ut v. 18 pote, 84 reprendi- 
miis, 92 jpericlum. Inter ceteros Turicensis aliqua verae scri- 
pturae vestigia solus servasse videtur, sed ea incerta reddit 
interpolatorum licentia, quae tanta est^ ut quae merae lubi- 
dini tribuenda sint, quae codicibus vel melioribus vol cor- 
ruptis, aegre saepe diiudices. Aliqua tamen interpolationis 
monstra orta esse videntur ex codice aut corrupto aut litteris 
minus claris scripto, veluti v. 91 ingratuitu (in (jratiam tuto), 
483 petit (potenti). 

Quae cum ita sint, Parisini Pa et Pb, Rheinaugiensis 
atque Basiliensis de palma certant. Quorum si Basiliensem, 
qui ipse Basiliensis sim, optimum esse dice, quamquam in 
hoc quoque multa socordia peccata sunt, id non fit caeco 



PROLEGOMENA. 23 

patriae amore, sed quia haud pauci versus huic uni codici 
salutem debent. Cf. v. 10. 33. 50. 52. 63. 126. 130. 134. 
166. 209. 252. Parisinos, quibus proxime accedit Rheinau- 
giensis, possis quidera dicere minus neglegenter scriptos esse ; 
sed, quod raultd gravius est, eorum versuum, qui in Basi- 
liensi leguntur, vix iinus est alterve, qui ex solo codice Pa 
aut P6 aut R in integrum restituatur. 



III. De editionibiis Piiblilii Syri. 

Vidimus igitur Publilium per multa saecula oblivione 
obrutum fuisse, sententiarum autem dimidiam fere partem, 
additis in fine aliis ex Pseudosenecae libro, qui vulgo in- 
scribitur de n^oribus, saepe descriptam, divulgatam, lectita- 
tam esse. Ea proverbia quanti fecerint illius saeeuli homines, 
quo ars typographica efflorescere coepit, hoc documento est, 
quod exeunte saccule XV. non solum Senecae operum edi- 
tionibus addita, sed plus decies peculiaribus libellis in vul-. 
gus emissa sunt. lam cum Desiderii Eras mi ciira anno 
1515 Basiliae Senecae philosophi opera typis loannis Fro- 
Tjenii descripta prodirent, noluit ille quidem opuscule illo 
lectores fraudare, sed hoc monuit ^non esse Senecae, sed col- 
ledum ex mimis; quosdam enim deprehendi citatos apud Gel- 
Hum aliasque sententias adiectas esse ex orationibus solutis% 
idemque separatim edidit mimos Publianos, castigates 
et elucidates, una cum Dionysii Catonis distichis et se- 
pt em Sapientium dictis, qui liber postea saepius typis repe- 
titus est. Sed quo anno Erasmus Publilium ab oblivionis 
iniuria vindicasset, nondum satis exploratum erat, donee Fr. 
Latendorfius, qui ante hos sedecim annos seminarii philolo- 
gici Gottingensis mecum sodalis fuit, in doctissima disser- 
tatione (Sebastiani Franci de Pythagora eiusque symbolis 
disputatio commentario illustrata, Suerini 1868. 4**) pg. 8 
monuit, editionem principem prodisse Londini anno 1514. 
Titulus libri hie est: Disticha moralia, titulo Catonis, cum 
scholiis auctis Erasmi Roterodami. Apophthegmata Grae- 
ciae Sapientum, interprete Erasmo. Eadem, per Ausonium 



24 PROLEGOMENA. 

cum Schol. Erasmi. Mimi Publiani, cum Eiusd. schol. auctis 
recogniti. Institutum hominis christiani, carmine per eun- 
dem Erasmum Roterod. Londini per Petr. Treveris 1514. 4. 

Ipse usus sum eiusdem libri editione Argentoratensi, quam 
paene haereo cui anno adscribam: editor enim praefationem 
scripsit Lovanii anno 1514, Kal. Augusti, Matthias Schure- 
rius bibliopola brevi epistula in fronte posita commendavit 
librum iuventuti studiosae Argentorati XVI. Kal. Novembris 
a. 1515, conquestus simul de mala quorundam industria, qui 
opus a se redemptum furtim typis exscriberent, in fine deni- 
que subscriptum est: Argentorati ex aedibus Schurerianis 
mense Martio 1516. Aliam editionem,. Coloniensem anni 
1515/ ab aliis usurpatam esse video; alteram Coloniensem 
anni 1520 a J. Sotero, item Hagenoensem a Th. Anshelmo 
a. 1522 typis descriptam, Helmstadiensem anni 1611 idem 
commemorat Latendorfius: Basiliensem anni 1520 (per Joa. 
Frobenium mense Octobri) et alteram Argentinensem anni 
1516 ipse manibus versavi. 

Erasmus igitur primus intellexit proverbiorum , quae 
vulgo edebantur, duplicem vel triplicem esse originem: ex 
Publilii Syri mimis fluxisse sententias inde a littera A us- 
que ad litteram N, ex opuscule quodam pedestri oratione 
conscripto reliquas {N—V)] paucula denique, quae in pro- 
verbiorum editionibus permultis sub finem litterarum A — V 
adsuta sunt, , excerpta esse vidit ex Senecae libris de de- 
mentia ideoque merito abiecit. Itaque illas, vere Publilia- 
nas, si quae vitia traxerant, (incidit autem in corruptissimas) 
numeris iambicis vel trochaicis clausit, omissis tamen paucis 
adeo corruptis, ut a metro iambico abhorrere viderentur, 
sententias eo ordine exhibuit, quo in codicibus se excipiunt, 
brevissima adscripsit scholia, addidit versus aliquos Publilii 
ex Gellio et Seneca rhetore: a pedestribus, exceptis paucis 
quas mallem omisisset, prorsus abstinuit idque consulto, ut 
ipse innuit in praefatione : ^reiectis lis, quae perperam erant 
admixta ex aliorum. libris'. Quid multa! etsi in emendando 
et enarrando poeta pagano paucas tantum horas se coUocasse 
profitetur, quo tlieologoruni eflFugeret vituperationem , munus 
editoris principis pro parte virili sustinuisse putandus est. 

lam inde ab eo tempore, cum semel Publilius Syrus ab 



PROLEGOMENA. 25 

inferis excitatus esset, proverbia Senecae in oblivionem ca- 
dere coeperunt. Sed triginta fere annis post, cum Hen- 
ricus Panthaleon in proverbiorum codicem incidisset, 
sententiarum Publilianarum silvam, raram illam apud Eras- 
mum inde a littera N, densare et complere , sibi visus est, 
etsi nihil aliud auxilii habuit, quam quod iam Erasmo co- 
gnitum fuerat. De cuius editione cum posterioribus saeculis 
nihil amplius ne fama quidem auditum sit, plenum titulum 
adscripsi : Catonis disticha morali^ cum scholiis Erasmi Rot. 
Mimi Publiani cum. eiusdem scholiis auctis recogniti, quibus 
accesserunt plurimi nuper inventi et numquam typis evul- 
gati, a Heinrico Panthaleone recogniti cumque eiusdem scho- 
liis illustrati. Dicta Graeciae Sapientum, cum quibusdam 
Erasmi opusculis. Basileae anno 1544. impressum per 
Erasmum Xylotectum mense Augusto. Sed quae est ista 
mimorum nuper inventorum farrago? lactator ille, qui Sene- 
cae proverbiorum editiones totiens repetitas ne noverat qui- 
dem, nihil aliud fecit, nisi posteriorem sententiarum partem 
(^N — V) centum fere viginti ex proverbiorum codice ductis 
et aegre ad quandam carminum speciem assimilatis auxit, 
idem ad priorem partem aliquot addidit, partim quas Eras- 
mus spreverat ut nimis corruptas, quamquam erant vere 
Publilianae, alias ex Senecae de dementia libris, quarum 
fons erat appendix ilia proverbiorum codicibus nonnuUis, ut 
supra memoravimus, false affixa. 

Neque tamen hoc male Panthaleonis exemplo corrupti 
sunt Georgius Fabricius, Henricus Stephanus, Theodorus 
Zwingerus. Et Fabricius quidem, Chemnicensis, cum in 
duobus exemplaribus antiquis, sed interpolatis, novos Publi- 
lii, ut ipse opinabatur, versus invenisset, adeo tamen se ad- 
dixit Erasmo, ut sententias ab illo editas seorsim poneret, 
suas caute inscriberet ^Sententias Publii mimis similes', Pri- 
mum ec^idit Publilium, ut narrat Schweigerus, in elegantiis 
e Plauto ac Terentio coUectis Lipsiae 1550, haud multo post 
Argentorati 1554, si fides est Zellio, una cum Catonis disti- 
chis; denuo Lipsiae a. 1560. 1567. 1571. 1581, quibus edi- 
tionibus editoris epistuW dedicatoria a. 1558 et typographi 
praefatio a. 1559 scripta praemissae simt. 

Deinde Publilii sententias per locos communes digestas 



26 PKOLEGOMENA. 

ediderunt, quos duos praeter Fabricium nominavi editores, 
Henricus Stephanus annis 1564 et 1569, in Fragmentis 
poetarum veterum latinorum iam a Roberto patre collectis, 
vir sobrii iudicii, quippe qui perpaucis exceptis acquiesceret 
in sententiis ab Erasmo evulgatis, et Theodorus Zwin- 
gerus anno 1575, qui pag. 62 aperte professus est ^mininw 
negotio ostendi posse inter Publianos versus non paticos spurios 
reperiri% quibus verbis Panthaleonis editionem videtur notasse. 
Zwingeri opus, ^Morum philosophia poetica, ex veterum 
utriusque linguae poetarum thesauris XVIII. libris deducta 
Basil. 1575' magnum volumen est, quod ad 1621 paginarum 
ambitum accrevit, nee tamen, quantum vidi, aliae sententiae 
continentur nisi Erasmianae. Nonnullas editor coniecturis 
emendare conatus est, ex. gr. v. 187 feminam mahiram, v. 321 
demit at sihi, quas, cum sint nuUius pretii, in apparatu eri- 
tico plerumque silentio praetermisimus. 

De Dionysio Godofredo pauca sufficient: nam in- 
iuria inter Publilii editores refertur. Is enim, cum Senecae 
philosophi opera quae extant omnia sex voluminibus Basiliae 
1590 edidisset, in vol. VI. extreme pg. 273 — ^287 ^Proverbia 
Senecae^ adiecit, ne quid desideraretur, vel quod incerlae 
auctoritatis esset. Ita factum est, ut sententias pedestres, 
quae in editione nostra litteris inclinatis expressae sunt, nee 
iambis clauderet, nee selectas, sed universas recipcret, prout 
eas in codicibus editionibusque vetustis repererat, denique 
ne interpolatas quidem ex Senecae de dementia libris peti- 
tas resecare auderet. 

Cum Stephanus et Zwingerus in viam rectam ab Eras- 
mo monstratam, a qua Panthaleon decesserat, reflexissent, 
ecce sub finem saeculi XVI. Petrus Pithoeus denuo in 
veterem errorem relapsus est. Sicut autem aegrotantibus 
febris recidiva gravius nocet, ita Pithoei exemplum poste- 
rioribus editoribus tantum caliginis oflfudit, ut usque ad hunc 
diem vestigia veritatis relegere nemini contigerit. Scilicet 
eo. maxime imposuit Pithoeus philologis, quod Epigram- 
ma ta et poematia Vetera Parisiis excussa a Dionysio 
Duvallio anno 1590 pleraque ex antiquis codicibus nunc pri- 
niura, alia eraendatiora se edidisse in fronte libri professus 
est, non arroganter, si anthologiam in universum spectaveris : 



PROLEGOMENA. 27 

sed Publilium Syrum, licet ei recentioris aetatis codices Pa- 
risinos praesto fuisse libenter largiar, inferpolationibus non 
minus deforfnavit quam ingeniosis emendationibus perpoHvit. 
Non ita multas quidem sententias ex proverbiis vel Anony- 
mo de moribus recepit, sed tanto plures ex Seneca, Pseudo- 
caecilio Balbo aliisque, quas in codicibus interpolatis inve- 
nerat. Rei metricae ita se praebuit peritum, ut sententias 
non probaret nisi quae re vera metro adstrictae essent, pe- 
destres autem corrigendo redderet tales, ut vix quisquam 
eas a versibus distinguere posset. 

Sed ut de versibus interpolatis, quos in appendice ex- 
primendos curavi, hoc loco nihil dicam, in aliura quoque 
errorem Pithoeus quamquam invitus editores posteriores eo 
induxit, quod librum suum non addito nomine suo in lucem 
emiserat. Cum enim paucis aniiis post J. Scaliger Publilii sen- 
tentias selectas edidisset totidemque versibus graecis reddidis- 
set (Lugd. Bat. 1598, et iterum in opusc. diversis Paris. 1605. 
Cf. Bernays, Jos. Justus Scaliger, pg. 286, 290), usus ad 
hoc editione Pithoeana, sicut ipse dicit in epist. 360 (Scali- 
geri epistulae, Francof. 1627), proclive erat Scaligero tri- 
buere, quae Pithoeus vel mutaverat vel addiderat. Sic factum 
est, ut a Grutero, Bentleio, Ribbeckio, aliis multae emenda- 
tiones, quarum auctor Pithoeus fuit, Scaligero adscriberentur. 

Eum errorem praeivit professor quidam Ingolsta- 
diensis. Cum enim Marcus Vclserus, reipublicae Augusta- 
nae duumvir, anno fere 1599 codicem Frisingensem ceteris 
omnibus locupletiorem reperisset, homini cuidam docto, quem 
Ingolstadiensem et ex societate Jesu fuisse verisimillimum 
est, eum tradidit, ut sententias correctas et dimidia parte 
ampliores iterum ederet. lUo ipso tempore Mureti opera 
typothetas Ingolstadienses exercuerunt per quattuor lustra 
quinquies typis expressa, nee absurdum videbatur amico illi 
Velseri opusculis Mureti Publilii sententias addere, ut — 
ipsius verba adscribam, quae animi laetitiam ex praeclaro 
invento perceptam satis produnt — elegantissimo nostri aevi 
ingenio elegantissimum illud prisci aevi ingenium habeas con- 
iunctum, Prodiit igitur nova sententiarum recensio subiuncta 
Mureti operum volumini secundo ac dicata Velsero, anno 
1600 (non anno 1603, ut vulgo traditur) Ingolstadii ty- 



28 PROLEGOMENA. 

pis A da mi Sartorii, unde ad hunc usque diem Sartorius 
inter editores Publilii fuisse perhibetur. Quis vero fuerit, 
qui primus Publilii versus Frisingenses perpolivit, nee lectori 
prodidit editor nee Scaligero tum temporis cognitum fuit. 
Sic enim in epistula 351 ad Carolum Labbaeum scripsit: 
^Mimos edi plurimi fecerim, ut Loiolitis Ingolstadiensibus, 
raonstris maledicentissimis , os obturetur, qui multa me in- 
dustria omisisse, alia etiam pervertisse dicunt, XVIII. Kal. 
Dec. 1506', et in epist. 360 *Mimos publicari propter Ingol- 
stadiensem paedagogulum permagni facio, qui omnia me per- 
• vertisse scribit, quum tamen ne syllaba quidem ab editione 
Pithoeana discesserim. Omnium Loiolitarum contumeliosis- 
simi Ingolstadienses sunt. Lugd. Bat. III. Non. Dec. 1608% 
quae verba hunc praefationis Ingolstadiensis locum respiciunt : 
'Scaliger in lucem dedit aliquot mimos Syri, Vellem indi- 
casset, quis illi in, Syri editione fundus et quorum, exempla- 
rium fidem secutus sit. Suo arbitrio alios mimos mutat, 
alios omittit. Nee deest exemplum, ubi versum Laberii pro 
Publiano ponit'. 

De hac Publilii editione Ingolstadiensi, quae saepius ad 
calcem Mureti operum repetita est, velut Ingolst. 1603, 1608, 
Venetiis 1618, Lipsiae 1672 curante Jac. Thomasio, ibidem 
1690 sumptibus Joh. Grossii, Veronae 1729, Patavii 1740 et 
1769, propterea pluribus dicendum erat, quia est quasi altera 
Erasmiana, id est editio princeps versuum a litteris N — V 
incipientium, nee tamen cuiquam editorum recentiorum, ne 
Schweigero quidem cognita. Laudanda est vel hoc nomine, 
quod litterae H, G, S. F, singulis versibus appositae aut 
non appositae declarant, utrum illi in exemplaribus Henrici 
Stephani, Godofredi, Scaligeri et in codice Frisingensi ex- 
tent necne, et quod editor in commentario critico varias co- 
dicis F. lectiones ex parte saltem enotavit. Sed in versibus 
eonstituendis expurgandisque mendis nimium sese applicavit 
codicis scrip turae, ita ut postero editori permulta reliquerit 
sananda, nee levius damnum eo attulit Publilio, quod Scali- 
gero obsecutus ab eo ordine descivit, quo singulae sententiae 
in codicibus perscriptae sunt. Of. infra Prolog, cap. IIII 
initio. 

Plerique sospitatorem alterius sententiarum partis Ja- 



^PROLEGOMENA. 29 

num Gruterum esse existimant, qui ^ Publii Syri mimos^ 
tamquam corollarium Senecae tragoediarum anno 1 604 edi- 
dit: hanc editionem, Commelinianam , et ipsam ab omnibus 
fere ignoratara video: nam obscurata est Lugdunensi, quae 
prodiit a. 1708 apud Joannem de Vivie et 1727 apud Hen- 
rici Teering cura Sig. Havercampi et Abr. Preygeri, instructa 
notis postumis. Non dubium est, quin Gruterus editorem 
Ingolstadiensem rei metricae imperitissimum longe supera- 
verit et multa primus correxerit: quod autem librum suum 
hoc titulo vulgavit *L. Annaei Senecae et P. Syri mimi, 
forsan et alionim singulares sententiae, centum aliquot 
versibus nunc primum auctae et correctae ppe codd. 
Palatinorum et Frisingensis% id nimiae futt arrogantiae; 
nam ex codicibus Palatinis ab ipso adhibitis viginti tantum 
accesserunt a Publilio alienissimae, Frisingensem autem iam 
antea excussum ne inspexerat quidem ; immo obtrectationis cri- 
mini se iis obiecit, quae adnotationibus praemisit. *Primam 
sententiarum prolem (Erasmianam) nuper ad invidiam usque 
expolivit lima divina Josephi Scaligeri ; posteriorem fere ad- 
huc sanguinolentam ego(?) his ipsis manibus sustuli, lavi, 
fovi, finxi, adhibita aleiptica minime paenitenda *e myrotheciis 
librariae Serenissimi mei Principis, Electoris Palatini'. Con- 
sulto enim, ut ipse sententias Frisingenses primus edidisse 
videretur, editoris Ingolstadiensis ne mentionem quidem fecit, 
et ubi utique commemorandus erat, maluit eum tecte signi- 
ficare, veluti ad v. 142: ^quod ohtruserant nobis alii, damnat 
quae lingua, nihili est\ 

Aliam quoque sententiarum editionem idem curavit Gru- 
terus anno 1610 in Florilegio ethico-politico, quinquaginta 
circiter versibus auctam vel potius interpolatam , cum ne 
unus quidem sit Publilii. 

Ultra scopum incerto ictu tetendisse plerosque editores 
probe sensit ingenii acumine inter paucos insignis Ricar- 
dus Bentleius; ut ipse Publilii sententias una cum Phae- 
dri fabulis edendas susciperet, ea praecipue causa fuit, quod 
Harium Terentii editorem idem consilium agitare cognoverat. 
Cf. Bentleii vitam a Jacobo Maehlio descriptam pg. 91. Pro- 
diit ilia editio Cantabr. 1724. 4**. Sed, ut tit in subito con- 
silio, res improspere cessit. Nam codicum/ quos consuluit, 



30 PROLEGOMENA. 

auctoritate in duplieem errorem inductus est. Primum enim, 
cum sententiae in codicibus quasi Senecae ferrentur, de 
Publilio auctore non dubilavit quidem, sed libellum Grutero 
obsecutus inscripsit ^Publii Syri et aliorum veterum senten- 
tiae', deinde sententiis no vis Frisingensibus minorem, quam 
par erat, fidera habebat. Sic enim praefatur : 'Quae in Gni- 
teri editione, nescio unde(?) prolatae, sunt numero octin- 
gentap et plus quinquaginta, earum maior pars neque in co- 
dicibus nostris comparent, neque quicquam Publiani coloris 
saporisve in se habent. Eas nos, ut vel lectu indignas, ab 
editione hac eiecimus: quae vero acumine se suo ac venere 
et metri concinnitate commendant, lectori hie exhibemus*. 

Inter ceteros saec. XVIII. editores laudandus est Jo a. 
Petrus Millerus (Phaedri Fabb. Publii Syri sententiae, 
Dionysii Catonis disticha, Berol. 1753), vel hoc nomine, quod 
sententias soli Publilio addicere ausus est. Praeterea suo iure, 
Gruterum impugnavit, quod binos aliquoties versus inter se 
simillimos protulerat, quorum Publilius vel alterutnim tan- 
tummodo composuit vel nullum, verbi causa: 

FelicUas infelid innocentia est, 
Infelid innocentia est felicitas. 

In editione Bipontina (Phaedri fabb. accedunt P. S. 
sententiae etc. 1784) nihil est, quod proprie vituperes, nihil 
quo cum aliquo fructu utaris, excepta fortasse ^notitia litte- 
raria', quam rectius dicas editionum Publilii ,Syri catalogura : 
adeo, qui eam curavit, se Grutero addixerat. 

Eiusdem Jani Gruteri recensionem secutus, sicut ipse 
dicit in titulo libri. Car. Henr. Tzschucke Publilium 
Syrum edidit in usum scholarum, adspersis notulis quibus- 
dam. Lips. 1790. 

Permagnam editionis suae expectationem moverat Joan- 
nes Conr. Orellius, J. Caspari patruelis (P. Syri mimi et 
aliorum sententiae. Lips. 1822), nisi mox editoris officium pa- 
rum explevisse inventus esset. Hominem enim se eum praebuit 
in adornando illo libro, qui aliorum potius quam suo staret 
iudicio; et cum in prioribus editionibus id iure vituperasset, 
quod in sententiarum numero mirum quantum discreparent, 
ipse nihil antiquius habuit, quam ut omnibus sine iudicio 



PROLEGOMENA. 31 

congestis vanam gloriolam captaret suamque editionem 
omnium, quae hactenus lucem vidissent, plenissimam esse 
praediearet. Hanc tantam iudicii perversitatem duobus annis 
post iterum prodidit, cuin sententias Bothianas plus quam 
trecentas, quas ipse ex incertis fontibus haustas esse recte 
intellexerat, supplementi loco iterum edendas curavit. Quo- 
minus tamen editionem bonae frugis expertem esse dicam, 
prohibent cum alia, tum adnotationes quaedam J. Caspari 
Orellii suis locis insertae. 

Frid. Henr. Bothius, poetanim scaenicorum latinorum 
editor (Halberst. 1824, Lips. 1834), utrum plus boni an mali 
attulerit Publilio, non facile efet ad diiudicandum. Nam post 
Bentleium nemo Publilium edidit, qui ita haberet senario- 
rura leges perspectas, nemo qui transponendis verbis metro 
felicius mederetur; nee minus verum est neminem tanta con- 
iectandi licentia grassatum esse, neminem tam ap^rte inter- 
polandi ius sibi arrogasse. Cum autem versuum spuriorum, 
si quos editores ante eum male receperant, iteratio eo nomine 
excusari posset, quod ex codicibus interpolatis deducti erant, 
Bothius titulo a Qrutero proposito 'L. Annaei Senecae et P. 
Syri mimi, forsan etiam aliorum singulares sententiae' ab- 
usus eo processit audaciae, ut ex paroemiographis, ex Eras- 
mi Adagiis, item ex Joachimi Camerarii et Jani Anysii sen- 
tentiis permultas immisceret^ quae , Publilio veteribusque 
propter elegantiam sententianim probosque senariorum nu- 
meros noii indignae viderentur, idque cum sibi indulgeret, 
tegentibus ne tantum quidem tribuit, ut undo novos versus 
sumpsisset ubique nominatim diceret. Cui lubidini plane 
contrarium est, quod idem permultos versus in optimis codi- 
cibus inter Publilianos traditos stellula add ita in suspicio- 
nem vocare baud dubitavit. Haec omnia licet suo arbitrio 
egisset — codicem enim viderat nullum — ita tamen philo- 
logis suam curam probavit, ut eius editio per aliquot lustra 
pro optima haberetur. 

Bothii vegtigiis ingressus est Carolus Zellius (Aucto- 
rum classicorum latinorum vol. X. Stuttg. 1829), in multis 
invitus, si quidem sententias a Bothio additas, quas a Publilii 
editione alienas esse perspexerat (passim enim adnotavit, 
unde haustae essent), banc ob causam recepit, ne suae edi- 



32 I>110LEG0MENA. 

tionis emptores aliquid desiderare possent. Adiutus est in 
edendi opera sehedis Desbilloni, qui passim cum Bothii in- 
ventis mirum in modum conspirasse repertus est. 

Novem annis post Publilii sententias ^adhibito libro scri- 
pto Gryphiswaldensi membranaceo , numquam antea coUato 
recensuit etvarietate lectionis instruxitDr. Car. Guernerus 
Reinhold', Anclamiae 1838, cui libello multum sane com- 
mendationis addidit, cum aliquot novas sententias ex illo co- 
dice accessisse professus esset. Verum illae sententiae omnes 
ex Senecae dialogis aut Pseudosenecae de moribus libro de- 
sumptae sunt, unde codicem Gryphiswaldensem , quod idem 
multa menda satis decent, ex interpolatis esse certo efficitur. 

Accede iara ad ultimum Publilii editorem, virum de 
poetis latinis optime meritum, Ottonem Ribbeckium, 
quem in Comicorum latinorum reliquiis pg. 258 — 308 totam 
quaestionem profligavisse erunt fortasse qui credere velint. 
Quod si ita esset, aliis potius studiis in horis subcisivis va- 
cassem: cum autem, quid in eius editione iure desideretur, 
iam in Philologi vol. 22. pg. 436 et 462 indicaverim potis- 
simamque erroris causam inde repetiverim, quod ille'subsi- 
diis criticis parum instructus erat, voluntatem pro re acci- 
pere oportebit. Qui enim poterit, id quod gravissimum esse 
existimo, de sententiis aliquis certum facere indicium, sintne 
Publilii an non, cui ne id quidem constet, quid in quo- 
que codice scriptum sit? Vel sic tamen Ribbeckium tribus 
quattuorve versibus salutem attulisse baud diflitendum est: 
reliqua plerumque sic considerare malui quasi scripta non 
essent, ne in refellendo longior fierem. Si enim hoc editori 
committi solet, ut quibus in locis eum qui proximo anteces- 
sit correxisse sibi videtur, fusius exponat, Ribbeckii editio 
una, utpote ad normam artis criticae exacta, in censungi ve- 
nire poterat qtee in comparationem perpetuam vocaretur. 
Sed meliore apparatu instructo inhonestum certatnen cum 
inermi fore providebam. Ceterum quod Ribbeckius dixit 
admodum pauca esse, quae accuratius excussis argutiolis illis 
disci possent, id non falsum quidem est, sed ex sententiis 
male excussis etiam pauciora redundatura esse facile con- 
cedetur. 

Cum ne editiones quidem omnes Publilii enumerare vo- 



PROLEGOMENA. 33 

luerim, multo minus de versionibus accurate disserere 
in animo est. Graece sententias bis expressit Jos. Scali- 
ger: Pithoeanas anno 1598, de- quibus supra dictum est, 
Gruterianas anno fere 1605 vel 1606. Cf. Scaligerana II. 
5. V. Gruter: Gruter avoit fait imprimer un Syrus augmente; 
fai tout tourne de nouveau en 4 jours, 

Germanice vertisse eas fertur Martinus Opitius. Pro- 
dierunt enim anno 1705 Francofurti ad Moenum apud Jo- 
hannem Maximil. a Sande *Cato et Mimi XQuyXciiXTOL, graeca 
ex metaphrasi Jos. Scaligeri, Germanice potissimum ex mente 
eiusdem et Gasp. Barthii expressa a Martino Qpitio'. At 
v^rendum est ne hoc titulo capti praeproperi gaudii usura 
fruantur. Nam in re incerta tria sunt certissima, primum 
in M.'Opitii editionibus nihil legi, quo eum Publiiii senten- 
tiis vertendis operam dedisse eluceat, deinde fraudis suspi- 
cioni obnoxia esse, quibuscumque Gasp. Barthii nomen ad- 
haeret, postremo versus ipsos minime poetam sapere. 

Ultra Erasmianas sententias , ducentas septuagint^ nu- 
mero, non egressus est, qui anno 1809 Publilio in patrium 
sermonem vertendo manum admovit, J. F. Kremsier (Lips, 
apud Joa. Sommer), nisi -quod appendicis loco subiecit qua- 
dringentas Publilianis similes a G. Fabricio coUectas; lar- 
giorem Gruteri farraginem alter presse secutus est interpres, 
Leonardus Schwarzius, cuius cura in luc^m Gottingae 
anno 1813 edita est." 

Nuperrime denique in lucem prodiit hie liber: 'Les sen- 
tences de Publius Syrus, traduites en Alexandrins fran9ais 
par Anacharsis Combes. Toulouse 1868.' Quam parum 
hie homo litteris latinis imbutus sit, hinc apparet, quod pri- 
mam Publilii editionem anno 1552 prodiisse, poetam ipsum 
a Domitid(!) manu missum esse aliaque id genus aeque in- 
epta tradidit. 



PuBiiiLius Syrus. 



34 PROLEGOMENA. 

IIII. Quae sententiae Publilio sint vindicandae, 

quae damnandae quaeritur. 

Praemissis quae de Publilio eiusque sententiarum codi- 
cibus et editionibus monere utique necesse erat, accedamus 
iam ad quaestionem gravissimam, quae per tot saeculorum 
decursum philologorum ingenia non exereuit solum, sed in 
tarn diversas abripuit sententias, ut hodie nos a cognitione 
veri longius abesse fatendum sit quam anno 1514 Deside- 
rius Erasmus fuerat. Si quis autem missis editionibus soli 
innitetur codicum auctoritati neque se erroribus ab homini- 
bus docti^ invectis corrumpi patietur, baud ita difficile erit 
quaestionem paulo impeditiorem in suas partes dissolvere ac 
singula momenta libero iudicio ponderare. 

1) Videamus primum de sententiis in editione nostra 
inclinatis litteris expressis, quarum prima est post 
V. 386 

Nondum felix esrsi nondum te turha deridet, 

Eas quamquam ne obiter quid em legenti longe a ceteris 
distare obscurum esse potest, editorum tamen neglegentia 
factum est, ut baud paucae etiamnum pro Publilianis ven- 
ditentur. Nimirum non omnes illas ad fid em codicum eden- 
das curaverunt, sed selectas tantum, quae iambis facile vel 
trochaeis accommodari possent, emendatas, ut ipsis videbatur, 
probatis versibus inseruerunt. ^um autem plerumque tace- 
rent, quid omisissent addidissentve quantumque verbis trans- 
positis vel correctis a librorum auctoritate abilssent, contigit 
sane, ut se invicem alter alterum aliquamdiu deciperent, 
simul omnes legentium oculis plurimum caliginis oflfunderent. 
Sed maximas turbas illud excitavit, quod sententiarum or- 
4iue, quem codices sequuntur*), plane inverse nostrum mo- 
rem secuti coniunxerunt, quae a litteris Na, Ne, Ni etc. 
incipiunt, neque id in iis tantum sibi sumpserunt sententiis, 
de quibus nunc agitur quasque mox videbimus subditicias 



*) Constat ex Festo aliisqae veteres in vocabnlis ad liiterarum or- 
dinem digerendis primae tantum litterae rationem liabuisse. 



PROLEGOMENA. 35 

esse, sed inde a Scaligero in Publilianis quoque; unde factum 
est , ut miscendo falsa et vera, quae^ in codicibus erant suis 
loeis discreta, in unum omnia eonflarent. Nam si quis seor- 
sim illas edidisset servato eo ordine, quo in codicibus se 
excipiunt, vix dubito quin aliquis certe extiturus fuerit, qui 
nativum senariorum color em a sententiis per vim ad carmi- 
num formam detortis discerneret. 

At mihi longe alia mens est. lam quod in optimis co- 
dicibus servatae sunt illae sententiae, hinc certe ne minimum 
quidem auctoritatis iis adcrescere facile intellegitur, si tecum 
reputaveris, demum a littera N, quo ipso loco versus Publi- 
liani in omnibus libris excepto fere uno Frisingensi deficiunt, 
sententias legi rythmicis numeris carentes. Quis non videt, 
postquam posterior pars sententiarum interciderat , substitu- 
tas eas esse ad lacunam explendam, cum praesertim vere 
Publilianae — et quam illae diversae — postea sint repertae? 
Porro si quis perpenderit inter illas sententias ne unam qui- 
dem esse, quae a veteribus Publilio tribuatur, eas ad unam 
omnes abiciendas esse Publilii editori vix poterit 
negare. 

At dixerit forsitan quispiam, ut longe plurima sermonem 
pedestrem sapiant, ita tamen rara quaedam reperiri conceden- 
dum esse, quae ictus iambicos aperte prodant, verbi causa 
sententiam omnium fere consensu inter Publilianas receptam: 

Timidus vocat se caufum, parcum sordidus. 

Neque id plane immerito. Scilicet fons fuit illi, unde sua 
hauriret ad compensandum damnum (si discesseris a pi'oV. 
148. 149. Zelum de deo tantum habeas etc, baud dubie ab 
homine Christiano additis, ne ultima littera loco careret) 
Pseudosenecae liber de moribus, sive Proverbia, ut idem 
liber saepius inscribitur, quem in codicibus antiquissimis 
ampliorem esse quam nunc in editionibus circumfertur , uno 
verbo significasse satis habeo. Insunt septem Sapientium 
dicta, Catonis praecepta, Ciceronis quaedam (§ 18 = Oic. 
de senect. 18, 66; § 20 = de amic. 6, 22), Senecae philo- 
sophi, Plinii iunioris, Lactantii, nee non ex poetis pauca 
quaedam decerpta, velut integer tetrameter trochaicus § 10 

Multos vifam dljferentes mors hicerta praevenif. 

3* 



36 PROLEGOMENA. 

Quis vero fuerit poeta, cuius ex libris incertus libri de mo- 
ribus auctor nonnuUa desumpsit^ ut incertum est, ita eum 
non fuisse Publilium affirmare licet. Quid! quod sexcento- 
rum et quod excurrit versuum, quos Publilio vindicaturi 
sumus, ne unus quidem in libro de moribus legitur, nee, 
quod eodem redit, Pseudosenecae sententiarum uUa inter 
Publilianas. Sed de opusculis sententiosis;- quae incertorum 
sunt auctorum, hie non est dicendi locus: interim, si mo- 
nuero libro de moribus nuUam prorsus intercedere cogna- 
tionem cum sententiis Publilianis, causae meae satis prospe- 
xisse mihi videor. 

2) De sententiis in codicibus praesertim re- 
centioribus false Publilianis insertis. 

Praeter supplementum litterarum N — V, de quo mode 
verba fecimus, alia quoque a Publilio utique abiudicanda 
adhaeserunt, rara ilia in codicibus vetustissimis, frequentis- 
sima in codd. saeculi XIV. Excipiendus fortasse et Publilio 
vindicaudus v. 638 in solo codice n^ sed medius inter ver- 
sus Publilianos servatus : multo certe suspectior est sententia 
codici R in summa pagina post v. 326 recentiore manu ad- 
scripta : 

Mtdtum est difficile servire regi absque comtnodo. 

quam nolui iambis donatam 

MuUwm est difficile servire absque incommodo 

vel in trochaeos redactam inter Publilianas recipere. 

lam vero quae in reliquis codicibus accesserunt, non 
solum suspicionem movent, sed confidenter eicienda sunt, 
propterea quod interpolationis originem aperire facillimum 
est. Itaque supervacaneum videri posset eas sententias enu- 
merare, nisi multum interesset demonstrare, quam late inter- 
polationis pestis grassata sit, ne gravius de multiplicibus 
editorum erroribus indicium feramus. Ac persequenti ad 
temporum ordinem interpolationis initia progressusque primo 
loco commemorandiis est codex Basiliensis, in quo ante v. 25 
in infimo margine addita «unt rec. manu: 

Arcum intensio frangit, animum remissio. 

Arnicas secundae res optime parant, adversae certissime probanf. 

deprompta ilia ex Pseudosenecae libro de moribus, § 138. 51. 



PROLEGOMENA. 37 

Saeculo undecimO; qui seiitentiarum epitomen Parisinam 
(JB) descripsit, in fine subiunxit haec: 

Idem veUe et idem nolle ea demum firma amicitia est, 
Non exercitus neque thesauri praesidia regni sunt. 

baud dubie ex Sallustii Catilina 20 et Jugurtha 10, nee ma- 
gis dubium, quin prima manii ab ipso librario addita sint, 
cum idem ille codex contineat Sallustii Catilinam et Jugur- 
tham. Sequentis saeculi, duodecimi, testem proferam codi- 
cem Bemensem; in quo iam latius serpsit malum : habet enim 
non solum duas sententias codiciBasiliensi, ut modo monui- 
mus, adscriptaS; sed ante v. 159: 

JSxcusationem uitium quaerere, sed delifKiue omnia ad deum. 
JElemosinu non tarn accijnentihus ptvdest quam . dantibus, 
et spes praemii solatium fit lahoris, 

ducta ex Pseudoseneca de moribus § 80. 55. 56; ante v. 178: 
Facta (emend. Ficta) cito ad naturam suam recidunt, 
desumpta ex Seneca de clem. 1, 1, 6; post v. 221 Pseudo- 
sen, de mor. 48, denique post v. 252 Pseudosen. de mor. 68. 
69. 72. 72. 62. 63. 64. 

Quam interpolatis codicibus usus sit saeculo decimo 
tertio Vicentius Bellovacensis, ex speculo. doctrinali licet co- 
gnoscere. Legimus enim spec. d. 5, 43 inter proverbia Sa- 
pientum (cf. supra pg. 21 extr.) 

Consuetudo est altera natura, 

quae verba nee senarium implent, nee Publilii sunt, sed Cice- 
ronis de fin. 5, 25. Idem erravit codice deceptus spec, doctr. 
4, 165 : Ex prov. Sap. Tenue mendadum perlucet, si diligenter 
inspexeris, et spec, doctr. 4, 56 : Ex prov. Sap. Intus omnia 
dissimilia sint, frons populo nostro conveniat, ignarus Senecae 
ilia esse, epist. 79, 18 et 5, 2, quod ante eum iam loapni 
Saresberiensi acciderat epist. vol. II. pg. 257 editionis Oxo- 
niensis: iuxta Sap^ientis edidum {dictum?), Frons populo nostro 
conveniat, intus omnia dissimilia sint. 

Haec sufficiant de initiis interpolationis. Saeculo autem 
decimo quarto cam non tam arctis finibus se continuisse fa- 
cile explicatur. Excitabat ipsa sententiarum inscriptio ^Sene- 
cae proverbia' libraries, ut ex Senecae Jibris alia adderent; 



38 PROLEGOMENA. 

quin etiam inventus est, qui ex Senecae dialogorum libro I. 
(de providentia); II. (de constantia sapientis), III. IIII. V. 
(de ira) librisque de dementia plane novam satisque amplam 
sententiarum coUectionem excerperet' eamque suo iure inscri- 
beret Proverbia Senecae. Delectus illius (cf. codd. Paris. 
6379. 6380. 6384. 6390 saec. XIV. et XV.) prima sententia 
est : Non quid, sed qii^madmodum feras interest (= de proVid. 
2; 4), ultima haec : Venia est poenae meritae remissio (= de 
clem. 2; 7, 1); sed ne quis tractatum ad explendam poste- 
riorem sententiarum partem [N — V) compositum fuisse su- 
spicetur, monendum est multas alias inesse, quarum prima 
verba incipiunt a litteris A — M. 

Sed quamdiu hae duae proverbiorum coUectiones sepa- 
ratim describebantur , altera prave Senecae inscripta, cum 
esset Publiliana eaque per ordinem litterarum disposita et 
homini vel leviter litteris imbuto iamborum ictus prodens, 
, altera ad ordinem dialogorum Senecae digesta, longioribus 
enuntiatis originem pedestrem prae se ferens^ Publilii sen- 
tentiae ab interpolationis iniuria defendebantur : sed pate- 
facta est; ut ait Terentius, fenestra male, simulac extitit qui 
recentioris farraginis sententias in brevius redigeret et ad 
litterarum ordinem digponeret. Huius libelli retractati ea est 
externa species, ut incipiat a sententia: Avida est periculi 
virtus (= de provid. 4, 4); desinat in verba UlUonis eon- 
tumeliosum gentts etc, (= de ira 2, 32, 3), sicuti est videre 
ex codicibus Parisinis 6385. 6631. Vere quidem in codice 
8545 adnotatum est : Hie sunt alia proverbia Senecae, Avida 
est etc, immo in codice 8546 quattuor opuscula bene distin- 
guuntur, liber de moribus, proverbia Senecae (metrica, i. e. 
Publilii sententiae), ^parabolae Senecae philosophic Non quem- 
admodum feras interest etc, denique eiusdem libelli altera 
editio ^ Avida est pericidi virtus etc,' Verum qui postea pro- 
verbia Senecae descripserunt, baud raro commiscuerunt di- 
versae propaginis sententias, qui eas ediderunt, hinc illinc 
qualiacumque arripere baud dubitaverunt, dummodo sibi pla- 
cerent. Itaque molestum est in singula inquirere. Monuisse 
satis erit interpolationis fontes primaries fuisse Pseudosene- 
cam de moribus, proverbia ex Senecae dialogis excerpta, 
eiusdem epistulas ac tragoedias, Senecara rhetorem, Pseudo- 



PROLEGOMENA. 39 

caecilium Balbiim. Et nt supra ex Cicorone ac ^allustio 
singula quaedam inserta fuisse vidimus, ita nuUus fere est 
inter veteres scriptores, cuius non aliqua certe sententia in- 
fluxisse possit in hane foedam paludem. Quid quod Fabri- 
cius ^e manuscripto' banc edidit sententiam : 

Ferme fugiendo in media fata incurritur, 

hue delatam ex Livio 8, 24, 4; quod in codice Parisino 8027 
Bactrorum proverbium irrepsit inter sententias Publilianas: 
Vermn est canem timidum veliementius latrare quam mordere, 
et altissima qtiaeque flumina una solio (leg. minima sono) labi, 
e Curtio 7, 4, 13 male hue retractum; quod qui codicem 
Parisinum 8049 (C) scripsit, sententiarum numerum auxit 
ad duo milia (cf. supr^ pg. 19), ceterum in hoc a fraude va- 
cuus, quod nee Publilii nee Senecae nomen praefixit. Huius 
confusionis ut aliquod extaret monumentum, simul ne alii in 
eosdem errores iterum inciderent, ad calcem editionis nostrae 
edidimus trecentas fere sententias ab editoribus sive ex co- 
dicibus interpolatis sive ex ipsis auctoribus Romanis Publi- 
lianis falso admixtas. Quas etsi non omnes auctoribus suis 
reddere contigit, satis firmis tamen comprobasse mihi videor 
argumentis, sententiarum in recentioribus tantum codicibus 
servatarum nullam prorsus esse auctoritatem. 

3) Tertio loco disserendum erit de iis sententiis, 
quiae incipiunt a litteris A — N, quaeque in omni- 
bus codicibus Qxtant, id est de versibus 1 — 34 (A), 44 — 
78 (jB), 85—105 (C), 123-138 (D), 147-162 (E), 166- 
192 (jP); 194-202 (G), 203-223 (S), 230-263 (J), 291— 
301 (i), 309-349 (M), 377-386 (JV). 

Qua ex causa sententias, de quibus mode dictum est, 
omnes a Publilio abiudicandas esse censuimus, ex eadem has 
omnes ei vindicandas esse persuasum nobis est. Ut enim illae 
pedestrem orationem redolent, ita hae aut leni medela adhi- 
bita iambicos vel trochaicos explent numeros, aut auxilio 
critico ne indigent quidem; ac sicut illic cavendum erat, ne 
lepidos quosdam versiculos Publilio tribueremus, ita his ne 
denegemus leve illud adiumentum, quo ad carminum formam 
reducuntur: adeo primum editoris of£cium est videre, ut sibi 
constet. Cum ii, qui codices sententiarum Publilianarum 



40 PROLEGOMENA. 

saec. IX. et X. descripserunt; non magis rei metricae periti 
essent quam ille, qui primus supplementum sententiarum pe- 
destrium codici suo inculcavit et maiorum enuntiatorum am- 
bitus ita dispertiisse satis habuit; ut singulos fere versus 
explerent, factum est, ut verba poetae non solum notissimis 
socordiae generibus foedarentur; sed etiam hie illic suis locis 
moverentur. Ceterum ad restituendum pristinum nitorem 
minime tam fortibus remediis opus erit quam in Plauti ac 
Terentii fabulis. 

Sed ut concedamus eas sententias iambis vel trochaeis 
adstrictas esse, nova exoritur quaestio, quo iure Publilio eas 
addicamus, cum poetae nomen ne unum quidem codicem in 
fronte praeferre iam supra docuerimus ? Si in unum colligas, 
quae de Publilii sententiis Senecarum rhetoris ac philosophic 
GelUi et Macrobii testimoniis pro exploratis haberi possunt, 
eo redeunt omnia, ut constet eas fuisse singulis versibus cir- 
cumscriptas, plerasque senariis iambicis compositas, nonnul- 
las tetrametris trochaicis, denique pertinuisse ad philoso- 
phiam moralem et ad communem sermonum usum commen- 
datissimas fuisse. Quae omnia non solum mirifice conve- 
niunt cum sententiis nostris, sed etiam versus 1. 2. 55. 104. 
176. 178. 221. 234. 236. 245. 250. 286. 362. 383 iidem sunt, 
quos a Seneca et Gellio Publilio tribui vidimus. 

guperest, ut quomodo Publilii nomen intercide- 
rit ac Senecae in eius locum successerit, paucis ex- 
ponamus. Potest id casu accidisse, rescisso prime folio, 
quam suspicionem codex ille, unde Turicensis descriptus est, 
mutilus initio, confirmare videtur ; potest ad eum librariorum 
morem referri, ut, quae litteris maioribus exaranda erant, 
veluti titulos, pictori postea explenda relinquerent ; potest id 
denique fingi ludi magistrorum culpa et discipulorum factum 
esse, ut dum in sententiis interpretandis , describendis, edi- 
scendis desudant, versus ipsos magis curarent quam aucto- 
rem aliunde parum notum. Sed facilior explicatio in promptu 
est. Cum enim posterior sententiarum pars interiisset, aliae- 
~ que "ex libro de moribus in earum locum essent substitutae, 
quem librum iam sexto post Christum siaeculo Senecae no- 
mine citari docuit Haasius, in praefat. ad Sen. vol. III. 
pg. XX, proclive sane fuit relicto Publilio ad eam opinio- 



PROLEGOMENA. 41 

nem delabi, quasi Seneca non solum nuper additarum, sed 
omnium auctor esset sententiarum. Accedit quod Seneca, ab 
Hieronymo in catalogum Sanctorum receptus ob epistulas 
illas, quas ad Paulum apostolum dedisse credebatur, mona- 
chis medii aevi multis litteris ita commendatus erat, ut fa- 
cile, quidquid ad philosophiam moralem spectabat, eius no- 
mini adscribi potuisse tibi persuadeas. Exemplo sit ipse ille,^ 
qui dicitur liber de moribus. Utrum Senecae patrocinium 
quoddam hoc addiderit, quod v. 1 et 2 Publilii a Seneca 
epist. 8, 8 et 94, 43 laudantur, an potius illi versus banc 
ob causam ab homine (](uodam docto initio positi fuerint, quo 
Senecae auctoritati fidem adderet*),-id vix ausim pro certo 
diiudicare. Postreino silentio non praetereundum est, mona- 
chos et sanctae ecclesiae patres, cum Publilii pagani senten- 
tias saepius in usum §uum converterent, eas fortasse a Seneca, 
christianae fidei ut putabant addicto, vel certe Paulo ami- 
cissimo, profectas esse statuere maluisse. 

Ac vicit haec sententia, quamvis sit falsa. Neque tamen 
defuerunt, qui incertae coniecturae diffiderent. In primis mi- 
rum videtur codicem Basiliensem inscriptione plane carere, 
item codicem Frisingensem, Vindobonensem, epitomen Pari- 
sinam saeculi undecimi; saeculo^ue XIII. Vincentius Bello- 
vacensis easdem illas sententias, quae in codice antiquissimo 
Parisino Senecae inscribuntur , et Publilianas et subditicias, 
affert 'tamquam ex proverhiis Sapientium**) petitas, baud 
inscite, si quidem eas non uni auctori deberi recte intellexit. 

Tertium denique genus est eorum, qui, cum Publilium • 
testimoniis veterum auctorum, Senecam codicum auctoritate 
commendatum. viderent, sententiarum originem ad utrumque 
referrent et Senecam quoque philosophum, de qua re aliunde 
non constat, mimos vel certe sententias singulares compo- 



*) Etiam codicis Parisini 8049 prima sententia, Auferri potest quod 
dart potuit, ex Seneca est desumpta epist. 8, 10, item secunda ac tertia 
= V. 1. 2 nostrae editionis. 

**) Idem tamen uno vel altero loco a vulgari opinione;non reces- 
sisse videtur, ex. gr. spec, doctr. 4, 115, ubi legitur: Eaf prov. Sap. 
Diffidlem oportet habere aurem ad crimina. Idem ad Lucilium epist. 
3. etc. Spec. doct. 3, 171 editio Veneta anni 1494 hajbet: Ex proverhiis 
Senecae, Nimium alter cando Veritas amittitur, = v. 416. 



42 PROLEGOMENA. 

Suisse existimarent. Cf. Baehrius hist. litt. Roman, vol. I. 
pg. 330 extr. ed. IV. Falso baud dubie. 

Sed quae adhuc disputavimus , harum sententiarum au- 
etorem esse Publilium neque alium quemquam poetam, in uni- 
versum dicta valeant, non ita, quasi nulla detur a regula 
exceptio. Neque enim, qui quattuor orationes in Catilinam 
habitas Ciceronis esse contendit, singula qiiaedam vocabula 
vel enuntiata ab interpolatoribus addita esse negabit, neque 
ego paucas quasdam s^ntentias non esse Publilii infitias ive- 
rim. Abiudicandus Publilio versus 213, omissus in codice H, 
et quod dubitationem auget; alio loco in PB, alio in F tra- 
ditus; non est senarius v. 200 Gravior est inimiciis, qui latet 
in pectore, vel a caesura damnandus, sed paraphrasis versus 
198; alienam denique originem profitetur, versus 102. 

4) Quartum est, ut quaeramus de sententiis inci- 
pientibus a litteris A — J/, quae in solo codice 
Frisingensi servatae sunt, i. e. de versibus 35 — 43 (^A), 
79-84 (jB), 107-122 (C), 139—146 (D), 163-165 (JE), 
193(F); 224-229 {H\ 265-291 (I), 302-308 (X), 341- 
376 (Jf). 

Quod brevitatis causa scripsi quarto sententiarum generi 
unam esse codicis Frisingensis auctdritatem , id non ita in- 
tellegi velim, quasi non singulae aliquae in aliis quoque co- 
dicibus tradita^ sint : accuratius dixeris prorsus abesse eas 
a codicibus PRBEC, ab Erasmi, Panthaleonis, Fabricii, Bent- 
leii libris, a Palatinis Gruteri excepto uno (cf. ad v. 35. 39. 
146. 165. 224), ceterorum nullum esse, qui omnes contineat. 
Simillimus quidem Frisingensi est codex Vindobonensis , in 
quo V. 35 — 43, 79—83, 107 — 121 totidem fere verbis legun- 
tur, ita ut Frisingensi par esset censendus^ nisi in litteram C 
deficeret. Praeterea cum Turicensi congruunt Frisingenses 
sententiae 109. 112. 115. 116. 226. 284. 366; a Gellio lau- 
dantur v. 193 et 362, a Seneca v. 119 et 286, quos a libra- 
rio* in veterum scriptis multum volutato ex ipsis Gellio et 
Seneca illatos esse ideo parum credibile est, quia cur duos 
alios a Gellio eodem loco prelates (v. 106. 264) omiserit, vix 
satis idonea causa inveniri potest. Quare non est, quod ii 
versus in universum quidem suspicionem moveant, tamquam 
aliunde assuti ; - sed videntur potius Frisingensis et Vindobo- 



PROLEGOMENA. 43 

nensis ex pleniore exemplar! ducti esse, reliqui sententiarum 
amplius centum iacturam fecisse. 

Occurrunt tamen multa; quae admonent; ut circumspecto 
iudicio utamur: v. 37 ad verbum idem est cum Terentiano 
Andriae 3; 3; 23, versus 84, litterae B ultimus, omissus est 
in Vindobonensi et ad Martinum Dumiensem referendusj 
suspectus ipse locus , quo in FV illi versus perscripti sunt, 
in fine scilicet litterarum A—M, Praeterea in hac codicis 
Frisingensis appendice tres recurrunt sententiae, quas eas- 
dem librarius iam supra scripserat: v. 89 integrior ante v. 
107, V. 182 emendatior post v. 193, v. 248 iterum, sed cor- 
ruptus legitur post v. 262. Alias sententias in codicibus mu- 
tilatis servatas scriba Frisingensis, cum^ suis locis quos in 
illis obtinent neglegentia praetermisset, huic appendici inse- 
ruit, V. 47 inter v. 79 et 80, v. 217 inter v. 225 et 226, 
v. 241 inter v. 263 et 264, v. 233 inter v. 276 et 277. 

Si denique quaeras, num se commendent ipsae lepore 
aut dicendi genere, longe plurimas simillimas esse Publilia- 
nis facile concedendum est, ita tamen, ut nonnullae inter- 
currant, quae paraphrases sententiarum metricarum esse vi- 
deantur. Sententia 83 ex. gr. 

Bene audire alterum patrlmonium est 

ultima litterae B in cod. Vind. quam Ribbeckius inter pro- 
batas rettulit sic emendatam 

Bern [vulgo] audire est cdtemm patrimonlum, 

interpretatio potius v. 217 dicenda erit. Cf. versus quoque 
V. 141 et V. 165, ultimus litterae B, Quare sic existimo: 
vindicandas esse has sententias Publilio, donee 
aut externis aut internis argumentis probetur con- 
tra rium; praevalere quid em praesumptionem originis Publi- 
lianae, sed librarium codicis -F, cum ex duobus codicibus 
sententias contexeret, hie illic lapsum esse. 

^ 5) Cum vetustiores codices desinant in decimam senten- 
tiam litterae .JT, iam nostrum erit examinare, quid cens'en- 
dum sit de v^rsibus 387 seqq. Quod ad hanc senten- 
tiarum partem attinet, ita ad summam penuriam suppellecti- 
lis criticae redacti sumus, ut omnis causa quasi uno teste 



V, 



44 PROLEGOMENA. 

agatur : destituti enim ope codicis Vindobonensis praeter Fri- 
singensem solo nitimur sententiarum delectu Turicensi; in 
quo ad viginti quinque huius partis versiculi, iique depra- 
vatissimi; aetatem tulerunt, et codice Parisino 8027, de quo 
cf. pg. 19. Vix operae pretium est commemorare, versibus 
389 et'542 accedere auctoritatem codicis Parisini 8049. Eae 
sententiae, quin sint Publilii, non est quod du- 
bitemus. 

Quamquam hie quoque valet; quod iam supra vidimus: 
posse suspectas fieri, quae sub finem litterarum N — V legun- 
tiir, utpote a librario coUectas ex alio plemore codice. Sic v. 
500; qui est ultimus litterae P; apud Caecilium Balbum quoque 
legitur; Monac. 48; 7, pg. 34; in versu 499 insolens est locu- 
tio pericula accipere*), dicta ad analogiam eius quod est vid- 
nera accipere; in versu 498 Pro bona fama maxima est here- 
ditas non placet emendatio quamvis facilis Proho bona fama 
m. est h. (nemo enim improbus bona fama fruitur), sed sta- 
tuendum potius eum versum interpretandi vel variandi causa 
>ad V. 217 adscriptum fuisse. Cf. ad v. 423 et 583. 

6) Disputationis igitur nostrae summa est; ut quae post 
V. 386 inclinatis litteris exprimi iussimus; a Publilio aliena 
iudicemuS; reliqua omnia date in singulis exceptionis iure 
ad sententiarum coUectionem a Gellio laudatam referamus. 
Iam quaeritur; utrum sen tent ias ex omnibus quos enu- 
meravimus codicibus in unum coniunctas aequare 
corpus sententiarum Qellianarum censeamus; an sta- 
tuamus nobis epitomen tantum ex illis relictam 
esse? Liceat rem ad calculos vocare. 

Quos retulit tres Publilii versus Seneca rhetor; omnes 
in codicibus nostris extant, v. 236; 438, 628, item quattuor 
quos Seneca philosophus v. 1; 2, 119; 250; et quern Salvia- 
nuS; V. 28; quattuordecim denique Gellianorum inveniuntur 
tredecim. Eorum unum, Improbe Neptunum accusat, qui ite- 
rum naufragium, facit, in solo T servatum esse nemo certe 
mirabitur; cum hominibus christianis aut inutilis aut obscu- 
rior videri potuerit. Itaque unus tantum versuS; queni legi- 
mus apud Gellium; in nostris codicibus desideratur; v. 106. 
Id non minus argumento est librariis locum Gellii; 17, 14 

*) Cf. tamen Cic. p. Sulla, 1, 1: calamitatem acd^ere. 



PROLEGOMENA. 45 

ignotum fuisse, quam vetustorum codicum corruptelae quae- 
dam, quae ex Gellio , facile sanari poterant, veluti v. 221 
heres fidus. In recentioribus demum codicibus et versus ille 
emendatus legitur et certissima comparent Gellii vestigia, 
ex. gr. in codice (7, et in Bambergensi pg. 67 ^Sententiae 
Puhlii ad communem usum accommodatae. Senefidum etc' 
quae verba ex ipso Gellio petita sunt. Quae cum ita se 
habeant, sententias Gellianas tantum non omnes aetatem tu- 
lisse maxime est verisimile*). , 

Altera quaestio exoritur haec: utrum sententiis in- 
esse credamus aliorum quoque poetarum praeter 
Publilium versus necne? 

Ac de Terentio qui3.em et Laberio breviter dictum est 
pg. 4, Matii versus inesse immerito suspicatur Baehrius, 
hist. litt. Rom. vol. I. ed. 4. pg. 330. Sed ecce gravissimus 
nobis auctor inducitur L. Spengelius, in Caecilii Statii fragm. 
pg. 7 ita disserens: ^In latinis Syri sententiis pariter atque 
in Menandri graeds plura vetustis comicis et tragicis excerpta 
latent. Quae qui nobis servavit, nisi ex ipsis auctorum fabulis, 
e lihris veterum nunc deperditis, quotes Senecae Grdlii aliorum 
sunt, descripta congessit\ Id baud dubie scripsit, cum Bo- 
thii fide confisus Publilii esse sumeret; quotquot ille edidit 
sententias, quod tamen falsum esse iam supra demonstravi- 
mus. Quid multa! Quae Spengelius Sophocli, Euripidi, En- 
nio, Varropi, Ciceroni vindicat, ex iis ipsis auctoribus non 
indicate fonte Bo thins primus Publilianis sententiis inserue- 
rat, cum in codicibus nostris nee vola nee vestigium supersit. 

''') Aliter statuendum est de paucis quibusdam sententiis, quas Se- 
neca philosophus non addito auctoris nomine attalit) veluti epist. 94, 43. 
108, 11. Nam fieri potest, ut versus 

AvariLS animus nulla satiatur lu>cro. 

Qiwd vult hdbet, qui velle quod sati^ est potest. 

omiserit, qui sententiarum corpus Gellio cognitum composuit, cum sint 
PubliKi. laip vero quae legitur sententia ap. Quintil. 8, 5, 5, eo ipso 
loco, quo dicendi ill& magister usus est exemplo Publiliano (cf. ad v. 628) 

Mors misera non est, aditus ad mortem est miser. 

senarius quidem est, quod fngit Bonnellium, sed num Publilii valde du- 
bito. Cf. supra pg. 13. 



46 PROLEGOMENA. 

Simili errore Zellius versum ^In nil sapiendo vita est incun- 
dissimd* a Publilio fe Soph. Aiace 554 iv rc5 q>QovaLV ydg 
lirjShv ijdi6rog fiiog traductum, rectius Andr. Spengelius (Con- 
iectan. in Soph. trag. Monach. 1858. pg. 9. 10) subditicium 
esse dixerat: immo receperat BothiuS; ut multos alios, ex 
Erasmi Adagiis. Qui bus accurate perpensis non est quod 
aliquam sententiarum partem vetustioribus poetis Latinis ad- 
scribauHis. 

7) Reliqua est satis nodosa de sententiis in solo 
CO dice Turicensi servatis disputatio, quam consulto ad- 
huc distulimus, ut si quid iam nostra disquisitione eflfectum 
esset, id in re tam obscura aliquid lucis aflferret. Centura 
igitur et novem ex illo codice sententias edidit Orellius, con- 
gruentes alias ad verbum fere cum Publilianis, alias plus 
minusve immutatas et resolutis versuum numeris, ut vix poe- 
tam agnoscaS; alias denique plane ignotas, quibus ad sup- 
plendum Publilium usus vel pptius abusus est. Si enim, ut 
perhibent; quadraginta tres novae sunt, prope dimidiam 
sententiarum Publiliananim partem intercidisse coneluden- 
dum esset; sin autem verum est, quod modo vidimus, longe 
plurimas aetatem tulisse, vix possunt quadraginta tres illae 
Publilii esse. Ac de auctore quidem sententiarum nihil pro- 
dit codex inscriptione carens; interna argumenta circum- 
spicienti non dubium erit, quin multa a Publilio prorsus 
abhorreant; octonarii iambici, quos constituit Ribbeckius v. 
816 et 830, cum poetam senariis tantum aut trimetris tro- 
chaicis usum esse constet; sententiarum ambitus non singu- 
lorum versuum tinibus circumscriptus , sed ampliatus ad 
modum unius versus cum dimidio, v. 818. 839 Ribb.; par- 
ticula enim initio versus posita, 830 Ribb. Quid ! quod chri- 
stianam fidem sapiunt carnalis cupiditas et dominus xax' 
i^oxrjv intelligendus , nostrae editionis v. 669. 676. Quare 
omnia eo inclinant, ut sententias 'Turicenses aut dupliei ex 
fonte haustas, aut, si omnes fuerunt Publilianae, adeo exi- 
stimemus corruptas et interpolatas esse, ut de iis restituen- 
dis desperandum sit. 

Ne eos quidem versus, quorum metrum sanum est, cau- 
tus editor inter Publilianos inserere volet, sed Ribbeckium 
recte fecisse arbitror, quod eos separatim posuit. Eidem 



PROLEGOMENA. 47 

legi ipsi obtemperavimus, quo maior nobis esset licentia, 
in arena quasi secreta citra cuiusquam damnum exsultandi 
et coniecturis indulgendi. 



V. De interpolationibus. 

Interpolatores hoc loco non eos dicimuS; qui Publilii 
sententiis alienas addiderunt (de his enim iam in capite 
quarto exposuimus), sed illos potius, qui interpretandi causa 
verba poetae consulto immutaverunt: sic suo ordine in capite 
sexto de iis corruptelarum generibus disserendum erit, quae 
invitis librariis admissa sunt ac de toUendis iis; id est de 
emendandis. Sed quoniam in plurimis codicibus interpola- 
tionis vestigia non extincta quidem, at certe ita obscurata 
sunt, ut aliquotiens incertus haereas, sintne deletis interpo- 
latoris vel glossatoris additamentis senarii restituendi, an 
sententiae pedestri sermoni assignandae^ primum luculento 
codicis Turicensis exemplo demonstrare conabimur; quid- 
nam consilii interpolatores secuti sint et quos ad fines eorum 
opera grassata sit. Id cum per se neglegi non possit, ut 
rectum de ceteris codicibus feramus indicium, tum delecta- 
tionis aliquid habet ex ipsa codicis indole atque condicione 
comprobare scholarum praeceptores ad docendam lingxiam 
latinam Publilii sententiis uses esse. 

1) Omissis sententiis Turicensibus, quae aut ad verbum 
cum Publilianis codicum PRBF conspirant, aut plane in- 
certae sunt originis, huiu^ erit loci de iis disserere, quae 
paraphrases Publilianarum dicendae sunt. Quas qui cum in- 
tegris versibus comparaverit , facile perspiciet, non tam id 
egisse interpolatorem , ut aspera perpoliret, minus usitatis 
substitueret vulgaria, ad intellegendum obscuriora auribus 
vulgi accommodaret , sed voluisse eum variare orationem, 
prospexisse copiae verborum parandae, denique ostendisse 
quomodo eadem sententia aliis verbis posset exprimi. Ac 
videor mihi"videre, quibus exercitationum generibus gram- 
maticus praecipue operam dederit. lubebantur pueri in locum 
singularis pluralem numerum substituere, nominativum v. 115 



48 PROLEGOMENA. 

aliis quando rebus attenti sunt animi (cum animus alias res 
agit), genetivum v. 112 possidet populorum bona (poptdi), ac-, 
cusativum v. 157 suggerere tela (telum), v. 515 quoscumque 
(quemcumque) , ablativum v. 116 caret periculis {periclo): iu- 
bebantur adiectiva comparativo vel superlative efferre, v. 397 
laudem praeparat ampKorem (laus amplissima est), v. 423 nil 
turpius dicas {turpe), v. 127 pdus ne loquaris {male), v. 482 
frequeniissim^ {assidue), v. 542 plus — minus (omnes — nullas)) 
V. 227 et 243 supra scripta fuisse videtur comparativi forma, 
gravior, miserior, Praeterea docebantur synonyma feubstituere, 
V. 214 virus (yenenum), 233 honestatem {ingenuitatem) , 284 
lib^tas (ingenuus animus), 310 contutneliam {iniuriam)\ v. 91 
revertitur (redit), 109 ferre (pati), 116 cautus est (cavet), 196 
delitiscens {qui latet) etc. Talia clarum est Publilii versibus 
a ludi magistro in usum suum supra scripta; vel, quod exem- 
pla docent infra adscripta, in dextro'margine adnotata fuisse; 
postea imperitia librariorum, quasi grammaticus adnotationi- 
bus suis Publilium corrigere voluisset, ipsa poetae verba loco 
deturbata siint. Nam in eo libro, ex quo Turicensis descri- 
ptus est, utrumque scriptum fuisse, et Publilianum et schola- 
sticam interpretationem, librarius qua fuit in describendo in- 
sipientia, satis prodidit. Cf. v. 

86 Cr Udells est in re adversa suhiurgatio sceba vel saera, 
309 Malignos fieri maxim e ingratos docere saepe, 
452 Fericula timid us etiam quae non sunt videt praesagus. 
174 Fatetur f acinus prompte, qui iMdicium fug it manifeste. 

Eiusdem generis sunt v. 125 belh et proelium, 661 dinoscitur 
et videtur, 664 cum coles et laudando, 672 accusat et crimi- 
nari, 675 reddit et persolvit, 692 valet et regnat; 663 prorsus 
ad explicandam vocem utique adscriptum adhaesit ei versui, 
qui in Turicensi proxime sequitur, v. 322. V. 401 

Nulla est maior Jiomini poena quam necessitas in op i a. 

(Publ. quam infelicitas) , librarius nescius quid duo nomina- 
tivi sibi vellent, supra scripto ^f correxit necessitatis, neque 
alitor V. 657 

Consilium in adversis medicinae remedium prudent is est, 

vocabulum medidna interpretamenti loco ad vocem remedium 
adscriptum, sequenti substantivo adaptatum est. 



PROLEGOMENA. 49 

Quid mirum eo licentiae processisse grammaticum , ut/ 
cum versus ad litterarum ordinem essent dispositi; vel ipsa 
prima sententiarum vocabula transponeret aut immutaret, ut 
V. 233. 322. lam vero quas sententias morum emendationi 
obstare credebat^ aut omisit aut correxit, ut frustra quaeras 
his similes: 

20 Aperte mala cum est mulier, turn demum est bona, 
38 Amantis iusiurandum poenam non hahet. 
98 Cum vitia prosunt, peccat qui rede facit. 
541 Qui pote celare vitium, vitium iwn facit, 

Ne pueri vitia seniorum imitarentuT; -versum 633 

TTbi peccat aetas muior, male discit minor, 

ita refinxit: 

TJln senedus peccat, ad quern refugit sapientia? 

Cf. etiam v. 448. Denique hominem christianum.in eo quo- 
que agnoscaS; quod multus est in laudanda conscientia recta; 
et in malae sollicitudine ob oculos ponenda. Cf. v. 97. 196, 
200. 665. 683. 

Quare qui secum reputaverit, quantum sententiae Pu- 
blilii in codice Turicensi a pristina forma desciverint, faciere 
non poterit, quin eas in scholis christianorum lectitatas ideo- 
que depravationi maxime obnoxias fuisse statuat : unde con- 
firmatur Hieronymi testimonium de quo supra diximus pg. 14. 
Et haec quidem de codicis Tur. interpolationibus. 

2) Sed cum interpolationis initia claris exemplis demon- 
strata supra saeculum nonum ascendant, quaerendum erit, 
num etiam codices PBBF, quorum ad fidem nostra senten- 
tiarum recensio facta est; similibus vitiis inquinati sint. Eos 
integritate scripturae longe distare a Turicensi iam saepius 
dictum est, sive quod exemplaria ex quibus descripti sunt 
non ita innumerabilibus scatebant interpretamentis, sive quod 
Ubrariis satis fuit prudentiae, ut interpolationes ab ipsis Pu- 
blilii" verbis discernerent. Nihilominus excitata est suspicio 
fieri potuisse ut similibus de causis similia vitia ingruerent. 

Iam quod ad comparationem adiectivorum pertinet, baud 
dissimile est, quod in Fris. legitur v. 227 ; similis codicis E 
discrepantia v. 317: cf. adnot. quoque ad v. 198. Verum 

PXJBLILTUS STBUB. 4 



50 PROLEGOMENA. 

haec iam alii sanaverunt. Nova nanciscimur ex duobus ad- 
diti pronominis relativi exemplis; de quibus vide ad- 
notationem ad v. 423 et 483. Quid enim aliud latere tibi 
persuadeas v. 547' 

Quam est felix vita, quae sine negotiis transit, 

nisi hoc: 

Quam felix vita transit sine negotiis? 

Pari modo in versa 132, qui tamdiu editores vexavit, 

JDeliherandum est quidquid statu^ndum est semel, 

quod manifesto deest; ut habeat semel cm opponatur, non 
est din ex Vincentio inductum, sed soepe in solo Frisingensi 
servatum ; iam adverbio suo loco reposito facillimum erit de- 
lete pronomine scribere: 

Deliberandum est saepe, statuendum (est) semel. 

Neque alio vitio laborat in codice F sententia 632: 
Unus dies poenam affert, quam multi cogitant, 

a^STQog et ab oratione vitiosa; nam dicendum erat qu^m 
multi cogitaverunt Cf. varias lectiones ad vv. 5. 57. 234. 

Egregium interpolationis exemplum praebet futurum 
quoque exactum, quod in sententiis generalibus in locum 
praesentis succeder^ vel posse vel debere satis notum est. 
Id igitur ut discipulis inculcaret ludi magister, multos locos 
correxit, veluti v. 242 peccaverit (peccat), 179 perdiderit, po- 
terit, 213 fueris doctus {sis dodus)] prov. 1 deridet,{deriserit). 
Hinc petivimus duorum versuum certissimam emendationem : 

241 Irritare est calamitatem, cum te felicem voces (vocaveris), 
409 Necessitas quod poscit, nisi des, eripit (dederis): 

ad illam quidem iam proximo accessit editor Ingolstadiensis, 
nisi quod non vidit coniunctivo opus esse in secunda per- 
sona; hoc loco ne quis periclitetur ni dederis rapity monen- 
dum est respondere sibi dare et eripere v. 352 et 536; apud 
Sail. lug. 1; 3; Sen. epist. 59, 18, de const, sap. 5, 4, ad 
Helv. 8; 4. . 

Denique plus uno loco in peius mutatum videmus ver- 
borum ordinem, in Turicensi in primis ac Frisingensis 
parte altera, item apud Vincentium Bellovacensem. Minime 



PROLEGOMENA. 51 

id quidem mirum: nam quae poetae elegans erat verborum 
coUocatio, ea non recta esse videbatur grammaticis discipli- 
nae commodis inservientibus ; immo quo facilius singula enun- 
tiata discipuli perciperent; verba ita collocabant, ut facillime 
in patrium sermonem verti possent. Ut exemplo utar, solet 
Publilius pronomen relativum non initio enuntiati ponere, sed 
altero vel tertio loco*, sed saeculo XIII. Vincentius turbatis 
iambis scripsit v. 2 quod alteri feceris, 12 qui cum ebrio liti- 
gat, 179 qui fidem perdit. Quid quod iam saeculo XI. Fri- 
singensis versum 463 sic exhibet: 

Fro medidna est dolor, qui dSlorem necat, 

repugnante metro, quod iam Gruterus recte sic correxit do- 
lorem qui necat, Cf. ad v. 46. Alia tamen eiusdem generis 
vel novissimos editores eflfugerunt. Cf. ad v. 441.442.447. 
601. Hinc efficitur codicem, ex quo Frisingensis descriptus 
est, expertum esse manum emendatricem grammatici alicuius 
et quasi medium fuisse inter Turicensem et libros interpola- 
tionibus minus infectos PBB, his tamen propiorem. Quid 
aliud sibi voluit interpolator ille v. 148 

Etiam hudc peccato recte praestatur fides, 

quam ut addito vocabulo huic moneret peccato esse dativum 
non ablativum; vel posse pro re (peccatum) personam sub- 
stitui (peccanti,* vel peccatori, ut scriptum est in Bernensi), 
cum ex Dositheo grammaticos pronomine hic^ haec, hoc, ad 
denotandum genus masculinum, femininum neutrumque uses 
esse sciamus. Quid est aliud pro v. 36 peccare ex negligentia 
vel fragilitate, nisi interpretamentum ? Cf. praeterea v. 601 
sihi ipsi (dat) suppUdum, quod num latinum sit dubito, v. 
211 cave (ne), v. 628 misero, quae omnia prorsus mihi per- 
suadent, in v. 207 quoque 

Honesta turpitudo est mori pro causa bona, 

glossema esse mori, quamquam in omnibus libris servatum est. 
3) Nee tamen grammatifei illi — nisi interpolatores di- 
cere mavis — singulis vocibus mutandis , addendis, transpo- 
nendis contenti fuerunt/sed eo progressi siint, ut interpretandi 
et variandi gratia novas seutentias fingerent easque ad ver- 



52 PROLEGOMENA. 

suum speciem assimilarent. Quas facillime agnoscas, ubi ver- 
sus interpretans Publilianum statim subsequitur, ut 

S04: Lex vtdet iratum, iratus legem non videt 

305 Legem solet ohlimsci iracundia, 

198 Gravius malum omne est, quod sub aspectu latet. 

200 Gravior est inimicus, \ qui latet in pedore. 

Possis etiam inter se contendere v. 52 et 57, 188 et 190, 
524 et 540, 603 et 611. 

Magis lubrica via editori, ubi interpolator primum versus 
vocabulum mutavit, librarius postea, cum omnia ad littera- 
rum ordinem revocaret, suo loco inseruit*). Quod factum 
esse credo in 

V. 392 Nimia concedendo interdum stuUitia fit. coll. v. 
180 FacUitas nimia ad partem stiUtUiae rapit. 
278 Interdum hahet stultitiae partem facilitas. 

vel propter pessimum ictum .vocis concedendo. Cf. ad v. 83. 
141. 165. 86 et 439. Versum 252 

lactum tacendo crimen facias acrius 

ortum esse siispiceris ex v. 331 

Maledictum interpretando crimen facias acrius, 

et interpolatorem scripsisse Dictum iadando vel lactando fa- 
ctum, Et hie vastum patere critico campum, quis est qui 
neget? ipse, ut mihi constarem, nolui omnia turbare, ne 
lectori falsam codicum imaginem repraesentarem. 

*) Quae in versibiis interpolatis concedi potest transpositionis licen- 
tia, ad eandem provocar^ non licet, ubi agitur de vocabulis corruptis. 
Cf. Ritschelii opusc. 2, 665. Nusquam igitur prima versuum vocabula 
ita emendavimus , ut littera initialis mutaretur, ne in yersibus quidem 
9 et 138, quos malit quis mutatis sedibus\ in codd. legi: facillimum 
enim esset et v. 9 emendare I>espicere (libri Aspicere), v. 138 Amissum 
(libri Dimissum). 



PROLEGOMENA. 53 



VI. De Publilii sententiis emendandis. 

Ut Cato primum oratori praeceptum proposuit *Rem tene, 
verba sequentur', ita primum critici officium est, sententiam 
spectare, et quid dici debuerit, quid potuerit, quid non po- 
tuerit, diligentissime considerare. Solet tamen baud leve 
accedere adminiculum, cum quod unum scriptoris consilio 
respondere perspexeris, id recte se habere argumentis pa- 
laeographrcis vel metricis vel ex dicendi genere 
petitis comprobari possit. Quamquam igitur duo plerum- 
que vel plura etiam indicia emendandi viam monstrant, et 
alteram per se non satis certum alterius auxilio indiget, pla- 
cuit tamen seorsim singula quaeque perlustrare. 

1) Libros, unde codices a nobis coUati descripti sunt, 
iam ipsos litteris longobardicis exaratos fuisse, frequentis- 
sima littergirum r et s confusio luculenter demonstrat. Eidi- 
cula paene librarii Eheinaugiensis in re prava constantia: 
qui cumv. 17 sumor, 18 extorquesi, 86 in se adversa, 88. 91. 
96. 123. 131. 180 similia scripsisset, mox intellecto errore 
ex Charybdi in Scyllam incidens contraria voc^^bulorum mon- 
stra protulit, v. 138 oherre, 188 ruha spedu, 251 hortem, 254 
criminora, 256 calamitoro etc. Quare in versu 527 in solo 
Fris. servato 

Qui pote consilium fugere, sapere idem potest 

aucta oppositionis vi reponendum existimavimus rapere. Cfr. 
Caec. Balb. p. 38, occasionem non accipi, sed rapi debere, Jul. 
Capitol. Max. et Balb. 2 consilia rapienda non quaerenda, 
Hor. Epod. 13, 4. Sen. epist. 70, 24. 

Quod ad scripturae compendia attinet , plurimas turbas 
movit apex ille, quo syllaba ur significatur, ex. gr. v. 423. 
Haud raro igitur passivae verborum formae cesserunt acti- 
vis, aut activae rursus depravatae sunt in passivas, veluti 
V. 478. 448. Aliquoties ur abiit in uir vel ui. V. 521 vi- 
tiosa codicis F scriptura contingitur inde orta esse videtur, 
quod in archetype scriptum fuit 

Qtcod vix cohtingit, vi voluptatem parit, 



54 PROLEGOMENA. 

vocabulis lijc et vi male transpositis. V. 380 acquievenint 
editores in vilissima editoris Ingolstadiensis coniectura: 

Non ciio ru'nia p&rit is, qui rimam timet, 

ciim bonorum codicum scriptura perit utr, Parisini alteriiis 
peritur, Tiiricensis opprimitur, verbum passivum latere luce 
clarius ostendat. In eo eligendo quamqnani ambigi potest 
et ad codicum vestigia proxime accedere videtur premikir 
vel teritur, praeferendum tamen opteritur. 

Et quoniam in his compendionim minutiis versamur, pau- 
ca de pronomine relative et interrogative addemus. Scilicet 
in codice JB 5^ mode quo significat; mode quod; in F vero cfi 
constanter posit am est pro quod, gd pro quid: id cum igno- 
raret editor Ingolstadiensis, .falsae aliquod lectiones ab illo 
receptae usque ad hunc diem propagatae sunt. Nam v. 348 

Mage valet, ^ qui fwscit calamitas quid valet 

neque Tzschukkii coniectura valeat propter metrum admitti 
potest, et bene se habent verba in F scripta, qiiod valet ca- 
lamitas, modo transponas qtiod calamitas valet. Itepi v. 465 

Prospicere in pace oportd, quid hcUum iuvet^ 

quod legitur in F, recte, opinor, ita ut ne emendatione qui- 
dem opus sit a nobis olim excogitata, ^quod bellum iubet'. 
Misere denique detorsit idem ille editor versum 375 

Minus saepe pecces, si scias quod nescias, 

inferendo quid. Cf. praeterea adnot. ad v. 63. 

Hemigraphiae insigniora quaedam exempla proposuisse 
baud pigebit. In versu 381 

NuUus est tantus quaestus, quam quod habeas parcere, 

sententia quidem constare videtur, versus non item. Neque 
tamen negari potest negotiatorem et maiorem facere quae- 
stum, et minore labore et breviore tempore, eum qui parcat 
hoc tantum praestare, quod nullum subeat periculum, cum 
neque a tranquillitate maris neque ab agrorum fertilitate pen- 
deat. Cum igitur non agatur de magnitudine quaestus, tan- 
tus baud dubie corruptum est; Publilius autem scripsit nu- 
meris trochaicis: 



PROLEGOMENA. 55 

NuUus est tarn tiUus*) quaestus, quam quod habeas parcere, 

Similis est emendatio v. 329, uBi ex codicibus reposuimus 
miser eri pro eo quod in editionibus eircumferebatur, miseri. 
Passim pronominibus quisquis et quidquid librarii sub- 
stituerunt quis et quid, vel ubi sententia poscere videbatur, 
qui et quod, Exemplo sint versus 9 et 379, ubi quod in F 
traditum est, qu^d, nee senarium explet et facillima emenda- . 
tic, ut scribatur quidquid, vetustioribus codicibus confirmatur. 
Quare in iis quoque sententiis, quae in solo F servatae sunt, 
idem vitii genus subrepsisse maxime veri simile est. Equi- 
dem certe in sententiis generalibus, quales sunt Publilianae, 
ubi pronomini relative deesse unam syllabam patet, malim 
corrigere quisquis, quam quod alii adamaverunt, is qui* Ergo 
in V. 618 

Socius fit culpae, qui nocentem levat, 

coll. V. 471 facilius erit, quisquis emendare quam sublevat, 
Accusativum tamen, quemqueniy raro admodum usurpatum 
non ausi sumus restituere v. 366. Cf. praeterea v. 82. 155. 
174. 200. 380. 

Unam denique emendandi viam editores sibi ipsi prae- 
cluserunt. Cum enim multarum corruptelarum origo ex iis 
repetenda sit, quae in codicibus aut proximo antecedunt aut 
subsequuntur, quia facile oculi a priore versu ad posterio- 
rem aberrant vel contrario mode a librariis peccatur, ma- 
luerunt illi sententiarum ordinem, quo in codicibus se exci- 
piunt; sue arbitrio invertere. Ita v. 529 

Qui ohesse cum potest, non vult, prodest 

senarium claudum nemo adhuc nisi fortissimis remediis ad- 
hibitis resuscitavit, iamque de sanando diffidebant, cum Hal- 
mius in codice F proximam sententiam in praenomen tibi 
desinere animadvertit eoque vocabulo addito versum in in- 
tegrum restituit. V. 491 de comiptia yerhm potest ultus mhil 
certi constat nisi hoc, natum esse vitium ex v. 492 prudenti 
stuUus etc. et quattuor tantum litteris {pote) pro fundamento 
emendationis relictis cetera coniecturae patere. V. 440. 



*) Fortasse praestat tarn certm, coll. Plin. n. h. 18, § 29 ^Cato in- 
terrogatug quis esset certissimus quaestus, respondit: si bene pascas', 



56 PROLEGOMENA. 

dulce tormentum, aequo uhi reprimitur gaudium 

editores inversione minime Publiliana {Tormentum o dulce) 
metro consuluerunt, ignari vocem aequo ex versu sequent! 
male hue retractam esse, qua deleta senarium in integrum 
restituisse mihi videor. 

2) Ad prosodiam ut transeamus, pauca primum mo- 
i^enda sunt de vocalium quantitate. Et in perfecti quidem 
persona tertia plur. ( — erunt) e corripi posse vix dubium 
faeiunt v. 90 (od^runt) et exempla aliquot Vergiliana (cf. 
Forbigeri adnot. ad Verg. Eclog. 4, 61), ita ut v. 555 de- 
fend^runt, v: 609 abstuUrunt a prosodia impugnari non pos- 
sint. Alterius (cf. Ritschelii opusc. 2, 662 sqq.) quattuor 
locis occurrit; v. 297. 372. 543 correpta i, ut v. 50 quoque 
eandem esse vocalis quantitatem iure statuas. Tibi, sibi, ibi, 
ubi, ultimam, quam grammatici ancipitem esse decent, ubi- 
que brevem habent, quo concidunt nonnuUae coniecturae a 
viris doctis prolatae. Pariter cito nisi brevi ultima non legi- 
tur, unde falsam esse efficitur Erasmi coniecturam ad v. 
380 propositam. Cf. praeterea ad v. 91. 469. 656. 

De syllabis positione longis monuisse sufficiat vocalein 
brevem aequentibus litteris gn produci*), corripi autem ante 
cr et tr, Hinc apparet falso dedisse Bothium v. 358 Idcri- 
mis, recte Gruterum v. 353 merStrix et quae sunt similia. 
Haec et id genus alia, veluti synizesis et syncopae exempla, 
cui singillatim persequi libuerit, percommode indice verbo- 
rum uti poterit, quern editioni nostrae subiunximus. Facili 
negotio inveniet Publilium ubique usum esse forma periclum, 
Gellii et optimorum codicum auctoritate confirmata, ideoque 
utique recipiendam fuisse Ribbeckii coniecturam v. 625*, 
videbit, etsi in plerisque codicibus scriptum est nihil, restitui 
tamen debuisse nil vel iubente senariorum lege vel propter 
metri elegantiam, v. 6. et 239, ne in yersibus iambicis tres 
quattuorve dactyli coiicurrerent. Simili de causa v. 72 forma 
nisiy quae librariis magis nota in codicibus praeyaluit, ex- 
terminanda fuit restituta ni, eademque medela commendanda 
in V. 427. 

*) V. 442 metrum respuebat facilem coniecturam : Occidi pulcfirum 
est, ubi ignominia servias. 



PROLEGOMENA. 57 

Sequente consonantfe liS (u') corripi posse, quae est an- 
tiquiorum poetarum licentia, parum credibile est, cum per- 
pauci versus, in quibus id factum esse videtur, lenissimis 
remediis sanari possint. Cf. v. 387. 632. Itaque videtur 
Publilius, ob sermonem purissimum tanto opere celebratus, 
in arte quoque pangendorum versuum propior esse Vergilio, . 
quam Plauto et Lucretio quoque, ut versum 638 {gravi*) non 
profectum esse a PuWilio pro certo affirmari possit. ^ 

Quintum senariorum pedem raro admodum cons tare iam- 
bo puro res est notissima. Excusationem quidem habent 
vocabula quinque vel sex syllabarum, ex. gr. v. 34 soUid" 
tudinis,' v. 77 misericordia ; sed recte pessimi versus esse 
iudicantur, cum quintum et sextum pedem duo vocabula 
bisyllaba occupant. Quare ferri nuUo modo potuit v. 10: 

Amid vitia si feras, fads tua; 

sed adstipulante codice Basiliensi scribendum fuit facias. 
Suspicion em movebat vel a metro v. 536 . . . datur probis; 
reicienda fuit v. 322 coniectura: 

Miwas est quam servus dominus, qui suos timet. 

V. 307 (. . . ignis potest) . quintum pedem spondeus explet, 
lit modo vidimus, non iambus. Adeoque Publilius in quinta 
sede vocabula iambica evitavit, ut v. 584, quem plurimi pro 
senario habent, maluerit scribere jposstf, quam quod lex gram- 
matica postulabat, potest Multa in utramque partem dispu- 
tari posse de coniectura nostra ad v. 651 prolata 

Yiri honi est nesdre iniurium pati, 

ipsi amicorum admonitionibus experti sumus. Sed scrupulum 
iniectum de iambo in pede quinto admisso eximit v. 592 

Saepe ignoscendo des iniuriae hcufn, 

praesertim cum non sit vocabulum bisyllabum, quod sedep[i 
quintam obtinet; nee firmis argumentis evinci potest, eum 
qui nesciat iniuriam pati, necessario dici virum fortem, Cf. 
Sen. de provid. 1, 5. 6. 2, 1. 4. 6. 9. 3, 1 etc. Sententiam 
quod attinet, promptior sane est explicatio hominem chri- 
stianum correxisse iniuriam facere, quam librarium nescio 



58 



PROLEGOMENA. 



quo errore inductum scripsisse pcUi pro eo, quod in arche- 
typo invenerat, facere, 

Caesuram post tertium iambum^ qua senarii dimidiati 
dissolvuntur, vulgo damnari. vel certe vituperari constat: 
quae ratio saepe emendandi consilium aiiis ex causis petitum 
confirmavit. Cf. v. 68. 132. 143. V. 601 non acqidescendum 
erat in coniectura: 

Sibi ipsi suppliciwm, \ quern admissi paemtet, 

sed t'ransposito pronomine relativo elegantiae versus consu- 
lendum. Neque tamen ut haec caesura ubique removeretur 
contigit. Cf. V. 15. 60. 192. 361. 491. 542 et v. 200. Con- 
trario modo in tetrametris trochaicis, si qui coniecturae 
ope indigebant, operam dedimus, ut caesura esset legitime 
4oco, id est post pedem quartum. Cf. v. 126. 155. 381. 479. 
635. (638), 

3) Priusquam de sermone Publilii dicamus, refel- 
lenda est quorundam opinio, qui hunc poetam ore Enniano 
vel Plautino locutum esse sibi aliisque persuaserunt : circum- 
feruntur enim in editionibus multae formae antiquiores, qui- 
bus Ciceroniana aetas abstinere adsueverat, siet v. 396. 430, 
possiet 379, potis est 656, eredier 27, dominarier 213, oUi- 
visder 305, mutarier 379; v. 230 causat pro causatur posi- 
tum Publilio imputavit Eibbeckius, v. 347 tarn ea significa- * 
tione, ut idem valeat quod tamen, Bothius addito ^versum 
esse alicuius ex vetustioribus'. Sed valde dolendum absoleta 
ilia nusquam legi in codicibus, nisi forte v. 27 in librorum 
discrepantia credere et credi vestigia latent infinitivi eredier; 
itaque prisca^ sermonis vetustas editoribus ultimum potius 
refugium fuisse videtur, quotiQns ut alitor ex difficultatibus 
se expedirent non contigit. Quae re vera antiquitatis ima- 
ginem referant, pauca admodum sunt; v. 434 addecet, 624 
sat, 411 perpes, et ipsum quidem coiiiectura inductum, sed 
necessaria ob metrum ; pariter mage et pote in codicibus ple- 
rumque corrupta in magis et potest, a metro firmantur. 

Ut aiitem ab obsoletis abstinuit, ita, in sententiis qui- 
dem, a novandis quoque verbis. Ad omandam orationem 
non ita frequenter usus est allitteratione, v. 246 fortis feliXy 
494 flecto frango, 668 dolor damnum, nusquam homoeoteleu- 



PROLEGOMENA. , 59 

tis, ut hac quoque de causa versus a Grutero ex codicibus 
Palatinis reeeptus 

6-emittis dolores incHccU, non vindicat, 

a Publilio abiudicandus sit. Maxime vero delectatur. gemi- 
natione, ut idem vocabulum bis deinceps ponatur. Cfr. 

3 Animus vereri qui scU, scit tuta ingredL 
216 Homo saepe fertu/r in aliud, cHiud cogitat, 
412 Non semper aurem facUem facilitas hahet 
^463 Pro medicina est dolor, dolor em qui necat. 
524 Qui timet amicum, amicus ut timeat docet. 
541 Qui pote celare vitium, vitium non facit. 

quae librarii pluribus locis transpositione verborum obscu- 
raverunt. Cf. v. 4 infirma firma, 119 perdit perdere/ 224: 
parcas parcas, 291 valere valent, 340 multis multis, cupit 
cupit, 584 poss6 po§sit, et v. 138, si vera est coniectura, 
amissum amittitur, Aliquoties tamen factum est, ui haec 
ligura metri necessitati cederet, velut v. 50 emori mori, 66 
interimitur perit, 598 timer e metuas. In hoc tam insigni con- 
cinnitatis studio fieri vix potuit, ut Publilius v. 33 nulla 
tetrametri lege impeditus maluerit scribere quantum melior, 
tanto nequior. 

Gum Publilii sententiae pro vitae praeceptis sint haben- 
dae, gravissimum erit inquirere, qua orationis forma in ad- 
monendo usus sit. Magistri virtutis est cum docere quid sit, 
turn praecipere quae facere debeamus. Docenti ut est ma- 
xime consentaneum uti modo indicative*), ita exhortanti, 
prout libuerit, aut imperative ant praesenti coniunctivi, aut 
future indicativi uti licet. Sed imperative, quia poetis 
imperandi ius minus permissum est, consulto abstinuit Publi- 
lius excepto uno versu 261 

Ita crede amico, ne sit inimico locus, 

ubi coniunctivum magis ex usu scriptoris esse librarii Fri- 
gensis lapsus (credas) satis ostendit, nee profecto ita scribere 



*) Unus est versus, in quo poeta prima persona usus de semet ipso 
loquitur, 146 Deos ridere credo, cum felix vocet, ceterum a codicum 
auctoritate parum commendatus. 



60 PROLEGOMENA. 

• 

Publilius dubitavisset (cf. v. 245 ita amicum habeas etc.), 
nisi metrum coniunctivo refragaretur. Quae reliqua sunt 
imperativi exempla, v. Ill cave quicquam incipias, 120 
cave amicum credas, 424 noli contemnerCj notissimi sunt in 
vetando loquendi circuitus^ alia toUenda fuerunt, cum ne 
codicum quidem testimoniis firmentur, sicuti v. 2 expectaj 
lb estOy 127 loquere, 665 inpone alienam originem prodit, nee 
stare poterat v. 167, quod codex R suadere videtiir 

Fortuna cum blanditur, capta dum venit, 

vel capta: turn venit 

lam si quis in admonendo futuro utitur (cf. de raori- 
bus 29 dbstinebis ah alieno matrim^nio , 30 praestahis paren- 
tihiis pietatem, 3P devitahis crudelitatem\ tantam prae se fert 
fiduciam, ut quin praeceptis suis obtemperaturi simus, ne du- 
bitare quidem videatur. Quod' cum non minus alienum sit a 
condieione poetae , futurum non admisit Publilius nisi raro 
admodum in doeendo, v. 41. 514, numquam in secunda per- 
sona. Hinc parum accedit probabilitatis coniecturis v. 73 
^fiet, 656 effugies, 658 ignosces, librorum scripturae 147 coget, 
129 decrescet, 219 serviet, 662 repperies, nulla prorsus his 
lectionibus: v. 10 fades, 19 redimes, 95 vinces, 127 loqueris, 
331 fades, 395 invenies, praesertim cum conitlnctivus per me- 
trum aeque locum habeat. 

Itaque praesens coniunctivi imperativi loco positum in 
praeceptis moralibus fere regnat, v. 2 expectes, 8 ames, feras, 
19 redimas, 108 cogas, 113 irascaris, 127 loquaris, cogites, 
137 timeas, 176 feras, culpes, 188. 190 feras, 224. 24j5. 249. 
308f 345. 359. 370. 379. 423. 472. 474. 501. 509. 553. 
598. 648. . 

Quibus si adiunxerimus praesentia coniunctivi, quae 
potentialis locum obtinent, v. 81 perdas (ita FV; vulgo per- 
dis ex coniectura), 95 vincas, 18b repetas (male F recipis), 
242 pecces (var. 1. peccas), 252. 331 fadas, 382 nesdas, 408 
serves, 579 pareas, 645 invites (var. 1. invitas), in his quo- 
que enuntiatis Publilium consulto eflfugisse indicativum se- 
cundae personae facile concedetur. Semel tantum v. 530, 
praecedente concedas, Frisingensis male exhibet das partem 
pro eo, quod ex coniectura reposuimus, des; et v. 592, cum 



PROLEGOMENA. 61 

sa&pe in sapiens abiisset, librario necessario dat scribendum 
fuit. Nos emendavimus : 

Saepe ignoscendo des iniwriae locum (vulg. das); 

nam coniunctivum requirebant hi versus coUati : 252 tacendo 
facias, 331 interpretando facias, 645 ferendo invites. Recte 
quidem se habet indicativus, cum et omnes libri illam for- 
mam tuentur et particula cum idem fere valet quod nostrum 
damit dass*), v. 52 et 122 

Bis peccas, cum peccanti ohsequium accommodas, 
Cum das avaro praemium, ut noceat rogas, 

quamquam in enuntiatis similiter formatis saepius coniuncti- 
vus locum sibi vindicat v. 117. 232. 233.' 361. 468. Gum 
vero notio temporalis transit in condicionalem, ut in gerun- 
dii exemplis modo prolatis, vel cum enuntiatum secundarium 
inducitur particulis vibi, si, nisi, et in protasi et in apodosi 
coliiunctivum posuit Publilius v. 21. 88. 285. 394. 427.635, 
quem v. quoque 78 ex melioribus codicibus, v. 10 ex con- 
iectura codice Basiliensi et rationibus metricis commendata 
restituere baud dubitavimus. Uno tantum loco, v. 566, me- 
tro coactus si potes scripsit Publilius. Simili denique me- 
dela refingendus erat v. 395 (invenias: F invenies) ad nor- 
mam versuum 168. 280. 371. 579. 

Modestus ille et urbanus sermo, quem in secunda persona 
ad coniunctivum inclinare modo vidimus, in relativis quoque 
enuntiatis indicativum vix admittit. Cfr. v. 172. 209. 314. 
370. 384. (487) (507) 519. 557. 567. 572. 648. Quin etiam 
cum pronominibus quisquis et quicumque coniunctiviis secun- 
dae personae coniungitur, v. 9 quidquid possis, 512 quodcum- 
que celes, 581 quidquid auferas; v. 551 praestat emendare quid- 
quid possideas {F possidetis) quam possides, Ceterum indica- 
tivum V. 509 quidquid conaris intactum reliquimus. 

Sed iam satis superque praefati sumus. Aliae emenda- 
tiones aut non indigent defensione, aut de emendandi ratione 
breviter dictum est in adnotatione critica. 



y 



*) Cf. gratum facia cum seq. indicative. 



^ 



y^ 



PIJBLILII 8YRI 8ENTENTIAE. 



Index notarum. 



Pa = codex Parisinus 2676 saec. JX. 

Pb = codex Parisinus 7641, saec. X. 

P = codex Parisinus uterque. 

H = codex Rheinaugiensis saec. IX. 

B = codex Basiliensis saec. X., deficiens in v. 296. 

F = codex Frisingensis, saec. XL 

F = codex Yindobonensis, saec. XI, deficiens in v. 121. 

L = Libri omnes. 



Selectas tantum sententias continent: 

T = codex Xuricensis saec. IX. 

E = codex Parisinus 6085, saec. XI. 

C = codex Parisinus 8049, saec. XIII. 

n = codex Parisinus 8027, saec. XIV. 

M = Pseudosenecae liber, qui vulgo dicitur de moribus. 

Uncinis [ ] inclusa sunt, quae in codicibus desunt. 

Versus lunulis ( ) inclusi spurii videntur. 

* emendationem editoris denotat. 

Versuum ictus adscripti sunt tetrametris trochaicis. 

Plura videas in Prolegomenon capite altero. 



CO 

mi 
ce 

r 
c 

e 

L 
L 

f 



Publilii Syri sententiae. 

' Alienum est omne, quicquid optando evenit. 

Ab alio expectes, alteri quod feceris. 

Animus vereri qui scit, scit tuta ingredi. 

Auxilia humiiia firma consensus facit. 
5 Amor animi arbitrio sumitur, non ponitur. 

Aut amat aut odit mulier, nil est tertium 



CODICES V. 1—34: PRBFV(EC) 

1 Seneca epistul. 8, 8: ^quantum disertissimorum versuum inter 
mimos iacet! quam multa Publilii non excalceatis, sed cothurnalis di- 
cenda sunt! Unum versum eius, qui ad pliilosopliiam pertinet et ad banc 
partem, quae modo fuit in manibus, referam, quo negat fortuita in nostro 
habenda; alienum etc.* omne] homine Bothe ; om. FC, codex Am- 

plonianus Senecae, Vincenlius Bellovacensis 'Spec, doctr. 6, 76 
venit C, Vincentius codd, deteriores Senecae 2 Seneca epistul. 

94, 43: ^quis autem negaverit feriri quibusdam praeceptis efficaciter 
etiam inpertissimos? velut his brevissimis vocibus, sed multum haben- 
tibus ponderis: ab alio etc.* Lactant. instit, lib. 1. cp, 16, 10 *non 
illepide Seneca in libris moralis philosopbiae . . . . ab alio etc' = Sen, 
fragm. 119, ed. Baas, Inscriptto in Gruteri Ihesauro p, 928 n, 9; 
AB . ALIO . SPERES • ALTERO • Q FOB - FECERIS, Cf, Lamprid. 
Alex, Sever, 51 Wisue hoc in agro tuo fieri, quod alteri facis?' Caec. 
Balb, Monac, 1, 29, pg. 20, Vine, Bellov, spec, doctr, 4, 67. 132 
v3 qui scit vereri V tuta PRFV Gruter ex codicibus: tuto 
Pa corr, rec. m, B supra scr. sec, m. cod, Bernensis^ alii codd. Gru- 
' teri, Erasmus; tutus (7, apta B aggredi Erasmus et codd, quidam 
Gruteri 4 humana V firma erasis litteris in ^, unde com- 

mendatur coniectura Tanaq. Fabri Auxilia infirma firma; firmus V 
consensus Pa marg, rec, m, RFVEC: consessus Pb, confessus PaB 
5 Animi arbitrio amor Pilhoeus an^ qui arb, V 6 EC Vine. 
Bellov, spec, doctr. 6, 10. sp, nat. 31, 115 * nil: nihil i, cf, 

pg. 56 testium F^ certum V 

PUBIiUiTDS SyBUS. 5 



66 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Ad tristem partem strenua est suspieio. 

Ames parentem, si aequus est: si aliter, feras. 

Aspicere oportet, quidquid possis perdere. 
10 Amici vitia si feras, facias tua. 

Alienum aes homini ingenuo acerba est servitus. 

Absentem laedit, cum ebrio qui litigat. 

Amans iratus multa mentitur sibi. 

Avarus ipse miseriae causa est suae. 
15 Amans quid cupiat scit, quid sapiat non videt. 

Amans quod suspicatur, vigilans somniat. 

Ad calamitatem quilibet rumor valet. 

Amor extorqueri non pote, elabi pote. 

Ab amante lacrimis redimas iracundiam. 
20 Aperte mala cum est mulier, tum demum est bona. 



CODICES V. 1—34: PRBFV[EC) 

7 om, Pb. strennua R VErasmus est Senecae editio Ba- 
sinensis anni 1515, Fahricius: om. L str. s. debelur C 8 Dio- 
nysii Catonis brev, sent. 40 Tarentes patientia vince' est B sec. m. 
supra versum^ sin aliter C, Fabricius, unde Froehlickius coniecit s\ 
aequus ; sin aliter feras. alter Pa Erasmus 9 Aspicere (i. e. ocu- 
lis custodire) LEC: despicere editores ex coniectura Pithoei. Cf. 
pg. 52 adnot, quicquid cod, Trin, ei Sidneianus Bentleii: quid 
PaREC, quod Pb BFV^ quae H, Stephanns possit R quod 
possis deperdere Erasmus^ quicquid no lis perdere Gruter 10 Cf. 
V, 474; aliter Varro apud Gellium 1 , 17, 4 " Mores amici Bothe 

si B in rasura, C^ Erasmus: nisi PRFVE^ vel nisi B sec. m. 
supra scr. ni Pitkoeus, ubi Vine. Bell. sp. c/. 5, 89 * facias: ne- 
cesse est facias B {cf. ad v. 671), facis PRFVEC Vine, facies Boihe. 
Cf. pg. 57 11 Menandri Monost, 514 rcc Sdveicc dovkovg xovg 

iksvd'igovg notei aes P, Pithoeus: es corr. ex est B^ om. RFV; 
aliena hom. C, Erasmus est sec. m. sup. scr. B, om. vulgo 12 EC 
Vine. Bell. sp. d. 4, 157 Seraet ipsum laed. cod. Reginae 170, Vaii- 
canus saec. X {BibU de Vecole des chartes II ^ 117. P. Syri mimi^ 
cum not. Em. Swedberg^ denuo ed. Em. Tafel 1841,/?. 52) qui 
cum ebrio Vine. Erasmus 13 Cf. v. 247 14 ipsa videtur pr. 

m. scriptum fuisse in B 15 scit] aut C 16 viglans iJ, in die 
vigilans C 17 non valet cod. Bernensis , non rec. m. supra scr, B 

18 pote . . pote V, potest . . potest PRBFEC Vine. Bell. sp. d. 
4, 109. 6, 14 elabi C : sed elabi PB rec. m. sup. scr. FVE Vine. 
sede labi R, sed labi B. Cf. v. 453. 19 Cf. Terent. Eun. 1, 2, 
22 sq. redimas Pa RBC Vine. Bell. sp. d. 5, 88: redimes FV, 
redimis Pb 20 Cf. v. 317 aperta Vine. Bell. sp. cT. 5, 10, a 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 67 

A varum facile capias, ubi non sis item. 

Amare et sapere vix deo conceditur. 

A varus nisi cum moritur, nil recte facit. 

Astus cinaedum celat, aetas indicat. 
25 Avarus damno potius quam sapiens dolet. 

Avaro quid mali optes nisi Vivat diu? 

Animo dolenti nil oportet credere. 

Aliena nobis, nostra plus aliis placent. 

Amare iuveni fructus est, crimen seni. 
30 Anus cum ludit, morti delicias facit. 

Amoris vulnus idem, qui sanat, facit. 

Ad paenitendum properat cito qui iudicat. 

'Aleator quAnto in arte est melior, tanto est n^quior. 



CODICES V. 1—34: PRBFV [EC) 

parte sp. nat. 31, 115 quando est Vine, sp, {/. 5, 10 mulier 
ante bona B tunc Vine. tenum R est] fit Vine, sp. n. 31, 
115, erit id. sp. d. 5, 10 21 v. 22 et in PaR ante v, 19, 20 le- 

guntur cupias FVC ut non Pb item Bothe : idem L 

22 Cf. e;. 117 et om. V deo Erasmus : adeo vel a deo LCVine. 
Bell. sp. d. 4, 109. 121. Cf. Cic. orat. 5, 18. 23 nil VCVinc. 
Bell. sp. d. 4, 144, Erasmus \ nihil PRBFEC rectum B supra, 
scr. ree. m. 24 * astus : actus C, aestate PbRB, aestatem Pa cod. 
Bern, astute FVC cod. Bamberg, aetas Pithoeus. cinedum B^ cinae 
dum PbRy cenae dum Pa, cynae dum corr. pr. m. criries dum FVC 
Bamb. et iidem celantur aetas indicalur. Astute dum celatur, se aetas 
indicat Erasmus 26 quod F nisi cod. Caianus Benileii: nisi 
\xi LEC J^inc. Bell, sp, d. 4, 144, ut Sett, libri aliquot' Gruteri 
vivas Benileius 27 nil B {in quo v. 25. 27. 31 sec. m. additi sunt) 
Erasmus: nihil PRE VCVinc. Bell. sp. d. 4, 112; Cf. pg. 56 
credi B ree. m. credier Casp. Orellius. Cf. pg. 58 28 om V. 

Salvianus de gubern. dei 1, 10 'ut ait ille: Aliena etc' Seneca de ira 
3 , 31 , 1 'Nulli ad aliena respicienti sua placent'. Aliena . . nostra . . 
placent Salvianus ^ Fabricius: alienum . . nostrum . . placet PRBFC 
Erasmus^ alienum nobis plus aliis placabis Vine. Bell. sp. d. 4, 119. 

30 EC Vine. Bell. sp. d. 5, 10. 14, sp. nat. 31, 115; om. V. 

31 sanat idem qui facit Bentleius^ ne §?7 vaxsQOv ngozeQav^ 
idem sanat qui facit Ribbeck, idem qui facit sanat codex Gryphiswald. 

32 provocat Pb vindicat C, cf. 254. 33 quanto loa. Sa- 
resberiensis PoUcr. 8, 6, C] Erasmus: quantum LE^ cf. v. 578 
inelior B manu sec. supra scr. Erasmus: doctior loa. Saresb. 'mss. 
fere' Gruteri^ dotiorC, om. PRFVE tanto] ultima liltera o in rasura 
iB^ tanle P6 est PRFVEC: in rasura B^ om. loa. Saresb. 
nequitior C 



68 PUBLILII 8YRI 8ENTENTIAE. 

Amor otiosae causa soUicitudinis. 
35 Avidum esse oportet neminem, minime senem. 

Animo virum pudicae, non oculo eligunt. 

Amantium ira amoris integratio est. 

Amantis ius iurandum poenam non habet. 

Amans, sicut fax, agitando ardescit magis. 
40 Amor, ut lacrima, ab oculo oritur, in pectus cadit. 

Animo imperabit sapiens, stultus serviet. 

Amicum an nomen habeas, aperit calamitas. 

Amori finem tern pus, non animus facit. 

Bis est gratum qiiod opus est, ultro si offeras. 
45 Bonarum rerum consuetude pessima est. 

Beneficium qui dare nescit, iniuste petit. 

Bonum est fugienda aspicere in alieno naalo. 

Beneficium accipere libertateia est vendere. 

Bona nemini bora est, ut non alicui sit mala. 



CODICES V. 1—34 PRBFV{EC), v. 35—43 FV, v. 44—78 PRBFV 

[EC) 

34 otioso Zwinger c^usa est solliciti timoris C, est supra scr. 
sec. m. B, a. c. est o. soJitudiuis Vine, BelL sp. d. 4, 109 35 Avi- 
dum] I. e. avarum^ cf. Cic. Cat. mat, 18, 66, Pseudoseneca de mor. 
18 neminem minime Gruter: ne minime Palaiinus^ neminem nisi 
FV 36 Cf, Caecil. Balb. Monac. 17, 3, pg. 26 'A. v. pudica, non 
oculis eligil; impudica speciem quaerit non rem/ Euripides {i) i ov ya^ 
otp^aXfLOg TO xglvov forr, aXXa vovg. 37 Toiidem verbis Terentius 
Andr. 3, 3, 23. Cf. v 107 39 sicut FV: ila ut Palatinus 
ard. magis Palatinus : m. a. FV 40 * ab oculo cL v, 36: ab oculis 
FV, oculis Gruter 41 Cf Sallust, Cat. 1, 2 Amori V 
42 nomen] sic -F, non hostem , ut traditur, item V 44 gratum est 
C Vine, Bell, sp, d. 4, 46, Benileius ex codd, suis, et gratum Pb 
quo dato opus est Bentleius, quo dato opus est Ribbeck ultro si 

Erasmus: si ultro ZC, sed ultra Vine. offeras PRBC Vine, sit da- 
tum FV 45 Cf. V. 165 consuetudo PRB Vine, Bell, sp, d. 5, 
43, Erasmus: nimia cons. FV Vine, Bell, 5/?. c?. 4, 16, cons, nimia 
loa. Saresber, Policr. 4, 9 est pessimai Bentleius, r. b. c. est opti- 
ma Fabrieius ex mse. 46 Beneficium LEC Vine. Bell, sp, d, 4, 
46: beneficia Pithoeus qui dare LEC Vine, dare qui Erasmus, 

vulgo 4tl in FV infra legiiur post v, 79, hoc loco in PRB Bern. 
C asp. fug. j&, in al. m. f. asp. Vine. Bell, sp. d. 4, 27. 48 EC 

Vine. Bell, sp, d, 4, 53; om, V est lib. vend. Vine, lib. v. est E 
Erasmus, vindere PaR 49 ora V alii C sit om. FV 



PUBLILII SYRI SENTBNTIAE. 69 

50 Bi^ emori est alterius arbitrio mori. 

Beneficia plura recipit, qui scit reddere. 

Bis peccas, cum peccanti obsequium laccommodas. 

Bonus animus laesus gravius multo irascitur. 

Bona mors est homini, vitae quae extinguit mala. 
65 Beneficium dando accepit, qui digno dedit. 

Blanditia; non imperio, fit dulcis Venus. 

Bonus animus numquam erranti obsequium adcommodat. 

Beneficium qui dedisse se dicit, petit. 

Benivoli coniiinctio animi mdxima est cognatio. 
60 Beneficium saepe dare docere est reddere. 

Bonitatis verba imitari maior malitia est. 

Bona opinio hominum tutior pecunia est: 



CODICES V. 44— 78 PRBFV[EC) 

50 emori est Bambergensts y Fabricius: enim mori est PRFE 

Erasmus y item B nisi quod una littera ante mori erasa est, mori est 

VC, est mori Boihe, Ritschelius sched, crit. 16 == opusc. phil, 2, 664 

arb. emori Gruter. Cf. pg. 59 51 recipit RBFVECPa corr, 

sec.'m. reccpit P, plurima accepit Vine. Bell, sp. d, 4, 53 52 pec- 
cant! BE BernensiSy Erasmus: peccati P, peccatis /?, peccato FVC 
Vine. Bell, sp, d. 4, 106. 168. 5, 8. Cf, v. 57. 148., comraodas 
Godofredus 53 et ires seq, v. desunt in B gravius multo PREC 
Erasmus: multo gr. FV^ inultus gr. Vine, Bell, sp, d. 4, 133. Cf. 
Caecil, Balb, Monac, 15, 15, pg, 25 'B. amicus Jacsus g. \J* 54 ho- 
raini PRFV: oraiiis Bentleius; h. m. est quae animi e. m. (7, similiter 
codd, Gruteri et Bentleii; b. h. m. est Gruter 55 Gellius 17, 14. 

Macrob, Sat. 2, 7, 10. Beneficia Pilhoeus accepit Gellius Macr. 
V Erasmus: accipit PRFE, accepit dando loa, Saresber. Policr. 8, 
14 dederit V 56 Cf 276 57 Cf,- v. 52. amicus cod. 
Panthaleonis ; b. amicus est qui n. C errandi V commodat Go- 
dofredus 58 Beneficia Pithoeus qui dedisse se L , Pilhoeus : 
se d. qui Erasmus, qui se d. Vine. Bell, sp. d. 4, 52. Cf Sen. de 
benef 2, 11, 2 59 conviuctio V est m. cogitatio C, animi b. c. 
magna est c. Vine, Bell, sp, d, 5, 53, Coni. a. m. est c. vel Benevolus 
animus m. est c. Erasmus; ut nos primus Godofredus ex cod. bibl. 
Amandi 60 est doc. F, Vine, Bell, sp, d. 4, 46. 61 Cf v. 
368. 400 bona Vine, Bell, sp. d, 4, 129 imitare Pa, inmitari 
PbR, iumutari C, non imitari cod, Panihal, mercari Vine. sp. d, 4, 129 
.maior om. C; mal. maior est FV, maior est m. Vine, I, c- malitia 
est raaiorum idem sp. d. 6, 52 62 Cf v. 83. 217. 498 homi- 
num LC Vine, Bell, sp, d, 5, 67 : homini Erasmus est om. V 



70 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Bonum quod est subprimitur, numquam extinguitur. 

Bis vincit qui se vincit in victoria. 
65^ Benignus etiam causam dandi-cogitat. 

Bis interiraitur, qui suis armis perit. 

Bene dormit, qui non sentit quam male dormiat. 

Bonorum crimen officiosus est miser. 

Bona fama in tenebris proprium splendorem optinet. 
70 Bene cogitata si excidunt, non occidunt. 

Bene perdit nummos, iudici cum dat nocens. 

Bona quae veniunt, ni sustineantur, opprimunt. 

Bona [semper] imperante animo pecunia est. 

Bonum ad virum cito moritur iracundia. 
75 Brevissima ipsa est memoria iracundiae. 

Bona turpitude est, quae periclum vindicat. 



CODICES V. 44—78: PRBFV [EC) 

63 quod est RBFV Bern. Palatini: quidem -P, quod Pantha- 
leon, est C, tapietsi Erasmus . subprimitur PRB: supprimitur FV 
Pant, si obprimltur B sec, m. Bern, si premilur C, Palatini num- 
quam B: uequam PR Scaliger xaya^ov eKQvgjd'ri^ to ds xaxov xal 
cpivvvTcei^ uequaquam B sec. m. corr. FV Bern, C Pant, non Eras- 
mus 64 vincit in v. PRB EC: in vict. \, FV Vine. Bell. sp. d. 4, 
77 65 et Vine. Bell. sp. d. 4, 46. causam dandi PR Bothe: 
dandi causam BFVEC Vine. Erasmus excogitat Fabricius 

66 EC Vine. Bell", sp. d. 4^^ 77 Bis punitur {leg. perimitur) ,- qui s. 
a. perimitur Vine 67 EC quod male V 69 optinet PRB: 
obtinet FV, retinet C 68 off. est Fabricius: est off. Z vulgo 

70 Bona V cod. Panthaleonis si excidunt C Erasmus : si excedunt 
PB., sic excedunt i^F, sex cedunt R 71 iudici cum Pa corr. PbRBC 
Erasmus: indicium Pa, indicium qui FV.^ iudici quos Bentleius ex cod. 
Leidensi 72 hoc loco FV Bern. Bamberg, supra post v, 68 PRB. 
Cf. V. 190 eveniuut C, vehunt Bothe sustenearitur Pa supra 

scr. PbR., substiueantur C * ni : nisi ZC, cf. pg. 56 opprimunt 

Gruter: cadunt opprimanl i?, cadunt ut opprimant PBFV., c. et oppri- 
munt C 73 Bona BFV Bern. cod. Panthaleonis : bono PR 
* [semper] imperante animo cl. v. 378: in parente anlmai-PRB Bern. 
Panth. imperancia F, imperanli F pecunia est FV Pant hal eon: est 
pecuniae P6, est pecunia PaRB^ fiet pecunia vulgo 74 apud Eras- 
mus., ad a . . m cilo Pa 75 brevissima, quod ipse dubitanter pro- 
posueram coll. r. 79, iam coni. Gruter iti notis postumis: brevis mens 
-5, breve mens Pa corr. pr. m. PbR^ breviens Pa, breve amans FV., 
brevis amans codd. Gruteri est ipsa FV., esto coni. Gruter 
memoratio vel meraorata codd. Gruteri 76 Cf. v. 207 lurpida, 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 71 

Bona comparat praesidia misericordia. 

Beneficium dignis ubi des, omnes obliges. 

Brevis ipsa vita, sed malis fit longior. 
80 Beneficia donari aut mali aut stulti putant. 

Bene perdas gaudium, ubi dolor pariter perit. 

Bene vixit is, qui potuit, cum voluit mori. 

(Bene audire alterum patrimonium est.) 

(Boni est viri, etiam in morte nullum fallere.) 
85 Consueta vitia ferimus, non reprendimus. 

Crudelis in re adversa est obiurgatio. 

Cavendi nulla est dimittenda occasio. 

Cui semper dederis, ubi neges, rapere imperes. 

Crudelem modicum intemperans aeger facit. 
90 Cuius inortem amici expectant, vitam cives oderunt. 

Cum inimico nemo in gratiam tuto redit. ♦ 



CODICES V. 44—78 PRBFV {EC), 79—84 FV, 85—105 [TEC) ' 

supra scr. tu sec, m. B, est turpitudo V periclum BV Bern, periculum 
ceteri vindicat PRBV: indicat FC Erasmus 77 EC Vine. Bell, 
sp/d, 4, 67. Cf. V. 329 78 des RFV Pitkoeus: das sup. scr, sec. 
m, C, Erasmus^ de P obliges RBFV Pithoeus: obleges P, obligas 
B sec. m. B, Erasmus 79 Cf, v. 438 v. est, sed Gruter; cf. 
Horat carm. 1, 24, 19 81 Cf. v. 440 perdas FV: perdis 

Gruter 82 Bis vixit is F, bene vixit -F, is suppleverai iam Gruter, 
Cf, V. 616 ^ 83 Cf. V. 62. 217. 498. B. vuJgo a. est a. p. Grw- 

/er, 'KaXwq aaovsiv (xallov ri tcXovtslv ^iXe Menand. Monost. 285 

84 om. V Martinus Dumiensis de formula honestae vitae (Senecae 
opp. ed. F. Haase 3, 470) 2,6: B. est v. e. in m. nemiucm f. 

85 Hieronymus epist. ad Lactam 107 ([ 679 ed. Vallars.) *Legi quon- 
dam in schoJis puer: Aegre reprendas, quod sinas consuescere.' Cf pg. 
14 vita RFV ferri FV non] nisi Godofr. nova Bentleius 

reprendimus V • reprehendimus ceteri 86 est C, ErasmUs {non 
B) : om. Z, c. est in re a. subiurgatio sceba vel saeva T 87 EC 

88 saepe Godofredus neges L Erasmus: negas Pa rec. m. corr. 
Bern. C, Fabricius imperis PR., imperas Bern. C Erasmus 

89 mendicum F hoc loco., sed idem versus in FV infra ante v. 107 
iterum legitur: C. medicum i. a. f. interoperantia Vine. BelL sp. d. 
4, 155 aeger facit FV altero loco., Erasmus: facit aeger 7?C, facit 
PBF Vine, facti V priore loco 90 expectont Panthaleon vitam 
B rec. m. in marg. cives BFV C: ciu' Ph., cuius Pa., civis cuius /?, 
om. Erasmus oderunt L : oderant Panthaleon , odere cod. Panth. 
oderiut Bothe; c. m. expetunt cives, v. oderant Pithoeus iamhice. Cf. 
ptj. 56 91 cum inimicum nemo gratiam Pa, cum alii inimicum nemo 



72 PUBLILII SYRI SENTENTIAK. 

Citius'venit periclum, cum contemnitur. 

Casta ad vimm matrona parendo imperat. 

Cito ignominia fit superbi gloria. 
95 Consilio melius vincas quam iracundia. 

Cuiuis dolori remedium est patientia. 

Cotidie damnatur, qui semper timet. 

Cum vitia prosunt, peccat qui recte facit. 

C6ntumeli4m nee fortis p6te nee ingenuus pati. 
100 C6nscientia dnimi nuUas invenit linguae preces. 

Cito iraproborum laeta ad pemiciem eadunt. 

(Contemni est gravius quam stultitiae percuti.) 

Cotidie est deterior posterior dies. 

Comes facundus in via pro vehiculo est 
105 Crimen relinquit Vitae, qui mortem appetit. 



CODICES V. 85—105: PRBFV [TEC), v. 107— 122: i^T (TC) 

g. t. r. alii iiiimico alii in gratiarn Pb tato PaRBC: ludo Pb, tute 
FV {iMi^ in gr. F), cito Erasmus; ingratuilu revertitur T 92 eve- 
nit Vine, Bell sp, d. 4, 27 periclum B V: periculura PRFEC Vine. 

93 c. m. viro C 94 EC Vine, Bell, sp, d. 4 , 122 , om, V 

super in gloria Pb 95- consilios Pi?, consilia Pa eorr. 

vindicas Pa, vinces C iracundiae P 96 cuius Vine. Bell. sp. d. 
4, 79. 112 est rem. F, p. r. est Vine. 4, 112 97 damnator Pb 

C. morte mulcatur, qui cum timore conscientiae suae versatur T 
98 produnt C 99 om. V; sed ef. v. I. ad v. 100 uec forlis 
LTC Panikaleon: non fortis Stephanus, nee facere fortis Ingolst. ex 
eonieetura ui videtur, unde Grut, Cont, nee ing. fert nee fortis Xacit, 
melius Boihe Cont. nee fortis f. nee i. facit. Cf. t?. 651 pote pro- 

posuii Gruter: potest LTC ingenus /?, ignavus Froehlieh, nee ege- 
nus ferre T. Cf. v. 240 100 contumelia F, eorruptum ex v. 99 

animi PB Panthaleon : amici i?^ s. ser. m. see. FVC nullas 
P, Benileius: nullus B, nullius RFVC Panthaleon 101 EC Vine. 
Bell. sp. d. 4, 1.59 in pern. Fabrieius 102 Salomonis proverb. 
10, 8 ^Urit increpatio prudenlem magis quam si percutias stolidum cen- 
ties.' est levins Erasmus; ef. v. 143 stultitiae (i. e. siulio) PR: 
stultilia B sup. ser, see. m. FV, stulte B, om. C 103 C, om. V 

p. fides, supra ser, see. m. dies, dies posterior F. Cf. Erasmi 
Adag, p. 732 ^AbI xci TtiQvai peXtlo). Seneea Phaedr. 784 [Hippolyt. 
776) ^Horaque semper praeterita deterior subit.' 104 Gellius 17, 

14, Maerob. Sat. 2, 7, loa. Saresb. Polier. 8, 14, TEC, om. R 
facit dux C; pro v. est in via T 105 Seneea Exc, Controv. 8, 4, 

pg, 427, 13 Bu. 'Nescio cuius criminis sibi conscius confugit ad 
mortem*. 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 73 

Cui plus licet quam par est, plus vult quam licet. 

Contra inpudentem stulta est nimia ingenuitas. 

Cogas amantem irasci, amari si velis. 

Crudelis est non fortis, qui infantem necat. 
110 Consiliis ind6ctiorum multi se docti 6xplicant. 

Cave quicquam incipias, quod paeniteat postea. 

Cui omnes beneditunt, possidet populi bona. 

Cui nolis saepe irasci, irascaris semel. 

Crudelis lacrimis pascitur, non frangitur. 
115 Caeci sunt oculi, cum animus alias res agit. 

Caret periclo, qui etiam cum est tutus cavet. 

Cum ames non sapiaS; aut cum sapias non ames. 

Cicatrix conscientiae pro vulnere est. 

Cuivis potest accidere, quod cuiquam potest. 
120 Cave amicum credas, nisi si quern probaveris. 

Contra felicem vix deus vires habet. 

Cum das avaro praemium, ut noceat rogas, 

Discipulus est prioris posterior dies. 



CODICES V. 107—122: FV{TC), v. 123—138: PRBF {TEC) 

106 Gellius 17, 14, Macroh. Sat. 2, 7, loa, Saresb, Policf. 8, 
14: Tteest in LTEC, Respexit fortasse Sen. Troad, 346, Phaedr, 
220 107 impudeiitem Gruter: inprudentem FV 108 Cf. v. 37 

amatam Bothe amari Ribheck: amare FV 109 supplicem 
hominem opprimere virtus non est, scd crudelitas T * indoctiorum: 
iuniorum FV; editU ex coniectura Gr uteri Consilium inveniunt multi, 
sed d. e. coll. i?. 229 111 cave F: cave ne V; cf. v. 121 

quicquam Gruter: quicquid FV paeniteat postea Bothe: post poe- 
iiiteat FV, Cf. v. 196. Periander apud Diog. Laert. 1, 97 Ttqcixxe 
afisxaiiiXrixa ^ Pseudosen. de mor, 7 /Specta (vulg. expecta) quod num. 
quam te poeniteat* 112 TC, Caecilius Balb. Paris. 80, pg. 42, 
Pithoeus benedicent populorum possidet T; possi dicunt benedet V 

115 cum alius {corr. animus) res alias facit F, aliis quando rebus 
atlenti sunt animi T 116 periclo Bentleius: periculo FVC Pithoeus., 
periculis T cum est om. C, Pithoeus., qui tutus in prosperis cautus 
est in futuro T. Cf. v. 359 117 Cf. v. 22 cum amas V 

118 Cf. Plut. de tranq. 19 ij avvBGiq olov Bknog 119 cuivis . . . 

cuiquam Seneea de tranq. 11,8, consol. ad Marc. 9,4 et C ex ipso 
Seneca: cunctis . . . cuivis FV., quod fortasse retinendum accedere 
V 120 nisi si ^o^A^: nisi -FF , 121 habet m V erasum 
122 om. V noceas Ingolst. 123 loa. Saresber. Metalog. 3, 6 

(iuxta Ethicum)., Vine. Bell. ^p. cf. 4, 21 {in proverb. Sap.). Cf. vul- 



74 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Damnare est obiurgare, cum auxilio est opus. 
125 Diu adparandum est belluni; ut vincas celerius. 

Dixeris maledicta cuncta, cum ingratum hominem dixeris. 

De inimieo ne loquaris male, sed cogites. 

Deliberare utilia mora tutissima est. 

Dolor decrescit, ubi quo crescat non habet. 
130 Didicere flere feminae in mendacium. 

Discordia fit ,carior concordia. 
^Deliberandum est saepe, statuendum est semel. 

Difficilem habere oportet aurem ad crimina. 

Dum est vita grata, mortis condicio optima est. 
135 Damnum appellandum est cum mala fama lucrum. 

Ducis in consilio posita est virtus militum. 

Dies quod donat timeas : cito raptum venit. 



CODICES V. 123—138: PRBF (TEC) 

gatum illud: ^Dies diem docet' 124 Cf, v. 86. 439 dampna ne 

0. F est C Erasmus: om, L 125 adparendum PbC est bel- 
\\xm PRE: helium est Vine. B. sp. d, 4, 77, bellum B^ diu praepa- 
randum est de bello, ut ocius vincas dum congrederis proelium T 
126 cuncta B: om, PaRF^ alii cum ingratum hominis dixeris alii cuncta 
alii hominem Pb cum gratis B hominis PR 127 ne Erasmus: 
non LEC; cf. Quint. 1, 5, 50 loquaris BFE: loqueris i?, loquares 

P^ dixeris C; de i. penitus (peius ?) ne loquaris T, de i. ue dixeris malum 
Vine. B. sp, d, 4, 169, omissis reliquis sed] %\ F 128 t. est 
Gruter: est t. LC 129 decrescet R quo EC Vine, B," sp. d, 

4, 112: quod PRB 130 didicere Pilhoeus: dedicere PR^ dediscere 
BE fere B^ flerem Pa feminae B Bern, feraina PRE .^ feminam 

Erasmus in Pithoeus: est L 131 Case, Balb. Monac. 48, 11 
pg, 34 ^d. inlerdum fit c. c' Cf, v, 164, unde liquet discordia esse abla- 
tivum tnstrumenti,^ non eomparationis 132 * Cf. pg, 50. Deliberan- 
dum est saepe quicquid statuendum est semel F^ eodem modo sed omisso 
saepe PRB,, nisi quod P diliberandum ,. del. est diu quicquid st. est s. C, 
diu considerandum est quicquid st. est Vine, Bell, sp, d, 4, 26, del. est 
diu quod st. est s. mala caesura Ingol, Ribbeckius^ diu d. st. est s. 
Bothe. Similis est sententia apud Caec, Balb, Mon, 1, 5 {pg. 18, 8) 
Miu deliberalo, cito facito' et Walt, Burl, s, v, Socr, 133 EC; 

dissimilem o. h. Vine, Bell, sp. d, 4, 115 op. aur. hab. Erasmus 

13^4 est V. gr. P (gratia Pb) RBEC: v. est gr. B marg. pr, m. Vine, 
Bell, sp, d, 5, 117. sp, nat, 31, 107, v. gr. est vulgo optima 

est Erasmus: est opt. PBFC Vine, est opus R 135 est appellan- 
dum Vine, Bell, sp, d, 5, 67, est om, R 136 ducis EC: dulcis 
PR BE 137 Cf V. 542 dives omnes Palatini et Britannicum 



PUBLILII SYRI SBNTENTIAE. 75 

Dimissum quod nescitur, non amit'titur. 

Deliberando discitur sapientia. 
140 Deliberando saepe perit occasio. 

(Duplex fit bonitas, simul accessit celeritas.) 

Damnati lingua vocem habet, vim non habet. 

Dolor animi [multo] gravior est quam corporis. 

Dulce etiam fugias, fieri quod amarum potest. 
145 Difficile est dol6ri convenire cum" pati^ntia. 

(Deos ridere credo, cum felix vocat.) 

Etiam innocentis cogit mentiri dolor. 

Etiam peccanti recte praestatur fides. 

Etiam celeritas in desiderio mora est. 
150 Ex vitio alius sapiens emendat suum. 

Et deest et superat miseris cogitatio. 

Etiam oblivisci quid sis, interdum expedit. 

Ex hominum questu facta Fortuna est dea. 



CODICES V. 123—138: PRBF {TEC), v. 139—146; F, v. 147—162: 
PRBF {TEC) 

exemplar Gruteri, cui leciioni plus eleganiiae inesse existimat 
utor aptum Pb invenit B m, sec, 138 Cf. pg. 52. Seneca 

episL 4 , 6 ^nullius rei facilior amissio est , quam quae desiderari amissa 
non potest.' Amissum T. Faber; dimissum L * 139 discitur In- 

golst : dicitur F 141 C/. v. 235 et notissimum tllud 'Bis dat qui 
cito dat.' * simul : simul ut F 142 Damnati Gruter: damuat F, 
(lamnat quae Ingolst, 143 Cf. v, 102; Menand. MonosU 75 pilxiov 
iari Gcjfia y r^ 'i^>v%i\v voaetv, * [multo] coll. v, 53 : nimio Bothe ; 
corporis [dolor] Gruter mala caesura , 144 * patientia colh Caec. 
Balbo Par, 82, pg, 42, 13 *0. est iniuriae c. cum patientia' et Walt, 
Burl. Socr, 'D. est iniuriam c. cum patientia': sapientia F, Cf, Pseu- 
dosen, de mor, 6 Molor patientia vincitur'. 146 Cf. v, 241 

ridere Palatini: redd ere F^ rideri Bothe; an fuit irritare? vocat Gru- 
ter: 'vocet F^ fovet Palatini^ 147 innocentis PRB: innocentes FC 
Vine, Bell, sp, d. 4, 112 coget PR 148 eliam Erasmus: et 
tamen L * peccanti colL v, 52. 57. 161: peccato RB, huic peccato 
^, peccatori Bernensis, B sec, m, in peccato Pithoeus, fortasse rectius 

149 Cf, Caec. Balb. Mon, 1, 15, j»^. 19 ^Cupiditati ipsa etiam 
tarda est -ceieritas\ norma Vine, Bell, sp, d. 4, 94 150 vitio 

alius Ritschelius bpusc, 2, 675; v. alterius LEC,^ alterius vitio Vine, 
Bell, sp, d, 4:, 27, 5 y S7 151 superest cod, Gryph, et Bentleius 

152 qui C, Bentl, ex cod, Caiano, quod sis Panthaleon ex con- 
iectura, quid sit cod. Panth. 153 Et hominum P questu PbBFC 
ut proposuit Erasmus: quaestu PaR est fort, dea FC 



76 PUBLILII SYRI 8ENTENTIAE. 

EflFugere cupiditatem regnum est vincere. 
155 'Exulanti ubi niisquam domus est, sine sepulcro est mor- 

tuus. 

Et qui fecerunt, oderunt iniuriam. 

Eripere telum, non dare irato decet. 

Exilium patitur, patriae qui se denegat. 

Etiam eapillus unus habet umbram suam. 
160 Eheu quam miserum est, fieri metuendo senem. 

Etiam hosti 6st aequus, qui habet in consilio fidem. 

Excelsis multo facilius casus nocet. 

Extrema semper de ante factis iudicant. 

Ex lite multa gratia fit formosior. 
165 (Etiam bonum saepe obest assuescere.) 

Fidem qui perdit, quo se servet relicuo? 

Fortuna cum blanditur, captatum venit. 

Fortunam citius repeiias quam retineas. 

Formonsa facies muta commendatio est. 



CODICES V. 147—162: PRBF {TEC), v. 163—165: F, v. 166— 
192: PRBF [TEC) 

164 effugere BFE: effugire PR, cup. effugere Vine, BelL $p. d. 
4, 146 155 * Exulanti ubi: exuli ubi Z, exul is cui Gruter pro- 
battle Benileio, Cui Erasmus est mortua PR: mortuus est B , esl 
morluum F 156 et LC; etiam Vine, BelL sp. d, 4, 132, vulgo 

fecerunt B pr. manu : faciunt B sec. m. PRFC, vulgo oderini 
Bentleius, odio habent Erasmus. Cf, Proleg. pg, 56 157 EC: 

eripere irarum officia, non suggerere tela irato decet T. Respeocisse vi- 
detur Seneca de ira 1, 19, 8 'Male irato ferrum committitur'. 
158 patitur G, Gruter: pati est Z, est pati Erasmus ' patriae se de- 
negare B sec. m. Bemensis, unde Fahricius Se denegare p. exilium esl 
pati ^ 159 unus om. C 160 heu C senem] mense R heu quam 
m. est sic m. senescere Vine. BelL sp. rf. 4, 74 161 Vine- B. sp. d. 
4, 58 162 Vine. BelL sp. d. 4, 127. 6/. v. 667 163 antefaclis F 

indicant Bothe 164 Cf. v. 131 multo coni. lo. Casp. 

Orelli 165 Cf. v. 45. 325. bono coni. Gruter saepius ad 

explendum dactylum Ingolst. malim persaepe, saepe F; etiam bonum 
saepe esl aedsuoscere Palatinus 166 servet B pr. m. corr. F: ser- 
val PBC; quo reseryat R , quid sibi servat E reliquo C et oplimus 
codex Gruteri: reliquum PR BE, in reliquum Bernensis, non est re- 
lictum F 167 capta dum R 168 fortuna P reperias PbRB 

Vine. Bell. sp. d. 5, 121: repperias PaF, rapies, or turn ex repies C 

1 69 formonsa Pa : formunsa Pb, formonso /?, formosa BFC 
muta FC Bambergensis et Erasmus: multa PaRB, multo Pb. Cf. 



PUBLILU SYRI SBNTENTIAE. 77 

170 Frustra rogatur, qui misereri non potest. 

Fortuna unde aliquid fregit, cassum . . est. 

Fraus est accipere, quod non possis reddere. 

Fortuna nimimn quern fovet, stultum facit. 

Fatetur facinus, quisquis iudicium fugit. 
176 Felix inprobitas optimorum est calamitas. 

Feras, non culpes quod mutari non potest. 

Futura pugnant, nee se superari sinunt. 

Furor fit laesa saepius patientia. 

Fidem qui perdit, nil pote ultra perdere. 
180 Facilitas nimia ad partem stultitiae rapit. 

Fides sicut anima, unde abiit, numquam redit. 

Fidem nemo umquam perdit, nisi qui non habet. 

Fortuna obesse nuUi contenta est semel. 



CODICES V. 166— 192: PRBF {TEC) 

Diog. Laert, 5, 11, 18 de Arisiotele x6 naXXog navtoc Skeyev imfSto- 
Xlov cvCTatiKmeQOv est om, FabHcius 170 miserere P, mi- 

seri C 171 ubi ^ cassum F et codd, meliores Gruieri: quassum 
PRBC penitus est Gruter 172 EC Vine. BelU sp. d, 4, 53. 
6, 16, Seneca de benef. 6,6,2 'Socrates dixit, se nolle beneficia ab 
eo accipere, cui non possit paria reddere*. Cf. v, 673 173 f. quem 
minimum C 174 * quisquis meliore caesura: his qui PbE^ is 

qui PaRF^ item B nisi quod una littera ante is erasa est, qui TC 
Vine. Bell. sp. d. 4, 66 fugit iuditium E^ faleatur f. prompte, qui 
i. f. manifesle T. Ceterum hanc sententiam post v. 168 exhibel Fy 
sed reclius hie eolloeari indicia est eiusdem codieis corrupt ela iudi- 
cium facit, orta ex v. 173 176 f. est i. o. c. Vine. Bell, sp. d. 4, 
82 176 ^vitari Gellius 17, 14, C; imilari vetC. editf. loa. Saresb. 
Policr. 8, 14 potes T 177 pugnant PaRFC: non pugnant PbBy 
pvLH^uni Ribbeck nee R: ue PBFC^ non videtur supra seriptum 
fuisse in archetypo codicum PbB, unde negatio male ad verbum prae- 
cedens retracta est. sinunt i?, si rede legi: sinant PBFC, ut . . . 
sinant Erasmus 178 C Vine. Bell. sp. d. 4, 133 ^ ef. v. 412 
laesa sapientia saepius Vine. 179 qui fidem Vine, BelU sp. d. 4,68 
perdidil^ ^, perdiderit T nil pote Erasmus: nihil potest ZjEC 
Vine, nihil jfoterit T; ef. v. 18 ultra om. R; perdere ultra nil pot- 
est Pithoeus 180 * nimia coll. v. 278. 392: animi LC rapit B 
sec. m. sup. scr. FC: sapit PRB 181 * sicut anima coll. v. 39: 
unanima, ZC, ut anima vulgo ex Erasmi conieciura abiit C et Enas- 
mus: abit F^ habet PRB n. eo redit Panthaleon, eo n. r. vulgo 
182 nemo sup. scr. in B sec. m. numquam BC qui non perdit 
JF^ sed idem post v. 193 iterum: Fidem nemo perdit, nisi qui non hatet 



78 PUBLILIl SYRI SENTENTIAE. 

Fulmen est, ubi ciim pot estate habitat iracundia. 
186 Fnistra cum ad sen^ctam ventum est, repetas aduldscen- 

tiam. 

Falsum maledictum malivolum mendacium est. 

F^minae naturam regere d^sperare est otium. 

Feras facilia, ut diffieilia perferas. 

Fortuna vitrea est: turn cum splendet frangitur. 
190 Feras quod laedit, ut quod prodest perferas. 

Facit gratum Ibrtuna, quern nemo videt. 

Fortuna hominibus plus quam consilium valet. 

Fnigalitas miseria est rumoris boni. 

Grave praeiudicium est, quod iudicium non habet. 
195 Gravissima est probi hominis iracundia. 

Gravis animi poena est, quem post facti paenitet. 



CODICES V. 166—192: PKBF {TRC), v. 193 F, v. 194—223; 
PRBF {TEC) 

184 flumen F^ fulmen est procul dubio poleslas cum iracundia T 
habitat om. C 186 ventum om. C repetas PRBC: repelis 
BernensiSj recipis F adulescentiam PR: adol. BF 186 iudi- 

cium est i7 187 fcminac curam /? , fcminarum curam jPiV^oeu^ 

rege redet spere P est otium Pilkoeus: odium est X, liodium est C, 
est omnium Erasmus 188 feras PR FC Vine, Bell, sp, <i. 4, 82: 

fer By Erasmus facilia ut difGcilia Beniletus: diffieilia ut facilia LC 
Vine, perferas PRB: perfeceris C, levius perferas F^ levius feras 
Erasmus, Cf, Seneea Thyest. 307 'Leve est miserias ferre, perferre 
grave'. Fuit eum coll. v, 190 eonicerem: Feras diffieilia, ut felicia 
perferas. 189 interea Vine, Bell, sp, d 6, 121 est om, E 

cum, omisso lum (7, quae cum Vine, .190 Cf, v. 188. Vine, Bell. 
sp, d' 4, 82 ut et quod p. f. Ingolst. ut ct id quod p. f. Gruter 
perferas Panthaleon : feras LC Vine, 191 quem reeepi ex PaRF: 

quam Pb^ cum B; cui . . . invidet Benileius, Sententia: absentia qui 
non in ore civium versatur, graiiam eoneiliat ipsa absentiae condicio, 
192 hominibus vel omnino Bothe: ho'mini PaRFC, hominum PbB: 
plus homini Gruter 193 Gellius 17, 14. Frugalitas G^Z/tw^, Ma- 

crob. Sat, 2, 17, loa, Saresb, Polier, 8, 13. 14: fragilitas rum. boni 
m. est F; inserla est libri Gelliani inserta est libri Gelliani 

194 est proiuditium R ah grave || est quod prae || habet Pa ex- . 

iremo marg, ad dextram rec. m, unde colligiiur librarium scripsisse 
grave [iudicium] est quod prae[iudicium non] habet, quomodo Pithoeus 
edidit^ sed bibliopegi soeordia^ quae uneinis inelusi^ abseisa esse 
196 EC, ef, V. 53 probi] sibi Vine. Bell, sp, d. 4, 133 

uerecundia C 196 Cf. v. 111. 366. 601. post facti PRB: in F 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 79 

Gravis animus dubiam non habet sententiam. 

Gravius malum omne est, quod sub aspectu latet. 

Gravius nocet, quodcumque inexpertum accidit. 
200 (Gravior est inimicus, qui latiet in pectore.) 

Gravissimum est imperium consuetudinis. 

Grave crimen, etiam leviter cum est dictum, nocet. 

Heu quam difficilis gloriae custodia est! 

Homo extra corpus est suum, cum irascitur. 
206 Heu quam est timendus, qui mori tutum putat! 

Homo, qui in homine cdlamitoso est misericors, memi- 

nit sui. 

Honesta turpitude est pro causa bona. 

Hdbet in adversis auxilia, qui in ^ecundis commodat. 

Heii quam miserum est ^b eo laedi, d6 quo non possis 

queri! 

CODICES V. 194—223: PRBF (TEC) 

p ante facti erasum esi^ post factum Bern, ut etiam T gravis poena 
est poenitenti. cuius post factum cruciantur animi; quem potest facti 
penitere C, Vine. Bell, sp, cf. 5, 22 G. a. p. est proximumque ad inuo- 
centiam locum' tenet verecuuda peccati confessio , conglutinatum ex Pu- 
hum versu et Pseudosen, de mor, 94 197 Vine, Bell, sp, d, 4, 
86. C 198 Cf, V, 200. maium o. est cod, Palatinus: est m. o. PRB^ 
est 0. m. C, m. est o. F grave est m. o. Erasmus^ hand scio an 
veriuSj coll. v, 200 199 EC citius nocet quicquid i. nocet Vine. 
Bell, sp; ^. 4, 82 200 Cf, v. 198 Gravior BFCPa corr. rec. 

m, gravius Pi?, gravius PR, gravis est scrupulus delitiscens invisus in p. 
T inimicus] in his Pb; voluit fortasse inimicus is qui,- ut est in B 
sub pectore Erasmus^ omisso est ; aliter Prov, 23 201 Vine, Bell, 
sp. d, 5, 43, C conscieludiuis B: voluitne conscientiae? 202 d. 
est Bentleius 203 difGcile C, difficilis est g. c. Vine. Bell, sp. d, 6, 
67 204 est suum PRE: suum est BFC Vine, Bell, sp, d, 4, 133 
hominem extra c. facit fenalis (furialis? an venalis = vilis?) 
incensio T 205 Cf. v. 364 limidus FC amorem luum B 

pr, m, moriturum C 207 C7, Vine, Bell, sp. d 4, 82 * est: 

est mori LC Vine. causa bona PRBC: b. c. F; Est h. t. pro b. c. 
movi Erasmus. Cf, v. 76 208 adversis auxilia P/J^^C Vine. Bell, 
sp, d, 4, 67: adversi consilia F commendat /?, ut infra v, 220 
209 Excidit in F, cf ad v. 213 ab illo C, ab aliquo Vine, Bell, 
sp, d, 4, 138, laedi ab eo B non possis queri B: non conpossit 
quaeri PaR, non conpossit queri Pb^ conpossit quaeri R see. m. in 
marg, non possit queri Vine, et B see, m, si recte legi, nequeas queri 
C^ non ausis queri Gruter 



80 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

210 Hominem experiri multa paupertas iubet. 

Heii dolor quam miser est, qui in tormento voeem nin 

habet! 

Heii quam multa pa^nitenda incurrunt vivend6 diu! 

(Heu quam miserum est discere servire, ubi sis doctus 

dominari!) 

Habet suum venenum blanda oratio. 
215 Homo totiens moritur; quotiens amittit suos. 

Homo saepe in aliud fertur, aliud cogitat. 

HonestuB rumor alterum est patrimonium. 

Homo ne sit sine dolore, Fortunam invenit. 

Honeste servit, qui succumbit tempori. 
220 Homo vitae commodatus, non donatus est. 

Heredis fletus sub persona risus est. 

Heredem ferre utilius est quam quaerere. 

Habent locum maledicti crebrae nuptiae. 



CODICES V. 194—223: PBBF {TEC), v. 224—229: F{T) 

210 C, Vine. Bell, sp. d. 6,78 211 EC Vine. Bell. sp. d. 

4, 112 heu pro dolor B, dolor om, C tormentis Gruier 
212 EC inc. homines v. d. Vine. Bell. sp. d. 5, 102, sp. nat. 31, 
88 , occurrunt diu viventi (7, vivenles diu Palatini Gruteri* Quam p. i. 
vivenli diu unus Palatinus 213 hoe loeo PB, supra ante v. 210 F 
omisso versu 209 , deest in R est om. P. discere om. C 

ubi PBC: ul)i non F, nisi Vine. Bell. sp. d. 5, 43 doctus sis dom. 
Vine, doctus fueris d. C 214 EC Viric. Bell. sp. d 4, 168, h. vi- 
rus oecultum b. miseratio T. Cf. Phaedr. 1, 19, 1 'habent insidias 
hominis blanditiae roali.' 215 EC Vine. Bell. sp. d. 5, 105 

domo Vine. B. sp. d. 4, 139 amittat F 216 saepe in aliud 

fertur Halmius et Maehlius : semper aliud fureliua P, semper aliud fure- 
tinat R, semper aliud fuerit B, semper in se aliud fert F; saepe furil 
in aliud ipse eonieei, nune malim saepe fertur in aliud eoll. pg. 59 
aliud cogitat resiitui ex PR: in alterum a. c. BF, vulgo. Cf. 563 
217 Cf. V. 62. 83. 498. Fabricius ex mser. 'honesta fama melior 
pecuuia est*, {leg. melior est pecunia) in F infra legitur post v. 

225 patrimonium BF: patrum omnium PR 218 Cf. v. 153 
fortuna FC 219 servit Bernensis, C, Erasmus: serviel PR BF 
220 c. est non d. Vine. Bell. sp. d. 5, 104, est om. Vine. B, sp. d. 

5, 112. sp. nat. 31, 102 (101) commendatur R, commendatus C 

221 Gellius 17, 14 heredis fletus C, tt, Bambergensis: heres 
fictus L 222 Cf. V. 323 scire Erasmus honestius unus ex 

Palatinis Gruteri 223 locum B sec. m. sup. scr. maledicte B 

crebere /?, crebae Pb 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 81 

Hones te parcas improbo; ut parcas probo. 
225 Humanitatis optima est certatio. . 

Honos honestum decorat, inhonestum notat. 

Heu conscientia animi gravis est servitus! 

Hominem etiam frugi flectit saepe occasio. 

Homini consilium tunc deest, cum multa invenit. 
230 Inferior rescit, quidquid peccat superior. 

Inimicum ulcisci vitam accipere est alteram. 

Invitum cum retineas, exire incites. 

Ingenuitatem laedas; cum indignum roges. 

In nullo avarus bonus est, in se pessimus. 
235 Inopi beneficium bis dat, qui dat celeriter. 

Inopiae desunt multa, avaritiae omnia. 

Instructa inopia ^st in divitiis cupiditas. 

Invitat culpam, qui peccatum praeterit. 



CODICES V. 224—229: F {T\ v. 230—263: PRBF [TEC) 

224 Cf, V, 345 ut parcas Gruter: ut non careas F^ de cuius 
corruptela cf, v, 381, et parcas Palatinus^ ut caveas Bothe 
226 honor T notat om, T 227 heu Gruter: haec F gravis 
est servitus Gruter: gravior est servitute F; cf, v, 11. 583. Quod 
olim conieceram^ Heu conscientia servitute gravior est, parum commen- 
datur V. 100. 443 230 rescit restitui ex P: nescit BE^ orrescit 

B^ horrescit FC Vine, Bell, sp, d, 5, 6, horret Erasmus^ casat vel cre- 
scit codd, Bentlei^ unde Rihheckius causat = causatur; cum pericio 
inferior quaerit T, quocum cf, Gell, 2,19,2 'qui factum aliquod occul- 
tius cognoscit, is dicitur proprie rescire*. superior BFEC: superius 
PR^ qui superius occultare contendit T 231 est accipere Fabricius 
232 incilis i>, incitas C 233 in F infra legilur post v, 276 
laedas PRB pr, m, F: laedis Pa sec. m. B corr, C, laedit Vine. 
Bell. sp. rf. 4, 51 cum] qui Vine. dignum B roges PBBFC: 
rogas Pa sec. m. rogat Vine. Honestatem iaedes. cum pro indigno inter- 
cedis T* 234 Seneca episttU, 108, 9 non addito Publilii nomine 
in nullo LE: in nullum Seneca^ nulli Vine. Bell, sp. d, 4, 144 
in se] inopi Vine, fortasse ipsi, nisi potius corruptela orta est ex 
V, seq, initio; qui ante in se sup, scr, B sec, m, 235 E bis 

datur jP^plus dat qui c. praeslat T, benef. dat is qui Vine, Bell. sp. d. 
4, 51 236 Seneca controv. 7, 18, 8 (206, 16 Burs,) 'Desunt lu- 
xuriae multa, a. o.' Seneca epistul, 108, 9 'Desunt inopiae multa, a. o.' 
inopi B see. m, d. multa Seneca : parva d. L Vine, Bell, sp. d, 
4, 144, ca^(cuncta) desunt C, d. pauca Gruter avaro B sec. m, 
237 EC Vine. Bell. sp. d, 4, 146 inopia instructa C 238 invitat 
Cy Erasmus^ invitat profeclo Tr in se vilat Z, ipse inlrat Bothe; cf. v. 

PublujIus Sybus. 6 



82 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

locimdum nil est, nisi quod reficit varietas. 
240 Ingenuitas non recipit contumeliam. 

Inritare est ealamitatem, ciim te felie^m voces. 

Inpune pecces in eum, qui peccat prior. 

Ingratus unus omnibus miseris nocet. 

In miseria etiam vita contumelia est. 
245 'Ita amicum habeas, p6sse ut facile fieri hunc inimicum 

putes. 

Invidiam ferre aut fortis aut felix potest. 

In amore semper mendax iracundia est. 

Invidia tacite, sed inimice irascitur. 

Iratum breviter vites, inimicum diu. 
250 Iniuriarum remedium est oblivio. 

'Iracundiam qui vincit, hostem superat maximum. 

lactum tacendo crimen facias acrius. 



CODICES V. 230—263 : PRBF {TEC) 

592. 645 delictum Gruter, qui peccantem non ulciscendo praelerit 
T 239 * nil : nihil LC nisi om. C 240 Cf. v. 284 rece- 
pit P, item R sed puncto supra e addilo^ fert T 241 hoc loco 
PRBE, infra post v. 263 F. Cf. v, 146 invitare coni. Gruter 

* voces: vocaveris BC^ vocaberis PRE^ dixeris Panthaleon ^ vocas 
Ingolst. vocaveris felicem F 242 pecces BF: peccas C, profecto 

peccas r, pecas P, peccis R in eum om. T qui peccat prior 

Bentleius: qui prior in eum peccaverit T, qui peccat rarior LC; inipune 
peccat cum quis peccat rarior Fabricius ac similiter iam Panihaleon 

243 uui T omnibus miseris Ingolst, omnibus miserior T, mi- 
seris omnibus Z, Vine, Bell, sp, d, 4, 54, missis omnibus C 244 * in 
miseria etiam vita: in misera vita etiam F^ in miseria vita {omisso etiam) 
PR^ in misera vita B, in misero vita est etiam cout. Bothe, in miseri 
vitam tuta contumelia est Halmius. Cf.v. 256.277 245 Gellius 17, 14 

fieri in B sec. m. sup. scr. hunc in. pules Bemensis: p. h. in. 
F^ hunc non in. p. PRB; ut hunc fieri posse inimicum putes Vine. Bell, 
sp. d. 5, 88, ut in. fieri posse scias C 246 TC an f. an f. F; 

filex PR 247 Cf. v. 13 est ir. F, est B sec. m. 248 in F 
iterum post v. 262: Inv. lacila citius inimica irascitur minute ir. 
Erasmus 249 C 250 Seneca epist. 94, 28. Vine. Bell. sp. 
c?. 4, 83, TC Magnanimo iniuriae r. o. est Pithoeus 251 EC 

Vine. Bell. sp. d. 4, 133 max. sup. h. F^ hostes maximos debellavil 
T 252 Cf 331 ictum F, factum Pithoeus tacendo B et 

Panthaleon explicans 'Qui peccalo etiam mendacium addit, bis peccat': 
tacendum P, tacentem RF facies R 



PUBLILII SYRI SENTENTTAE. 83 

'In malis sperd-re bene nisi innocens nem6 solet. 

In vindicando criminosa est eeleritas. 
265 Inimicum quamvis humilem docti est metuere. 

In calamitoso risus etiam iniuria est. 

ludex damnatur, cum nocens absolvitur. 

Ignoscere hominum est, n\A pudet cui ignoscitur. 

In rebus dubiis plurimi est audacia. 
260 lUo nocens se damnat, quo peccat die. 

Ita crede amico, ne sit inimico locus. 

Iratus etiam facinus. consilium putat. 

Invidia loquitur quod subest, non quod videt. 

'Inprobe Neptiinum accusat, qui iterum naufragium facit. 
265 Iniuriam aures quam oculi facilius ferunt. 

lacet omnis virtus, fama nisi late patet. 

Ignis suum calorem etiam in ferro tenet. 

In Venere semper certat dolor et gaudium. 

In am ore forma plus valet quam auctoritas. 
270 Ingrata sunt beneficia, quis comes est metus. 

Imprudens peccat, quem post facti paenitet. 

Inertia indicatur, cum fugitur labor. 



CODICES V. 230—263: PRBF (TEC), v. 264; T, v. 265—291: 

F{T) 

253 EC bene sperare C 254 vindicando PRE Fine, Sell. 
sp, d. 4, 93: iudieando BFC^ eui favet v. 32 criminosa mora est 
eel. C 255 0, Vine, Bell, sp, d, 4, 27. Phaedr, fab, 1, 28, 1 
^Quamvis sublimes debent humiles metuere'. 256 etiam risus C 
251 EC Fine, Bell, sp. d. 4, 27; cf, v, 614 innocens E 

258 est erasum in B ubi Erasmus: nisi L cui om, F 

259 plurimi Erasmus: plurima LC 260 iio B innocens C 
quod P diu B 261 crede PaBBEC: credo Pb, credas F 
ut ne Bothe imico P6, amico B^ sed sup. ser, pr. m, inimico 
262 EC Vine, Bell, sp, d, 4, 133 263 * : invidia id quod videt 
loquitur, non quod subest F^ iotidem verbis PRB^ nisi quod omissa 
sunt quod videt. Videiur Publilius invidiam ita interpretari , quasi 
prior vocabuli eompositi pars sit in privativum^ non praepositio, 
264 Gellius 17, 14, T; deest in LEC 266 patet Palatinus: pa- 
teat -F 267 suum c. etiam Gruter: etiam s.c. ^ 268 Venere 
Gruter: venerem F 269 amore Gruter: amorem F 270 quis 
Gruter: quibus F 271 post Gruter: om, F; ef, v, 196. 366.. 
Seneca Agam, 244 *Quem paenitet peccasse, paene est innocens'- 
272 * indicatur : cum indicatur F ^ lum indicatur Bothe ^ iudicatur Gru- 

6* 



84 PUBLILII SYRl SENTENTIAE. 

Iratus, cum ad se rediit; sibi turn irascitur. 

In amore semper causa damni quaeritur. 
275 locunda macula est ex inimici sanguine. 

In Venere semper dulcis est dementia. 

In misero facile fit potens iniuria. 

Interdum habet stultitiae partem facilitas. 

Inertia est laboris excusatio. 
280 Iniuriam facilius facias quam feras. 

Iratus nil non criminis loquitur loco. 

Incertus animus dimidium est sapientiae. 

In turpi re peccare bis delinquere est. 

Ingenuus animus non fert vocis verbera. 
285 Iniuriam ipse' facias, ubi non vindices. 

Is minimo eget mortalis, qui minimum cupit. 

Inimici ad animum nuUae conveniunt preces. 

Inimico extmcto exitium lacrimae non habent. 

Ibi semper est victoria; ubi concordia est. 
290 Iter est, quacumque dat prior vestigium. 

Ibi pote valere populus, ubi leges valient. 

Loco ignominiae est apud indignum dignitas. 

Laus nova nisi oritur, etiam vetus amittitur. 

Laeso doloris remedium inimici est dolor. 
295 Levis est Fortuna: cito reposcit, quod dedit. 

Lex universa est, quae iubet nasci et mori. 



CODICES V. 265—291: F [T\ v. 292—296: PBBF (EC) 

ter, cf, V. 279 273 rediit Bentleius: redil F 275 inimici In- 

golsL : imici F 278 Cf. v, 180. * facilitas : felicitas F 

279 est laboris IngolsU: 1. est F\ cf, v. 272 281 nil IngolsU: 

nihil F 282 incertus] hoc vult dubtiaiionem principium esse phi- 
losophiae^ ut ail Cicero de deorum nai, 1, 1; an ingenuus, ut v. 284? 
invictus Maehly dimidium Boihe: remedium F; cf PlauL Pseud. 

454, ei infra v. 657 284 iuvectivae (leg, invectivas) vocis num- 

quam libertas tacet T 286 Seneca episU 108, 11 minimo Se- 

neca: minimum F 288 Mallem exitum, nisi meirum respueret. 

Cf Paul, Diac. p. 81 291 pote 6^rM/er: potest F 292 C, 

Vine, Bell, sp, d. 6,71 293 EC^ cf v. 203 294 doloris 

BFC Vine, Bell. sp. d. 4, 133: dolori PB inimici est Bothe: est 
in. PBBC Vine, est om. F 295 Vine, Bell, sp, d, 5, 123 

296 universa PBBF: universalis EC Vine. Bell, spec, docir. 5, 104, 



f 



PUBLILII SYRI SBNTENTIAE. 85 

Lucrum sine damno alterius fieri non potest. 

Lascivia et laus numquam habent concordiam. 

Legem nocens veretur, fortanam innocens. 
300 LibidO; non iudicium est quod levitas sapit. 

Libido cunctos etiam sub vultu domat. 

Longinquum est omne, quod cupiditas flagitat. 

Lapsus semel fit culpa, si iterum cecideris. 

Lex videt iratum, iratus legem non videt. 
305 (Legem solet oblivisci iracundia.) 

Locis remotis qui latet, lex est sibi. 

Late lucere ignis nihil ut urat, potest. 

Licentiam des linguae, cum verum petas. 

Malignos fieri maxime ingrati decent. 
310 Multis minatur, qui uni facit iniiiriam. 

Mora omnis odio est, sed facit sapientiam. 

Mala causa est, quae requirit misericordiam. 

Mori est felicis, antequam mortem invocet. 



CODICES V. 297— 301: PRF {TEC), v. 302—308: F, v. 309—340: 
PBF {TEC) 

* 

spec, nat. Si, 101, universi Erasmus x est om. F iubet et 

u. Vine. 297 TEC Vine. Bell. sp. d 4, 146 po . . . i>a, 

ultimis litteris evanidis, polens Pb. Cf. Seneea de ira 2, 8, 2; 
Jtitsehelius , opuse. vol. 2, 66Q 298 EC Vine. Bell. spee. doeU 

4, 159 laus el lasc. Vine. 300 libido non F: libido PR, libi-. 

dini olim eonieet, libido indicium est eius q. 1. s. Pithoeus. 301 cin- 
rtos Salmasius ad Solin. p. 46 dainpnat F 302 longum est 

quod flag. cup. F, emend. Gruter. Cf. v. 149 305 Videtur esse 

intefpretamentum versus proxime anteeedentis obliviscier Gruier; 
oblivisci solita est Bothe 306 est sibi Ingolsi.: sibi est F 

307 * ignis nihil ut u. vel ut u. n. i. : ignis ut nihil urat F 
309 C Vine. Bell. sp. d. 4, 54 malignus P6, malignum Fabrieius 

maxime ingratos docere saepe T 310 comminatur T, imperatur 
Vine. Bell. sp. ^. 4, 132 uni PRTEC Vine.: ui F coutume- 

liam facit T, iniuria F; qui f. u. i. Pithoeus 311 C Vine. Bell. 4, 

94 odiosa C an patientiam? 312 Cf. v. 410 mala C 

Erasmus: raali PBF 313 Cf Sen. ad Polyb. eonsol. 28 'Est 

magna felicilas in ipsa felicitate moriendi'. id. ad Mare. 20 'mors de 
nullis melius merita quam de iis, ad quos venit antequam invocaretur'. 

felicius libri quidam Erasmi et Gryphismaldensis invocet ^; 
invoces JR, invocis /*, invocens Gryph. mors invocetur C, unde eonieias: 



86 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Miserum est tacere cogi, quod cupias loqui. 
315 Miserrima est fortuna, quae inimico caret. 

Malus est vocandus, qui sua est causa bonus. 

Malus bonum ubi se simulat, tunc est pessimus. 

Metus cum venit, rarum habet somnus locum. 

Mori necesse est, sed non quotiens volueris. 
320 Male geritur, quidquid geritur fortunae fide. 

Mortuo qui mittit munus, nil dat illi; sibi ddimit. 

Minus est quam servus dominus, qui servos timet. 

Mage fidus heres nascitur quam scribitur. 

Malo in consilio feminae vincunt viros. 
325 Mala est voluptas ad alienum consuescere. 

Mdximo periclo custoditur, quod multis placet. 

Mala est medicina, ubi aliquid naturae perit. 

Malae naturae numquam doctore indigent. 
' Misereri scire sine periclo est vivere. 
330 Male vivunt, qui se semper victuros putant. 



CODICES V. 309—340: PRF [TEC) 

Mori est felicius, a. m. invoces. 314 lacere C Erasmus: agere PRF 
cupies Panthaleon 315 in. caret PR Vine. Bell, sp, d. 4, 83: 
caret in. C, inimicos latet F 316 sua est causa PRF: sua c. est 
Erasmus, est s. c. C 317 Cf. v. 20. 6t,. 368. 400 bonum ubi 

se PR: ubi b. se FE, ut^se b. C, malus vir bonum quando se Vine, 
Bell. sp. d. 4, 129 tunc peior est, supra ser. vel pessimus E 

318 dura Godofredus somnus F: sompnus C, sonus PR 

319 est FC: sit PR quoties Erasmus 320 C Vine. Bell. sp. 
rf. 5, 121 321 munus qui mittit Gruter nil Erasmus: nihil L 

322 EC Vine. Bell. sp. rf.M, 74. 136. 6, 12 limit i>, famu- 

latur dominus, ubi timet quibus imperat prorsus T 323 Cf. v. 222 

mage Gruter: magis LC; magis heres fidus Pithorus 324 EC 
Vine. Bell, sp, d. 5, 10. sp. nai. 31^ 116 in om. Vine. 

325 voluptas Erasmus: voluntas LC alienis adsuescere Erasmus 

326 Cf. V. 408 periclo Gruter: periculo"ZJ5^C, magno cum 

periculo Erasmus. Hieron. adv. lovin. lib. I sub fin. ^Difficile custo- 
ditur, quod plures amaut.' S28 doctore PbRC : doctorem Pa, da- 

tore jP, doctrina Erasmus 329 Cf. v. 77. 170 misereri scire 

restilui ex RE: miseri scire i^, miseriam nescire F Erasmus .^ miserum 
est sine periculo nescire vivere C periclo Gruter: periculo Z, est s. 
p. vivere Erasmus 330 EC Vine. Bell. sp. d. 5, 104. sp. n. 31, 

101. Cf. Sen, epist. 23, 10 ^Male vivunt, qui semper vivere incipiunt.' 



PUBLILII SYRl SENTENTIAE. - 87 

Maledictum interpretando facias acrius. 

Male secum agit aeger, medicum qui heredem facit. 

Minus decipitur, cui negatur celeriter. 

Mutat se bonitas inritata iniuria. 
335 Mulier cum sola cogitat, male cogitat. 

Male facere qui vult, numquam non causam invenit. 

Malivolus semper sua natura vescitur. 

Multos timere debet, quem multi timent. 

Male imperando summum imperium amittitur. 
340 Mulier, quae multis nubit, multis non placet. 

Malivolus animus abditos dentes habet. 

Medicina calamitatis est aequanimitas. 

Muliebris lacrima condimentum est malitiae. 

Metum respicere non solet quidquid iuvat. 
346 Male etiam parcas, si una est periturus bonus. 

Magnum crimen secum adfert indignatio. 

Malus etsi obes&e non pote, tamen cogitat. 



CODICES V. 309—340: PRF {TEC\ v. 341-376: F {T) 

331 Cf, V. 252 maledicttUm male interpretando C fades C, 
Erasmus agrius P 332 aeger om. cod, Panthaleonis 

333 celeriter negatur TC 334 inritata [quod pro nominaiivo acci- 
pio) Pithoeus: cum inritalur PJR^ cum irritatur ^C, cum irrogatur cod, 
Panthaleonis ; cum irrites Erasmus 335 C Vine. Bell, sp. d. 5, 
10, sp, n, 31, 115 336 numquam non c. i., addito alii causam 
numquam invenit Pb: nusquam non F Erasmus^ numquam PaR^ non- 
nunquam Vine, Bell, sp. d, 4, 106, plus quam non vult invenit C 
337 nascitura Pb vescetur F^ vestitus C 338 Similis est ver- 

sus Laberii, quem in Caesarem dictum populus accepit, [Macr, Sat, 
2, 7, 4) 'Necesse est multos timeat, quem multi timent'. Cf. Vellei, 2, 
57 de Caesare ^nori se quam 'timere velle', Plut, Caes, 57. Versum 
Laberianum Publilio tribuit Joannes Saresb. Policr, 8 , 14. De mor. 
62 ^Qui a multis timetur, multos. timet', Auson, VII Sap. Periand, 
^Multis terribilis timeto multos', Solon ap, Anton, Meliss. serm, tibqI 
^aaiXimg, Oreli: opusc.'mor, 1, 162, 19 339 EC 340 nubil 

F: nubet PR; nubit multis, multis non placet Erasmus 341 male- 
volus editores 342 Cf, v. 657 343 c. m. est Gruter^ est c. m. 
Bothe 344 Metam Mdhly, metus Meyer, Cf, Sen, de ira 2, 31, 
5 *Ubi maxime gaudebis, maxime metues'. 345 Cf, v, 224 

346 magna est cum crimen adfert indignatio Bothe 347 etsi . . 

pote Gruter: ^tiam si . . potest F, potest tam coni, Bothe, 



88 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Mage valet; qui nescit quod calamitas valet. 

Mora cogitationis diligentia est. 
350 Multa ignoscendo fit potens potentior. 

Multis placere quae cupit, culpam cupit. 

Minimum eripit fortilna, cui minimum dedit. 

Meretrix est instrumentum contumeliae. 

Malus bonum ad se numquam consilium refert. 
355 Manifesta causa secum habet sententiam. 

Multorum calamitati vir moritur bonus. 

Metus improbos compescit, non dementia. 

(Muneribus non lacrimis meretrix est misericors.) 

(Metuendum semper esse scias/ quem tutum velis.) 
360 Mdrs infanti f^lix, iuveni acerba, sera nimis seni. 

Malam rem cum velis, honestatem improbes. 

Malum est consilium, quod mutari non potest. 

Malitia unius cito fit maledictum omnium. 

Mortem ubi contemnas, onmes viceris metus. 
365 Misera est voluptas, ubi pericli memoria est. 

Male vincit is, quem paenitet victoriae. 



CODICES V. 341—376: F {T) 

348 mage Gruter: magis F quod F: quid editor es * ca- 

lamitas valet: v. c. F^ c. quid v. Gruter^ quid valeat calamitas Maehly. 
Cf. pg. 54 349 Cf, v. 311 diffidentia coni. Gruter 

350 Aliter v. 394. 528. 535. 592. 645 351 Cf, v. 340. 532 

culp. cupit ed, Bip,: c. capit F 352 Seneca epist. 59, 13 ^quod 
uon dedit fo'rtuna, non eripit*. de const, sap. 5, 4 'nil eripit fortuna, 
nisi quod dedit'. cui Bentleius: cum F 353 est inslr. Gruter: 
instr. est F 356 calamitati Ribbeckius: calamitate F_ 357 Cf. 

V. 494. 553 , 358 Cf. pg, 56. Creticwn dimetrum dicit Spenge- 
lius in CaeciL p, 7, muneribus meretrix tangitur, non lacrimis Bothe 

359 Cf. V. 9. 116. 519 Metuendum semper est ei, quod t. v. 
Gruter 360 Sentent. Rufi [e cod. Paris, lat. 4841, saec. IX)., 
*Mors forti levis, serviehti optata, obtabilis inmatura' [cod. inmutatura). 

sera nimis Gruter: nimis sera F 362 Gellius 17, 14, Joa. 
Saresb. Policr. 8, 14, C 363 Sen. Phaedr. 573 (= Hippol. 563) 
^Cur omnium fit culpa paucarum scelus?' 364 Cf. 205 omnes 

V. m. Ingolst, m. v. o. ^, v. o. m. Bothe 365 Cf. 521 pericli 

Ingolst. periculi F 366 is quem {cf v. 82, Hi) Gruter: quem F., 
fortasse quem post cl. v. 111. 196. 271, quem mox Halmius; male 
vincit audaciam, quem poenitet victoria T 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 89 

Misericors civis patriae est consolatio. 

Malitia ut peior veniat, se simulat bonam. 

Malus animus in secreto peius cogitat. 
370 Mutare quod non possis, ut natum est, feras. 

Multa ante temptes, quam virum invenias bonum. 

Miserrimum est arbitrio alterius vivere. 

Mansueta tutiora sunt, sed serviunt. 

Mala mors necessitatis contumelia est. 
375 Minus saepe pecces; si scias quod nescias. 

Malus quicumque in poena jest, praesidium est bonis. 

Nil agere semper infelici est optimum. 

Nil peccent oculi, si animus oculis imperet. 

Nil proprium ducas, quidquid mutari potest. 
380 Non cito ruina opteritur, qui rimam timet. 

Nullus est tarn tiitus quaestus, qudm quod habeas pArcere. 

N6scias quid dptes aut quid fiigias: ita ludit dies. 

Numquam periclum sine periclo vincitur. 



CODICES V. 341—376: F (T), v. 377—386: PRF [TEq 

367 Cf. 471. 475 368 Cf. v. 61 369 C/*. v, 457 

370 Cf, V. 176 Mutare [sic: non mulari) q. n. polls est Gruter in 
edit, a. 1610, versus desideratur in ceteris edd, 371 lemptes 

restitui ex F: tempus editores 372 arb. alterius Gruter: alt. arb. 
F 374 Cf' Seneca epist. 70, 20: 'hoc fuit morti contumeliam fa- 
cere.' 375 quod F: quid editores 376 Cf v. 536 377 nil 
Ingolst.: nihil LC infelici C Erasmus: infelicis PRF^ felicis Bern. 

opt. est C 378 nil Erasmus: nihil LEC peccant EC 
animus oculis PRE Erasmus: oc. an. FC vulgo^ illis an. Mdhly 
iniperat RC 379 nil Erasmus: nihil LC ducas PR Vine. Bell, 
sp. d, 5, 76, ut infra v. 423: dicas FC; cf Sexti sent 71 {Orelli^ 
opusc. mor, I, 252) *Hoc solum tibi proprium dicito {sic cod, Paris, 
2676, saec, IX)^ quod bonum est.' quicquid PR: quod FC Vine, 

potest RFC Vine,: possitP, quod m. possiet Erasmus^ quod mutarier 
potest Pithoeus 380 * opteritur (terilur? premitur?): peritur Pb^ 

opprimilur [omisso ruina) T, perit \ir 'PaRF^ peril C, perit is vulgo 
rimam Pb: primam PaR^ ruinam TFC 381 * taui tutus, possis 

etiam tam certus: tantus LC; cf, Proleg. pg. 54 parcere Ingolst.: 

carcere i?, arcere PFC^ carere Bern, supra scr, Panthaleon 382 C 

au quid R 383 Gellius 17, 14, Macrob. Sat, 2, 7, Joa, Sa- 
resb. Policr. 8, 14 periclum, periclo Gellius : periculum, perioulo 
LEC Vine, Bell. sp. d, 4, 73 



'/ 



90 PUBLILII SYRI SENTENTUE. 

Niilla tarn bona est ibrtuna, d6 qua nil possis queri. 
385 Niisquam melius morimur homines, quam libi libenter 

viximus. 
Negandi causa avaro numquam deficit. 
Prov. Nondum felix es, si nondum te turba deridet 

Nam etsi nullos inimicos tihi faciat iniuria, muUos ta- 

men fadt invidia, 
Non aspicias quam plenas quis deo manm, sed quam 

puras admoveat. 
Non enim aliter, nisi optimus animus, pulcherrimus dei 

cultus est, 
5 Non vivas aliter in solitudine, aliter in foro. 
Nihil petas, quod negaturus es. 
Nihil negabiSy quod petiturus es. 

Nihil m<ignum est in rebus humanis, nisi animus tnagna 

despidens. 



CODICES V. 377—386: PRF{TEC), Proverb.: PRF{EC), M= Ano- 
nymus de moribus. 

384 fort, est F,, est am. Vine, Bell, sp, d. 5, 126 idemque de 
om. nil F^ Erasmus: nihil PR Vine, non Bern. queri Eras- 

mus: quaeri PRF.^ conqri Bern, Caec. Balb. Monac. 17, 2, pg. 26 
^nulla lam bona est uxor (fuitne fna, i. e. femina?), in qua non invenias 
quod queraris' 385 numquam . . quam cum 6', numquam . . vivimus 
Bathe 386 avaro PRE EC Vine. Bell. sp. d. 4, 144, sed F infra 
post V. 422 iterum: N. c. avarum n. facit, unde Ribb. recepit a varum 

Proverb. 1 si non M 23 te om. Vine. Bell, sp. d. 4, 83 
deriserit M^ quo leni transpositione efficitur v, trochaicus: N. f. es, si 
nondum turba te deriserit 2 Nam] male adnectitur priori sentenliae ; 
om. M 26 • faciat PR^ etiam M in quo praecedit et si: facit F Vine. 
Bell. sp. d, 4,83 iuria R multos] Nonnullos F in principio 

versus 3 quis C Vine, Bell. sp. d. 4, 31 : quisque PRE sed] 

Notes sed F initio versus aiferat et admoveat Vine, offerat C 

4 Menand. Monost. 246 d'vala fi^ylavrj rw d'em x6 y' svae^elv 
enim om. F aliter PR^ Non aliter p. dei cultus est animus | Nisi 

fuerit optimus F^ alter Vine. B. sp. c?. 4, 31; an alius? cultor M 
28 J^ vives M 32 6 non, supra scr. prima manu I nichil E 

neg. fuisti M 33 7 neges , supra scr. pr. m. t negabis E 

es F: eris PR, fuisti M 33, sit (sis?) Vine. Bell. sp. cT. 4, 53 
8 M 44, E Vine. Bell. sp. d. 4, 73 est magnum Vine. despi- 

ciens Pa: dispiciens RPb, despicicas F; nisi animus {sup.^scr. maiora 
vel magna) despiciens E^ nisi an. despicientis Vine, nisi magno animo 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 91 

prov. Nihil prodest didicisse, bene facere si cesses. 
10 Nihil interest quo animo facias ^uod fecisse vitiosum est. 

Nam facta cernuntur, animus non videtur. 

Non quam mtdtis placeas, sed qualibus stude, 

Nequitia ipsa poena sui est. 

Nam mala conscientia sa^pe tuta est, secura numquam. 
15 Neminem cito accusaveris, neminem dto laudaveris. 

Nullum putaveris esse locum sine teste. 

NuUa pusilla domus, quae multos recipit amicos. 

Numquam enim scelus scelere vindicandum est. 

Naturam abscondit, cum improbus recte facit. 

Non turpis est cicatrix, quam virtus parit. 

Numquam ubi diu fuit ignis, defecit vapor. 
390 Necesse est maximorum minima esse initia. 

Non corrigit sed laedit, qui invitum regit. 

(Nimia concedendo interdum stultitia fit.) 



CODICES Proverb.: PRF {EC) M, v. 387—435: F [T) 

despicias «?e/ despicies M 9 discere, sup. scr. vel. didicisse E ♦ si 

cesses F Fine, B. sp. d, 4, 85 : sic esses E^ si cessis PB 10 M 3, 
rinc. B. sp. d. 4, 106 'Seneca \\\ libro de moribus: nihil . . . est' 
11 nam] quia M ^ V2 M S nunquam multis E equalibus E 
studu B 13 iJ/ 64, Vine. B. s)^. 4, 106, Sen. epistul 81, 22 

^Attains noster dicere solebat : malilia ipsa maxiinam partem veneni sui 
bibil.' ibid. 42, 2^'nec uUa maior poena nequiliae est , quam quod sibi ac 
suis displicet'. suis F 14 nam om. M 65 saepe] semper 

cod. Paris. 4841 saec. IX 15 accusaveris vel laudisiveris Vine. B. 

sp. d. 4, 92. 170, n. c. 1. n. c. a. iJf 76, n. c. a. n. c. (viiu sec. m. sup. 
scr.) peraberis cod. Par. 4841 16 i^ 79 esse locum PBF Vine. 

B. sp. d. 5, 35 : locum esse E cod. Paris. 4841 , s. I. 1. esse Vine. B. 
sp. d. 4, 92. 170 17 nulla pusilla PBM 136: non est pudica F 

quam F recepil Pa 18 enim PRF: om. M 139 , Vine. 

B. sp. d. 4, 133. 136 vincendum codd. M; cf. Sen. ThyesU 1107 
*scelere quis pensaj^ scelus?' 387 cum imp. recte Boihe: imp. c. r. 
F., c. r. i. vulgo 388 * t. est cicatrix : est t. c. i^, est c. t. Gruter 

389 defecit Halmius: deOcit cod. C et Gruter ., cecidit -F, defuil 
Ingolst. occidit proposui Philol. 22, 457, concidit //. Bruppacher 
Turic£nsis. Numquam, diu ignis ubi fuit, defit vapor Botke 
390 * max. min. e. inilia cl. v 548 : min. e. max. vitia F {cf. Sail. Cat. 
51, 12), vulgo inter Irochaicos Esse necesse est vitia minima maximo- 
rum maxima 392 Cf 180. 278 * slull. fit: fit st. F. Versum 
eiecerunt inde a Grutero omnes 



92 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Nil magis amat cupiditas; quam quod non licet. 

Nisi vindices delicta, improbitatem adiuves. 
395 Nulli facilius quam malo invenias parem. 

Nil non acerbum prius quam maturum fuit. 

Nocere posse et nolle laus amplissima est. 

Non vincitur, sed vincit qui cedit suis. 

Necessitas dat legem, non ipsa accipit. 
400 Nescio quid agitat, cum bonum imitatur malus. 

Nulla homini maior poena est quam infelicitas. 

Non novit virtus calamitati cedere. 

Necessitas ab homine quae vult impetrat. 

Necessitati quodlibet telum utile est. 
405 Nocere casus non solet constantiae. 

Non pote non sapere, qui se stultum intellegit, 

Necessitas egentem mendacem facit. 

Non facile solus serves, quod multis placet. 

Necessitas quod poscit, nisi des, eripit. 
410 Nocens precatur, innocens irascitur. 

Nee vita nee fortuna hominibus perpes est. 



CODICES V. 387—435 : F (T) 

393 nil Ingolst: nihil F quam id quod Bothe 394 Cf. v. 

535. 592. Pseudosen. de mor, 114 395 * invenias: inveuies F; 

cf, pg, 60 396 nil Ingolst: nihil F fuit Gruten fll F {non sil), 
siet Ingolst, Cf. pg, 58 397 Auson, VII Sapient, sent. Bias 6. 7 
'Quod prudentis opus? cum possis nolle uocere. Quid stulli proprium? 
non posse et velle nocere.' Caecil. Balh. pg. 21 et 38 Tlato dixit 
Iriumphum innocentiae solum esse non peccare ubi liceat posse.' Me- 
nand, Monost. 638 aviiQ dCnaiog hxiv ov% 6 ftij adiKav^ cJAA' oGvig 
advneiv dwd^evog firj ^ovXszac amplissima est Ingolst.: est a. F^ 
laudem sibi praeparat ampliorem T 398 Calpurn, Flaccus decl. 21 
^cede fratri, cede vel patri. victor eris, si cesseris.' cedit suis Gru- 

ter: s. c. F 400 agitat Bothe: cogitat F; cf. v. 61 401 ho- 

mini reposui ex T nulla est maior homiui poena quam necessitas inopia : 
hominum F, editores 403 Cf v, 399. 419. 428 406 pote In- 
golst: potest F' 407 Cf v, 147 408 Cf. v. 326 et Hieron. in 
Jovinian. lib. I sub fin. 'Difficile custoditur, quod plures amant.*^ 
serves solus Bothe 409 * nisi des: nisi dederis F^ ni dederis In- 
golst. nisi das Gruter; cf pg. 50 410 Cf. v. 312 411 horn, 
perpes est Gruter: perpetua est h. F; nee vita hominibus nee fortuna 
perpes est Frohlichius 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 93 

Non semper aurem facilem facilitas habet. 

Numquam non miser est^ qui quod timeat cogitat. 

Ni qui scit facere, insidias neseit metuere. 
415 Negat sibi ipse qui quod difficile est petit. 

Nimium altercando Veritas amittitur. 

NuUo in loco male audit misericordia. 

Necessitas quod celat; frustra quaeritur. 

Necessitas quam pertinax regnum tenet! 
420 Nemo inmature moritur qui moritur miser. 

Nocentem qui defendit, sibi crimen parit. 

Nil non aut lenit aut domat diuturnitas. 

Nil turpe ducas pro salutis remedio. 

.Noli contemnere ea^ quae summos sublevant. 
425 Nil aliud scit necessitas^ quam vincere. 

Nemo timendo ad summum pervenit locum. 

Nisi per te sapias^ frustra sapientem audias. 

Necessitati sapiens nihil umquam negat. 

Non facile de innocente crimen fingitur. 
430 Nimium boni est in morte, cui nil sit mali. 

Ni gradus serv6tur, nuUi tiitus est summiis locus. 

Nil est miseriuS; quam ubi pudet quod feceris. 

Nee mortem effugere quisquam nee amorem potest. 



CODICES V. 387—435 1 F {T) 

412 facilitas habet Meyer ^ quod comjnendaiur v. 178: h. facililasi^, h. 
felicitas Gruier^ de qua corruptela cf, ad v. 278 413 timeat Ingolst: 
timet F 414 ni F: nisi editores^ cf, pg, 56 415 ipse Ingolst, 
Caec. Balb, Monac, 1, 13. Paris, 59, pg. 19. 41, Vine, B. sp, d- 4, 
51, sp. hist. 3, 58^: ipsi C, am. F^ Walter Burley s. v. Socrates 
416 amittitur Gellius 17, 14, Macroh, Sat, 2, 7, Joa, Saresb. Policr, 
8, 14: evertitur F^ emittitur Palat, Macrobii 417 niilio Ingolst: 
nullum F 421 sibi crimen F: cr. sibi Ingolst, sibimet crimen parat 
T 422 nW Ingolst,: nihil jP 423 nil Ingolst.: nihil jPJ 

turpe jP: turpius T, tempora Ingolst, dicas quod flt pro s. r. T, cf. 

V, 379 et 76 425 Cf v. 399 nil Ingolst.: nihil F quam 

Ingolst,: qui F 427 An ni? 428 Malim nil; cf pg, 56 

330 nimium Ingolst.: nimirum F * boni est in morte, cui nil: est in 
m. b. cum nihil F; cf, Enrtius apud Cicer. de fin, 2, 13, 41 ^Nimium 
boni est, cui nil est [in diem] mali.' cum nil siet Ingolst, 431 for- 
tasse serventur 432 nil Ingolst.: nihil F 



94 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Necessitatem ferre^ non flere addecet. 
435 Nusquam facilius culpa quam in turba latet. 
prov. Omne peccatum actio est, 
20 Omnis autem actio voluntaria est, tarn honesta quam turpis, 
Omne ergo peccatum vol/antarium est, 
Omitte excusationemy nemo peccat invitus, 
Odia multorum sub vultu, multorum sub osculo latent 
Omnia tamen pandentur, non dico si cedderis, sed si titu- 

baveris. 
25 Omnis affectus hoc hahet, ut in quod ipse insanit, ceteros 

furere putet. 
Omnes enim vitam differ entes mors incerta praevenit. 
Omnis itaque dies velut uUimus ordinandus est, 
Oratorem te puta, si tibi ipsi quod oportet persuaseris. 
Opinantur de te homines mahy sed mali: displicere enim 

malis laudabile est. 
30 Obiurgationi semper blanditiae aliquid admisce. 
Odium oportet peccandi, non metum facias. 



CODICES V. 387—435 : F (T), Prov. PEF [EC), M 

434 necessitatem ferri, non fieri decet Frohlichius 435 * nus- 
quam: nunquam F, cf v. 448 Prov. 19 i»f 1 20 est PEC, M 1: 
am, RF, cf. Sen, epist. 66, 16 21 ergo] autem Pa pr. m.^ om. 

fine, B. sp. {/. 5, 18 22 o. igitur e. n. enim 1. p. Vine, 

23 osculo FC: oscula P, occulto Vine, B, sp. d, 4, 135, obsculta R 

24 pandenlur PR Vine, sp. d. 4, 135: pauduntur FC non C 
Vine.: cum -non PRF si cecideris PaRF: in marg. Pa rasura, qui 
si cecideris . . qui accideris Ph titubaberis /?, turbaveris Godofr. 

25 * hoc habet ut in quod cl, M 35: habet ut in hoc quod F, 
habet ut in quod PaR , h. ut in quo Pb furere putet F: fureri re- 

re 

putet PR ortum ex fureri putet 26 omnes] multos M 10 enim 

PRF: om. ECM, quo deleto in integrum restituitur tetrameter trochai- 
cus praevenit Pa marg. pr. m. FC: praeveniet PaE, qui praeveniet 
qui praevenit Pb, praevenet R 27 ordinandus Pa corr. rec. m. 

PhRFEC: ornandus Pa, iudicandus M 10 28 te puta PaRFC, M 

14: reputa Pa marg. pr. m, qui deputa . . qui reputa Pb ipsi PRC: 
om, F 29 opinantur PaRM 40: opinatur Pb, opinentur FC Vine. 
B, sp. d, 5, 67. Est Senecae de remed, fort, 7, 1 ^Male de le opi- 
nantur homines. Sed maii . . . nunc malis displicere iaudari est.' 
malum, si mali Vine, displicere] F in duas sententias dirimens ; Omni- 
bus enim displ. 30 EC Vine. B. sp. d. 4, 69, M 129 blandi M 
aduixae R 31 odium op. C Vine, sp. d. 4, 106 : odium oportit 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. ' 95 

Prov. Optimum est semper ignoscere, tamquam si ipse cotidie 

peaces. 

Optimum est maiorum vestigia sequi, si rede praecesse- 

rint 

Omnis doctor in vitae ratione peccans turpior esty 
35 Ob hoc quod in officio, cuius magister esse vult, labitur. 

Omnis voluptas quemcumque arrisit nocet. 

Officium benivoli animi finem non habet. 

O vita misero longa, felici brevis! 

'Obiurgari in cd-lamitate grd-vius est quam cdlamitas. 
440 O dulce tormentum, ubi reprimitur gaudium! 

Omnes aequo animo parent, ubi digni imperant. 

Occidi est pulchrum, ignc^iniose ubi sqrvias. 

O taciturn tormentum animi eonscientia! 

'Optime positum 6st beneficium, ubi eius meminit qui 

decipit. 
446 Obsequium nuptae cito fit odium paelicis. 

Occasio receptus difficiles habet. 

O pessimum periclum, opertum quod latet! 

Omnes, cum occulte peccant, peccant ocius. 



CODICES V. 436—449: F (T) 

PJR^ odio oporlel ul bonum F pec. terriculam non Vine, melu 

F 32 Plin, episi. 8, 22, 2 ^optimum exislimo qui ceteris ita iguo- 
scil, lamquam ipse coliclie peccel'. ,si PJREC Vine. B. sp. d. 4, 68: 
am. F Plinius 33 Vine. B. sp. d. 5, 37 34 Vine. B. sp. d. 6, 
56 omnis . . . labitur 35 vult om. R 436 quanicumque, i. e. 

quantumcumque coni. Casp. Orelli., an cuicumque? 437 benevoli 
edUores 438 Seneca controv, 7 (3)., 18, /?. 206, 19 Burs. ApoU 
lonius ap. Stobae. floril. 121, 34 ^goixvg 6 ^log avd-Qcinco £v TtQccx- 
TOvTi ^ dvcTvxovvTi dk fifxxQog vita . . ionga . . brevis Seneca: vi- 
lam . . lougam . . brevera F^ cf. v. 443 439 Cf. v. 86. 124 

obiurgari F^ Benll. ex coniectura : obiurgare T, Gruter gravior T 

440 * ubi: aequo ubi /", corr upturn ex v. 441; torm. o d. aequo 
ubi vulgo. At cf. v. 438. 443. 447. 441 ubi dignus imperat T, 

unde conicias Aigrms ubi imperat, digni \M Gruter 442 o. pulchrum 
est ubi ignominiose s. i^, emendavit G. Meyer occidere Bathe 
p. ubi cum ignominia s. Gruter 443 Cf v. 683 444 eius Gru- 
ter : om. Fj ubi qui accipit merainerit Bothe. Cf. v. 624 445 fert 
Bathe 447 periclum Gruter: periculum F * opertum quod: 
quod opertum F 448 * cum o. p. peccant ocius: cum p. o. paean- 



96 PUBLILII SYBI SENTENTIAE. 

Occasio aegre offertur, facile amittitor. 
Prov. Peccandi duo sunt genera, aliud ex proposito, aliud ex 

negUgentia, 
Plerique metu peccare eessant, non innoeentia. 
Profecto tales timidi, non innocentes dicendi. 
Priusquam promUtas deliberes, ut cum promiseris facias, 
40 Prius si negaveris, fecisse postea fallere est. 

Propter causam muUa amico dabiSy muUas causae etiam 

contra amicum. 
Pro eo religiosior eris, quo melior. 
Praestahis parentibus pietatem, co^naMs dUedionem. 
Praestabis amicis fidem, omnibus aequitatem. 
45 Pacem cum hominibus hmbebiSy betlum cum vitiis. 
Pecuniae imperare oportet, non servire. 
Pecunia si uti scias, anciUa est, si nescias, domina. 
Pecunia non satiat avaritiam, sed inritat. 
Putandus est recte fortior qui cupiditates quam qui hostes 

subicit. 
50 Pdora sunt tecta odia quam aperta. 

Propterea te loquax inimicus minus quam taciturnus of- 

fendit. 
Proximum ab innoeentia tenet locum verecunda peccati 

confessio. 



CODICES V. 436 — 449 : F (T), Proverb. PRF {EC), M 

tur citius F, ubi omnes peccant, spes querelae (medelae Froehlich) tolli- 

tar T, Cf, V. 435. 'Omnes cum pecc^t occulte, peccant iterum cTtius Meyer 

36 unum ex' prop. VincB.sp.dA, 106, unum sup. scr. vel aliud E 

ex negl. vel fragilitate F 37 pi. vero metu Vine, sp. d. 4, 106 

38 profecto tales FE Vine. 4 , 106 : profectu tales R , profectus 

talis J? 39 deliberes] providere debes Vine. B. sp. d. 4, 175 

ut] et M 25 cum] quod Vine. 41 propter] praeter L contra 

amico PR 43 44 M 30 dilectionem] indulgentiam itf 

45 JIf 34 A6 M 58 47 pecunia FEC Vine. B. sp. d. 4, 144: 

pecuuiam PR nescias PRE: nescis F Vine. 48 avaritiam RM 

101 : avaritia JP, avarum FE, aurum C .49 M 81, Vine. B. sp. d. 

4, 144. 5, 25 subicit] vicerit Vine. 5, 25, an suljigit? quam 

qui MF: tamquam PRE, put. est fortis qui subicit vitia quasi hostes C 

50. 51 EC Vinc.B. sp. d. 4, 135, M 52 perniciosiora cod. 

Paris. 4841 odia om. Vine. propterea] itaque M tacitus M 

52 ab innoeentia PbRE: ad innocentiam F Vine. B. sp. c/. 5, 22 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 97 

Plerique cum stultis maledicunt, ipsi sibixonvicium faciunt 

Perturpe est enim, quod ohidtur in dbidente cognosd. 
65 Pulcherrimum est omnia praestare nihil exigentem. 

Prindpium discordiae est, aliquid ex communi suum facere. 

Plerique famam, consdentiam paud verentur. 
460 Probus libertus sine natura est filius. 

Prodesse qui vult nee potest; aeque est miser. 

Pericla timidus etiam quae non sunt videt. 

Pudor doceri non potest, nasci potest. 

Plus est quam poena sine re miserum vivere. 
465 Pudorera alienum qui eripit, perdit suura. 

Patientia animi occultas divitias habet. 

Peiora multo cogitat mutus dolor. 

Peeunia una regimen est rerum omnium. 

Pudor dimissus numquam redit in gratiam. 
460 Perdendi fin em nemo nisi egestas faeit. 

Poena ad malum serpendo, cum properat; venit. 



CODICES Proverb. PRF [EC), M, v. 450—500: F [T) 

quam innocentia JPa, iunocentiae M 94 locum tenets Vine. 

conversio R 53 plerique] raulti M 115 stultis] aliis M 

ipsi PRF Vine. sp. doclr. 4, 172; ipsis iHf, om. C couvilia Vine, 

54 perturpe] nihil turpius quam M 116 in abiciente F^ inobe- 

dienter R , inobedientiae Vine. 55 Vine. B, sp. d. 4, 50 exi- 

genti Godofr. 56 Vine. B. sp. d. 4, 135. 144, est qui a; ex c. 

suum facit proprium E 57 om. F; est Plinii epist. 3, 20, 8 ^Mulli 
f. c. p. V.' Cf. Caee. Balb. Par. 65, pg. 42 450 sine Ingolst. si F 

451 est Ingolst. om. F, dliter distinxit Bothe nee potest aeque, 
est miser 452 pericla Bentleius: pericula F 454 re Ingolst.: 

rem F ; an spe? 455 Cf. v. 576 456 occultas divitias a Bothio 
ex coni. restitutum firmatur codiee F: div. occ. vulgo 457 multo 

Tzschuckius: multa /*, arguto Balmius, querulo Bentleius, ultore Anto- 
nius, uultu Casp. Orelli, multiloquo agitat Zellius 458 Cf. Euripides 
XQvGog ycLQ iotiv, og ^gotcjv ^xei ngaxr]. una Gruter: om F; an sum- 
mum? unum? est regina Ingolst. rerum est Gruter 459 Cf. 
Sen. Jgam. 113 Teriere mores ius decus pietas fides Et qui redire, cum 
peril, nescit pudor.' 460 egestus proposuit Gruter; cf. Verg. Aen. 
6, &76. Sil. Ital. 13, 585 461 serpendo proposuit Bothe: ser- 

pentia F, serpens Ingolst. * cum properat : cum proterat F, ut pro- 
lerat vulgo ; serpenti accipiter, advenit i. e. velut s. a. G. Christius. 
Sententia est : poena plerumque scelus non statim sequitur , sed si vel 
propere venit, ohrepit iinproho. Cf Hor. carm, 3, 2, 31. Tihull. 1, 

PuBiiiiiius Stbus. 7 



y 



98 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Plus est quam poena iniuriae succumbere. 

Pro medicina est dolor, dolorem qui necat. 

Patiens et fortis se ipsum felieem facit. 
465 Prospicere in pace oportet, quod bellum iuvet. 

Parens iratus in se est crudelissimias. 

Perdit non donat, cui donat nisi est memor. 

Probi delicta cuin neglegas, leges teras. 
* Pars benefici est, quod petitur si belle neges. 
470 Properare in iudicando est crimen quaerere. 

Populi est mancipium, quisquis patriae est utilis. 

Per quae sis tutus, ilia semper cogites. 

Perfugere ad inferiorem, se ipsum est tradere. 

Peccatum araici veluti tuum recte putes. 
475 Potens misericors publica est felicitas. 

Praesens est semper, absens qui se ulciscitur. 

Perfacile felix quod vota imperant facit. 

Poenam moratur improbus, non praeterit. 

P^rdidisse [hon^ste] mallem, quam dccepisse tiirpiter. 



CODICES V. 460—500: F [X) 

9, 4. Poena ad m. sero pede, at certo venit Maehly 463 ^t dolor 

Ingolst.: d. est F dolorem qui Gruter: qui dolorem F; est dolorem 
qui dolor enecat Boihe 464 An sapiens et fortis? Cic, Tusc, 3, 7, 
14. Hor. Sat. 2, 1, 16. Caec. Balb. Monac, 2, 2. pg. 20 465 in 

pace op. Gruter: op. in p. F quod] quid editores; cf, pg. 64 
Ad sententiam cf. 'Si vis pacem, para bellum.' 467^ cui:^o//«^; qui 
F^ quol Ribbeckius donat Gruter: datjP memor Ingolst.: me- 
moria F. Perdis, non dpuas, nisi sit cui donas memor Boihe 
468 probi Ingolst,: probe F * cum neglegas, leges teras : cum legas 
deteras jP, iudicum leges terunt vulgoj an probi delicto ignoscens leges 
deteras? dissolvitur protinus lex, cum fuerit misericors index T 
.469 Gellius 17, 14, Macrob. Sat. 2, 7, loa. Saresb. Policr. 8, 14 

benefici Bentleius : beneficii F belle] bene Erasmus^ cito Ma- 
crobtus , sed cf: pg. 56. Non leve beneficium praestet, q\ii de brevi 
renuntiat T 470 est crimen Ingolst.: cr. est jP 474 Cf. v. 10 

veluti Ingolst.: velut F 475 Cf. v. 467 476 Cf v. 562. 

673 ' * absens qui se: qui absens F^ qui absens etiam Gruter 
4c77 vota] fata com. Ingolst. impetrant Gruter; p. f. quod facit 

impetrat Bothe 478 moratur Ingolst.: orat F 479 * [honeste] 
c/. V. 207 : om. F * accepisse : accipere F. Cf. Hesiod. Op. 352 

^ri Kana KsgdccLvetv' Ttccaa TiiQdea fa' axrfiiv. Caec. Balb. Monac 
1, 3. pg. 18 'Lucrum turpe ut dispendium fugito' 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 99 

480 Paucorum est intellegerC; quid donet dies. 

Perenne coniugmm animus, non corpus facit. 
- Pereundi scire tempus assidue est mori. 

Potenti irasci sibi periclum est quaerere. 

Peccare pauci nolunt, nuUi nesciunt. 
485 Paucorum improbitas universis calamitas. 

Pro dominis peccare etiam virtutis loco est. 

Patiendo multa veniunt/ quae nequeas pati. 

Paratae lacrimae insidias, non fletwm indicant. 

Peccatum extenuat, qui celeriter cOrrigit. 
490 Pudorem habere servitus quodammodo est. 

Pote ... in adversls numquam felicitas. 

Prudentis vultus etiam sermonis loco est. 

Probo beneficium qui dat, ex parte accipit. 

Pudore quem non flectis, non frangit timor. 
495 Poena allevatur, ubi relaxatur dolor. 

Plures tegit fortuna, quam tutos facit. , 

Post calamitatem memoria alia est calamitas. 



CODICES V. 460—500: jP (T) 

480 * donet: del jP, cai del Gruter^ celet Rihbeckius^ doceat 
(dies) C, Meiser; cf, ad v, 467 * dies cL v. 137: deus F {eadem 
corruptela v, 632); decet A%os IngolsU 482 p. t. s. est naori fre- 

quentissime T 483 periclum Bentleius: periculum F; petit qui ira- 
scitur periculum sibi generare T 4^4 multi conu Gruter cL Sen, 
epist. 90,46 'multum interest utrum peccare aliquis uolit an nesciat. etc' 

485 calamitas Ingolst: est cal. F 487 patiendo] Cf. v, 238. 
535. Patienda G, Meyer ^ patiendo m. haud v. Mdhly 488 luctum 
Bothe 489 qui de brevi commissum commendat {leg. emendat) T 

490 Cf. 583 491 pote vel potest . . scripsi: potest ultus 

F^ corruptum ex v. 492; perit omuis Mdhly ^ potentia Ingolst patiens 
Pithoeus 492 prudentis vultus coni. Gruter: prudenli stultus F, 

prudenti vultus Bothe loco est coni. Gruter: iocus est F; cf. v. 
486 494 * pudore quem non flectis (flectas?): pudor q. n. flectit jP, 
p. q. nullus flectir Mdhly ^ p. q. non reflectit Bothe^ p. quemcunque non 
flectit, frangat t. Gruter. Cf v. 553, supra pg. 58 et Terent- Adelph. 
1, 1, 32 Tudore et liberalitate liberos Retinere satius esse credo quam 
metu.' 495 allevalur G^rM/^r; levatur jP ubi relaxatur ZTa/mm^: 
ubi laxatur F^ tunc ubi 1. vulgo 496 legit Bothe facit Ingolst.: 
facial F 497 Menand. Monost. 435 ov XQV 9>^QS^^ t« nQoa&ev iv 
iiVT^fiy xam, 

1* 



\ 



100 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Pro bona fama maxima est hereditas. 
Pericla qui audet ante vincit, quam aceipit. 
500 Perpetuo vincit, qui utitur dementia. 
Prov. Quidam quosdam occidit inimicos, non quia meruerant, 

sed quia hahehat 
Quam iniquum est nocuisse, quia oderis laedere. 
60 Qtiantum iniquius odisse, quia laeseris, 

Quam magnarum virium est neglegere laedentem. 
Qui enim vindicoit, sentit. 
Quid sis interest, non quid hahearis. 
Quamvis agas, ut ne quis merito tuo te oderit, erunt ta- 

men semper qui oderint. 
65 Quam magnum est non laudari et esse laudabilem. 

Qui succurrere perituro potest, cum non succurrit, occidit. 
Quid est homini inimicissimum? alter hom^. 
Quae sunt maooimae divitiae? non desiderare divitias. 
Quis plurimum hdbet? is qui minimum cupit. 
70 Quid est dare henefidum? imitari deum. 
Quis est pauper? qui sihi videtur dives. 



CODICES V. 450—500: F (T), Proverb. PRF {EC) 

' 498 Cf, V. 62. 83. 217. Menand. Monost. 285 aalac axoveiv 
ficiXkov 7] TcXovTsiv d'lXs 499 pericla Bothe: pericula F qui 

audet] timidus Bothe 500 Caec, Balb, Monac. 48, 7, pg. 34 ^Cle- 
mentia perpetuo viucit qui utitur.' perpetuo Pithoeus^ Ingolst.: per- 
pelue F 58 occidit PR: occidunt F * non . . . habebat: non 

quia habebat {PR; habel>ant F^ hal)eant Godofr.)^ sed quia ineruerant 
[sic F, raerueral PaR^ mererat Ph^ meruerunt Godofr,) L 59 inimi- 
O ' cum est n. vel q. Godof7\ ^„^ Cf. Tac, Agr. 42 *proprium humani 

ingeiiii est ooisse, quern laeseris.' quantum L: malim quaifto cum 
Godofr, iniquius PaR: iniquus F^ iniquum est PbC 61 quam 

om. M 22 63 Vine. Bell. sp. d. 5, 67, M 21 quis sis R 

64 quamvis L. Vine. B. sp. d. 4, 135: id M 26 -erunt] Quaerunt 
F initio versus oderunt R 65 EC Vine. BelL sp. d. 5, 69, M 

38 quam magnum] bonum M non] velle C ' 66 Vine. B. ^p. 
d. 4, 67 odit F * 67 hom. iuim. PRE, Mb: in hom. FC 

68 magnae iJf 45 69 quis om. Vine. B. sp. d. b^ll is om. 

Vine. B. sp. d. 5, 76, i»f 46 70 iHf 47 71 dives PRF Vine. 

B. sp. d. 5, 76: dives non videtur C, rectius om. M 60. Cf. Sen. 
rem. fort. 10, 1 ^pauper es, quia videris', 16, 10 ^felix est, non qui aliis 
videtur, sed qui sibi.' 



PUBLJLII SYRI SENTENTIAE. 101 

FroT. Quidam inimici graves sunt amid leves. 

Quietissime ^viverent homines, si duo verba toller entur: 

meum et tuum. 
Qui paupertatem tim^et, qu^am timidus est! 
76 Quod tadtum esse vis, nemini dixeris, 

quia non poteris ab alio eodgere silentium, si tibi ipse 

non praestas. 
Qui servis crudelis est, ostendit in alios non voluntatem 

sibi deesse, sed potestatem. 
Qui ob hoc iniuriam fadt, quia potest, dto desinit, quia 

fedt 
Quid duldus quam habere, cum quo omnia aifdeas; 
80 qusm sic credas, ut te; cui sic loquaris quasi tecum, 
Quanti tales amicos habere voluerunt, et ipsi tales esse 

non possunt 
601 Quaravis non rectum, quoad iuvat, rectum putes. 
Quidquid nocere didicit, meminit cum potest. 
[Qui metuit calamitatem, raro accipit.] 
Quam miserum est mortem cupere nee posse emori ! . 
605 Qui pro innocente dicit, satis est eloquens. 
Qui cunit dolet blanditur, post tempus sapit. 



CODICES Proverb. PRF {EC), v. 501—668: F [T] 

72 amici] inimici F 73 quielissime FC Vine. B. sp.d. 4, 135. 
6, 77: quietissimi PR, quietissimam vitam agerenl M 98 tollereii- 
tur PR Vine, M: ioUerent FC 74 limidus F Vine, B, spec, 

doct. b, 77: timendus PRCj iSf 99 /76 quia non PRF: quomodo 
EC,M16 ipse PRC: ipsi FE Vine. B. sp. d. 4, 92, iJf 16 

77 servis LEC: in servos il!f 131 , in servo cod. Paris. 4841 * in 
alios: in aliis L Vine, B. sp. d. 5, 17, adversus alios iSf, adversus aliuni 
cod. Par. 4841 78 desinet Godafr. quia fecit] vix integrum 

est. 79 dulcius PREC Vine. 5, 83, i»/ 20: slultius F habere 

amicum cum M audeas PRE Vine.: audias jP, ioqui audeas C omisso 
v\ 80, audeas ut tecum omnia sic loqui M 80 quem . . te PRF 

Vine: cui . ; tibi E 81 et PRE Vine. Qum F 501 * quoad 

iuvat vel quo ad iuvat: quod adiuvat F, quod iuvat Gruter. Ceterum 
iuvat nolim interpretari Woluptatem parit', ut v. 344. 514, sed potius: 
in quantum prodest vel auxilium adfert. 503 rarius Ingolst. cal. 

met. is raro Bothius. Cf. v. 607. 499. 542. 504 emori Ingolst. 

mori F 



102 PUBLILII SYRI SENTEN.TIAB. 

Quod timeas citius quam quod speres evenit. 

Quod vult cupiditas cogitat, non quod decet. 

Quidquid conaris; quo pervenias cogites. 
510 Qui bene dissimulat; citius inimico nocet. 

Quod semper est patatum, non semper iuvat. 

Quodeumque celes, ipse tibi fias timer. 

Qui iusiurandum servat, quovis pervenit. 

Quod aetas vitium posuit, aetas auferet. 
515 Quemcumque quaerit ealamitas, facile invenit. 

Quod periit quaeri pote, reprendi non potest. 

Quam miserum officium est, quod successum non habet ! 

Quam miser est, cuius ingrata est miseripordia ! 

Quam miserum est cogi opprimere, quem salvum velis! 
520 Quem fama semel oppressit, vix restituitur. 

Quod vi contingit, vix voluptatem parit. 

Quam miserum est, id quod pauci habent amittere ! 

Qui in vero dubitat, male agit cum deliberat. 

Qui timet amicum, amicus ut timeat docet. 
525 Quoi quid vindicdndum est, omnis optima est occasio. 

Quam miserum auxilium est, ubi nocet quod sustinet! 

Qui pote consilium fugere, rapere idem potest. 



CODICES V. 501— 568: jP (J) 

511 iuvat Ingolst,: vivat F; cf. v. 572 512 Versum omisit 

editor Ingolst. unde deest in omnibus editionihus, celes] de con- 
iunciivo in secunda persona cf. v: 530; caeles F 515 quoscunque 
c. q. f. repperiet T 516 periit et pote Gruter: peril, potest F 
reprendi Ingolst. reprehendi F non] hand Ingolst. 517 ofBcium 
est Gruter: est off. F, officium Ingolst. At cf. v. 504. 518. 519. 522. 
526. 546. 549. 555. 560. 562. 518 miser Ingolst.: miserum F, 

corruptum ex v. 519 cui Gruter mis. est Ingolst. vulgo 

51-9 quem Ingolst.: quam F; cf. v. 359 521 * vi contingit vix: vi 
contiiigitur F^ mala caesura^ vix contingit, vix Gruter^ vix contingit, ut 
Bothius., vix contingit quam coni. J. Casp. Orellius. Cf. v. 365 

524 Cf V. 540 docet] facit Bothe 525 Quoi quid scripsi 
cum Ribbeckio^ ne versus loco moveretur: quicquid F^ cui quid Gruter 

omnis Gruter: om. F occasio est Ingolst. o. ei occ. est Rib- 
beckius^ o. illi occ. est T. Faber 526 Cf. v. 555 527 pole 

G^rw/^r: potest F consilio furere Bothe * rapere: sapere F^ ca- 
pere coni. Gruter. Cf. Jul. Capitol. Max. et Balb. 2 ^consilia rapien- 
da, non quaerenda', Caec. Balb. Mon. 29, 2 pg. 29 ^occasionem non 



PUBLILII SYRI SENTBNTIAE. 103 

Qui ulcisci dubitat, improbos plures facit. 

Qui obesse, cum potest, non vult, prodest tibi. 
630 Quidquid bono concedas, des partem tibi. 

Quod nescias cui serves stultum est parcere. 

Quae vult videri bella nimis, nuUi negat. 

Qui debet, limen creditoris non amat. 

Qui pote transferre amorem, pote deponere. 
535 Qui culpae ignoscit uni, suadet pluribus. 

Quidquid probis eripitur, improbis datur. 

Qui sibi non vivit, aliis merito est mortuus. 

Quidquid fit cum virtute, fit cum gloria. 

Qui expectat ut rogetur, officium levat. 
640 Qui timet amicum, vim non novit nominis. 

Qui pote celare vitium, vitiuin non facit. 

Qui omnes insidias timet, in nuUas incidit. 

Quam malus est, culpam qui suam alterius facit ! 

Qui docte servit, partem dominatus tenet. 
545 Qui se ipse laudat, cito derisorem invenit. 

Quam miserum est, bene quod feceris factum queri. 

Quam felix vita transit sine negotiis! 



CODICES V. 501—568: F (T) 

accipi, sed rapi oportere% Hor, Epod. 13^ 4, Sen, epist, 70, 24 
528 Cf. V. 285, proverb. 66 dabitat ulcisci G^r^/^r 529 tibi 

Halmius^ quod simili exitu versus sequentis haustum esse videtur: 
om. F; prodest, quicunque obesse non vult, cum potest Gruter 
530 concedis IngolsL at cf. v. 512 * des: das F; cf. pg, 60 
532 nimis nulli Gruter': nimium illi F 534 pote . . . pote Gruter^ 
ut V. 527: potest . . . potest F 535 culpae ign. uni Gruter: uni 

c. ign. F, unius c. i. Rihbeckius 536 * probis seqq,: quicquid im- 
probis er. datur probis F; om, editores, Cf Pseudosen. de mor. 114, 
Cleohulus apud Ausonium^ VII Sap. 537 sibi non (i. e. ne sibi 

quidem) F: sibi minime T, sibi modo coni. Gruter coll. Menandri Mo- 
nost. 585 tovt' iaxi to f^v iiri asavvw f?jv ^ovov; al. mer. Bothe: m. 
a. F mer. mullis occumbit B, 539 spectat Gruter 540 Cf v. 
524 541 pote Gruter: potest F vitium, vitium Gruter: vitium 
F; qui non potest c. v. non f. G.Meyer 542 totidem verbis codex 
TT, qui ins. plus t. capitur miuus J, qui t. i. o. n. i. Gruter. Cf v. 116. 
607 544 Cf V. 661 et Caec. Balb. Mon. 18, pg. 26 'Parere scire 
cum imperante aequalis est gloria' 545 ipse Bentleius: ipsum F 

547 * quam felix etc.: quam est f. v. quae sine n. t. ^* q. f. v. 



\ 



104 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Quidquid futurum est sum mum, ab imo nascitur. 

Quam miserum est, ubi consilium casu vincitur! 
550 Quidquid fortuna exornat, cito contemnitur. 

Quidquid plus quam necesse est possideas, premit. 

Qui pote nocere, timetur cum etiam non adest. 

Quem bono tenere non potueris, contineas malo. 

Quod senior loquitur, omnes consilium putant. 
555 Quam misefum est, ubi te cagtant, qui defenderint! 

Quod quisque amat, laudando commendat sibi. 

Quem diligas, etiam queri de ipso malum est. 

Qui venit ut noceat, semper meditatus venit. 

Quis miserum sciret, verba nisi haberet dolor? 
560 Quam miserum est, cum se renovat consumptum malum! 

Qudnto serius peccatur, tdnto incipitur turpius. 

Quam miser est, qui excusare sibi se non potest! 

Quo caveas, cum animus aliud, verba aliud petunt? 

Qui invitus servit, fit miser, servit tamen. 
565 Quod est timendum decipit, si neglegas. 

Quid tibi pecunia opust, si ea uti non potesV 

Quod fugere credas, saepe solet occurrere 

Quamvis acerbus, qui monet, nuUi nocet. 



CODICES V. 501—568: F (T) 

quae abiit s. ii. Bothe, Cf, Hor. Epod. 2,1; de pronomine relalivo 
addito pg. 50 551 * possideas: possidetis F^ unde Grut. inter tro- 
chaicos recepit: q. est p. q. n. possideotes deprimit. Cf, pg, 61 
552 Cf. V. 476 pote Ingolst,: potest F adest] uocet Qruter 

553 Cf. V. 357. 495 et QuintiL inst. or. 12, 7, 3: ^qui ratione 
traduci ad meliora noo possunt, solo metu contiueotur' hunc teneas 

Gruter 555 Cf v. 526 captant Gruter: capiant F, an capiunt? 
indicalivum tueniur v. 526. 549. 560 defenderint -/w^o/5/.; defen- 

dert F; defenderent G, Meyer ^ quos defenderis Bothe 557 dele- 

gisti, queri etiam de illo Bothe 559 nisi F: si non Orelli^ contra 
metrum 560 Cf v. 497 561 incipitur turpius Gruter ; turp. 

inc. F; cf Sen. epist. 13, 17 563 * quo caveas: quo cavetis jP, 

quo cavet is viUgo^ quo caret is Ribbecktus ^ qui caveris coni. Orelli ad- 
versante metro., qui caveas Bothe aliud animus Bothe; cf v. 216 

et servit Ribbeckius 566 opus est F si ea F; si Rib- 

beckius^ si ea omisso est Bothius 567 Cf Liv, 8, 24, 4 

568 aterbus Ingolst,^ ac. est F; cf v, 255. 501 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 105 

Prov. BepeUi se homines fadlius quam decipi ferunt 
Respue crudelitatem ei matrem crudelitatis iram. 
Re vera memoria heneficiorum fragilis est, iniuriarum 

tenax. 
85 Ridiculum est odio nocentis innocentiam perdere. 
Res vera est, qui a multis timetur, muUos timet. 
Regihus peius est multo quam servientibus: 
re vera, quia illi singulos, isti universes timent. 
Res ipsa ut praestare possimus effieiet, si polliceri pro- 

peramus honesta. 
90 Rem maximam promittit tibi sapientia, ut te reducat tibi. 
Recta ingenia debilitat verecundia, prava confirmat au- 

dada, > 

Res optima est non sceleratos exstirpare, sed scelera. 
Rede par em et inferior em laudas, quia pertinet ad glo- 

riam tuam. 
Res magnae clementiae est, i^ndulgendo corrigere peccata 

^quam vindicando. 
Ratione/ non vi vincenda adulescentia est. 



CODICES Proverb. PRF{EC), M, v. 569—683; F l^T) 

82 despici C 83 respice E matrem PRFEC Vine, B. sp. 
d. 4, 133. 136: ministram M 31. Cf Quint, inst.or. 9, 3, 89 'cru- 
delitatis mater est avaritia', ei inc. trag. apitd Rutil. Lup, 2, 6, pg* 15 
Halm. Mus. Rhen. 1868, jo^. 692 84 re vera] nam M 128 

beneficiorum PRC Vine. B. sp. d. 4 , 54. 135 : beneficii F fragilis 

PRF Vine: facilis vulgo M, brevis C 85 C Vine. B. sp. d. 4, 74. 
136, in/ 61 res vera est FE: res et vera pst PR^ re vera Vine. 4, 
74 utprov. 84, 88, am. Vine. 4, 136, M. Cf. v. 338 87 Cf. v. 

322 regnantibus M 141 est PREC: am. F 88 sing, illi i?^ 
89 si promittamus h. C 90 prom, tibi PRC Vine. B. sp. d. 9, 41 : 

libi am. F 91 verecundia PRC: iracundia Vine. B. sp. d. 4, 133, 

sapientia F^ corrupium ex v. 90 prava PR Vine.: parva jP, perversa 
C 92 Vine. B. sp. d. 4, 136 exstirpare seel. F; stirpare PR^ 

exurpare E^ rumpere Vine. B. sp. d. 4, 66 excelera Pb 93 Pli- 
nius epist. 6 , 17, 4 'lauda vel inferiorem vel superiorem vel parem . . . 
quia pertinet ad tuam gloriam'. parem Plinius^ Vine. B. sp. d. 5, 69 : 
parentem PRFC 94 Vine. B. sp. d. 4, 68 indulge magis c. F 

corrigere PbC Vine.: corregere PaR^ corripere F, dimittere, sup. scr. 
vel corrigere E peccata potius quam Vine. 569 adolescentia est 
IngolsU: est ad. F 



106 PUBLILII SYRI SENTENTIAB. 

570 Rei nulli proudest mora nisi iracundiae. 

Beus innocens fortunam, non testem timet. 

Rarum esse oportet, quod diu carum velis. 

Rapere est accipere quod non possis reddere. 

Regnat; non regitur, qui nil nisi quod vult facit. 
675 Rivalitatem non amat victoria. 

Ruborem amico excutere amicum est perdere. 

Rex esse nolim, ut esse crudelis velim. 

Res quanto est maior, tanto est invidiosior. 

Roganti melius quam imperanti pareas. 
580 Respicere nil consuevit iracundia. 

Rapere est, non petere, quidquid invito auferas. 

Remedium frustra est contra fulmen quaerere. 

[Rogare beneficium servitus quoddammodo est.] 
Pror. Sunt, quorum corpus innoxium est, et in miUe facinorum 
95 furias mens otiosa discu/rrit 

Si in clientelam felids hominis potentisque perveneris, 
aut Veritas aut amidtia perdenda est. 

Si vis heatus esse, cogita hoc primum: contemns contemni 

Si multis placuerit vita tua, tibi placere non poterit, 

Solitudinem quaerat, qui vuU cum innocentihus vivere. 



CODICES V. 569—583: F (T), Proverb. PRF [EC), M 

570 Cf. V. 311 572 C/. v. 511 et Sen. de henef. 1, 14, 1 'quod 
voles gratum esse, rarum effice*. 573 uon Ingolsi.: usu F; cf. v. 

172 et581 574 regitur Froehlichius : loquitur^, sequitur coni. 

Rihheckius nil Gruter: nihil F 576 Cf, v. 455 incutere T 
bll nollim F .esse crudelis Ingolst.: cr. esse F 618 in- 

vidiosior Bothe: insidiosior FT, Cf. Caec. Balh. Monac. 10, 1, pg. 
22 : 'Simouides interrogatus a quodam , quemadmodum invidos non ha- 
beret. Si nihil , inquil , ex magnis rebus habueris aut nihil feliciter gesse- 
ris'. 580 nil Ingolst, et Caec. Balh. Mon. 7, 4, pg. 21 *R. nil c. 
i.': nihil F 582 remigium Gruter frustra est Gruter [cf. v. 

418); fraus est F^ ut v. 172 fulmen Bentleius: flumen F 

583 Cf. V. 48. 490 beneficium] ingenuo Gruter ex coniectura 
95 Vine. Bell. sp. d. 4, 107 et] Sed F initio versus, animus vero 

{omisso mens) C faunorum F furias PBFC: furta Vine, an in- 
iurias ? de quo vocabulo corrupto cf ad v. 388 otiosa] hodiosa C, 

cita F 96 jP habet post 97 clienlillam PR perveueris PR 

Vine. B. sp. d- 5,7: veneris F 97 iJ/ 24 contemne PEC: 

contemnere RM, om. F 99 solitudiuem PREC, Id 21 1 sollicitudi- 



PUBLILII SYEI SENTENTIAE. 107 

100 Stuttwm est timere, quod vitari non potest. 

Semper dissensio ah alio incipiat, a te recondlia/tio, 
Succurre paupertati amicorum, immo potius occurre. 
Secrete admone amicos, palam lauda. 
Si bene te institueris, pudeat fieri deteriorem. 

105 Si quis irasdtur, ah alio poenas petit, a se exigit 

Severissime enim nos adversum peccantes ingerimus, et 

ipsi eadmn committimus, 
Sicut formosa pidura est, cuius nulla pars errat, 
sic et formosus homo, in quo nulla peccatis foeda est. 
Si invitus pares, servus es; si volens, minister, 

110 Sdas eum muitis virtutihus ahundare,- qui alienas amat 
Si non invideris, maior eris: nam qui invidet, minor est, 
Sds, quid est invidia? dolor animi est ex alienis commodis, 
Sdto enim et illud, quod nulli invidet vir honitate prae- 

ditus. 
Sunt multi qui plu/rima verhis, nan re contemn/unt; 

116 sed ipsa, quae sperrmnt, clam furantur. 

Semper plus irdtus sese p6sse, quam possit, putat. 



CODICES Proved). PRF (EC), M, v. 584—625: F (T) 

nem F Vine, B, sp, (/. 5, 41 quaerat CM: quaerit PRFE 

100 *St. .est t. q. v. non possis' Sen, de remed, fort, 2^ 3 et M 39, 
Fine, B, sp, d, 4, 74 vitari C: vitare PB, rautari jP 101 EC 

. Vine, B. sp, d. 4, 44. 133. 5, 88. M 49 discessio P 102 C, 

M 50, pm, F occurrere CM: occurris PB 103 secreto PB 

Vine, B, sp. d, 5, 88, M 12 : secrete E, si recte F 104 Vine. B. 

sp, d, 4, 85, J/ 109 pudeat CM: pudet PBF 105 et ab alio 

F Vine, B, sp, d. 4, 133 expetit C 106 si enim nos adversum 

p. severissime ing. F gerimus Godofr. 107 formonsa P 

formonsus PB 108 sic el PB: sic FC nulla pars pecc. FC 
109 EC 110 Plin, episi, 1, 17, 4 *Scias ipsum. plurimis v. a. qui 
a. sic amat'. EC Vine, B, sp, d, 4, 7. 130 111 Plin. epist, 6, 17, 
4 ^Disertior ipse es ? tanto magis ne invideris : nam qui. invidet minor 
est.' Vine. B, spec, dactr, 4, 130 invideris PBF: invideas 

Godofr, 112 Vine. B, sp. d, 4, 130 sdto BF anima B 

est PB: om. F 113 Vine, B. sp. d. 4, 130 enim PB: 

om. F quod] quia PBF 114 plurima PaB: plurimum Pa marg. 
pr, m. F Vine. B, sp, d, 4, 171, qui alii plurima v. n. r. c. alii pluri- 
mum Pb contendunt F Vine, 584 semper iratus plus se posse 
putat quap possit F^ vulgo inter senarios ^Se posse plus iratus quam 



\ 



108 PUBLILII SYRl SENTENTIAE. 

585 Spes est salutis, ubi hominem obiurgat pudor. 

Suadere primum, dein corrigere benivoli est. 

Sapienfe contra omnes arma fert; cum cogitat. 

Sanctissimum est meminisse, cui te debeas. 

Stulti timent fortunam, sapientes ferunt. 
590 Sensus, non aetas invenif sapientiam. 

Semper beatam se putat benignitas. 

Saepe ignoscendo des ijiiuriae locum. 

Solet esse in dubiis pro consilio temeritas. 

Semper consilium tunc deest, cum opus est maxime. 
595 Sapiens quod petitur ubi taqet, breviter negat. 

Semper plus metuit animus ignotum malum. 

Secunda in paupertate .fortuna est fides. 

Si nil vfelis timere, metuas omnia. 

Summissum imperium non tenet vires suas. 
600 Secundus est a matre nutricis dolor. 

Sibi ipsi supplicium, admissi quem paenitet. 

Suum sequitur lumen semper innocentia. 

Stultum est alium velle ulcisci poena sua. 

Sibi prime auxilium eripere est leges toUere. 



CODICES V. 584—625; F (T) 

possit putat': * correxi 585 spes s. est, ubi h. o. timer T 

586 d. c. b. est Bothe: b. est d. c. F^ s. b. est p. d. c. Gruter 
590- sensum non aetas invenit sapieutia T; an iiivehit? 592 saepe 
ignoscendo . . iniuriae locum Gruter : sapiens semper quiescendi . . lo- 
cum iniuriae F; cf. v, 238. 465 * dest dat F^ das Gruter; cf. pg. 
61 593 in adversis T 594 opus est Deshillon: est opus F; 
cum opus maxume est scripserunt^ qui deest disyllahum acceperunt- 
cf. V. 151. 229. 628 595 Menand, Monost. 223 ij yuQ aicnTtri 
fiaQTVQsi to fitj d'ilsiv 596 ignotum] i. e, parum notum 
598 Seneda nat. qtiaest. 6, 2, 3 ^si vultis nihil timere, cogitate omnia 
esse tiraenda.' Cf, v. 116. 607 nil Ingolsi.: nihil F 601 Re- 
spexisse videtur Sen, de ira 3 , 26, 2 ^maxima est factae iniuriae poena 
fecisse, nee jquisquam gravius adficitur, quam qui ad supplicium paeni- 
tentiae traditur.' Menand. Monosl. 667 ^ dl (lerdvoca yfyvsr^ av- 
d'QoiTtocg TiQiaig fort, ipse * supplicium adm. quem: dat sup. 
quem adm. F paenitet] pudet editores; cf v. 196. 366 602 in- 
nocentiam Bothius 603 Cf v. 611^/ Menand. Monost* 152 ix^govg 
a(ivvov fiYj 7cl tij aavtov P^dPji velle ulcisci Ingolst.: ulc. velle F 
604 primo Bothe: primum F eripere est Ingolst,: est er. F 



PUBLILII SYRI SKNTKNTIAB. 109 

605 Suis qui nescit parcere, inimicis favet. 

Sine dolore est viilnus, quod fer^ndum est cum victoria. 

Semper metuendo sapiens evitat malum. 

Stultum est queri de adversis; ubi culpa est tua. 

Solet hora, quod multi anni abstulerint, reddere. 
610 Spina etiam grata est, ex qua spectatur rosa. 

Stultum est vicinum velle ulcisci incendio. 

Stultum facit Fortuna, quem vult perdere. 

Spes inopem, res avarum, mors miserum levat. 

Se dan^nat iudex, innocentem qui opprimit. - 
615 Sibi ipsa improbitas cogit fieri iniuriam. 

Satis est beatus, qui potest cum vult mori. 

Solet sequi laus, cum viam fecit labor. 

Socius fit culpac; quisquis nocentem levat. 

Suspicio sibi ipsa ri vales parit. 
620 Semper metuendupfi; quidquid irasci potest. 

Seditio civium hostium est occasio. 

Salutis causa b^ne fit homini iniuria. 

Stultitia est ' insectari, quem omnes diligunt. 

Sat magna usura est pro beneficio memoria. 
625 Sero in periclis est consilium quaerere. 
proT. Timidus cautum se vocat, sordidus par cum. 



CODICES V. 584—625: F (T), Proverb. PRF [EC), M 

605 Cf. Sen. Troad. 300 Peiper ^Qui non vetal peccare, cum pos- 
sit, iubel'. Pseudosen. de mor, 114 ^Bonis nocet, qui malis parcit'. 
^uson. VII Sap. Cleob. Tarcit quisque malls, perdere vult bonos'. 
606 ferendum cum vicloriast Rihbeckius forlasse rectius, quod f. est 
vulnus cum v. Bothe 607 Cf, v, 116. 598 meluendo Ingolst.: 

meluendi F 609 abstulerint Ingolst.: abstulert F 611 Cf, v, 

603 614 Cf, V. 257 615 \psiGruter 616 Cf v. 82. 313 
618 * quisquis: qui F (eadem corrupiela v. 9. 379); qui u. sub- 
levat Ingolst, qui sontem iubet, perdere T, uhi aut pergere corrig. aut 
qui insoDlem i. p. Cf, v. 421 622 Cf v. 636. causa Ingolst.: casus 
F fit Gruter: sit F 623 6mnes Gruter [cf v, 112): om. F 
diligunt Ingolst,: diligit F 624 Cf, v, 444, Menand, Monost, yialov 
XI briGavQiOfia Keiixivrj xfxgig usura est Ingolst.: est u. F 

625 in periclis est coni. Rihbeckius praeeunie Desbillonio: est in 
periculis i^, te in periclis Bothe, cons, quaerere in periculis idem 
116 cautum i^C Vine, B. sp, d- 5, 19: caudum -Pi?, caudam e^ por- 
cum E, Senarium restituit Panthaleon: T. vocat se c. p. s. £f. Sen, 



110 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Tutissima res est, nihil timere praeter deum. 

Tene semper vods et silentii temperamentum; 

tamen et in hoc incumhe, ut lihentitis audias quam loquaris, 
120 Tacere qui nescit, nesdt loqui. 

Tristitiam, si potes, ne admiseris. 

Turpe praebet spedaculum aeger animus. 

Turpia ne dixeris: paulatim enim pudor rerum per verba 

discutitur. 

Transihit sermo in effectum, si honesta loquamur. 
125 Tolerdbilior est, qui mori iubet, quam qui male vivere. 

Tolerahilior est poena, non posse vivere quam nesdre. 

Talem diligentiam exhihe in amidtiis conparandis, ne in- 

dpias amare, quem ddnceps possis odisse, 

Tu primum exhibe te bonum, et sic quaere alteram simi- 

lem tui. 

Turpius nihil est quam cum eo bellum gerere, cum quo 

familiariter vixeris. 
626 Th^saurum in septilcro ponit, qui senem hered^m facit. 

Tacitumitas stulto homini pro sapientia est. , 

Tarn deest avaro quod habet; quam quod non habet. 



CODICES Proverb. PRF (EC), M, v. 626 — 628: F (T) 

episL 45, 7 ^vitia nobis sub virtutum nomine obrepunt. Pro cauto timi- 
(lus accipitur^. Ill EC Vine. B. sp. d. 4, 32. 74 luta C, tu- 

tissima res est aliquid domini timere Vine. 4, 32 118 EC Vine. B. 
sp. d. 4, 92. 170. 6, 29. M 74 tene semper] magna res est M 
119 EC Vine. I. c. M 9 in hop tantum l 3t 120 EC Vine. 

B. sp. d. 4, 92. 170. 5, 29. il/ 132 * eloqui E, et loqui M 
121 ne PaRFEC, codd. mell. M 11 : non J?6, M vtdgo si minus ne 
ostenderis addunt CM 122 turbae F praebit PR aeger an. 

PR Vine. B. sp. d. 4, 107, codd. mell. M 89: an. aeger FC Godofr. 

123 rerum PM 120: om. RFEC Vine. B. sp. rf. 4, 170 
discutitur LEC Vine. M vulgo; quocum ef. ».576: dediscitur [vel di- 
scitur) codd. veti. M 124 Vine. B. sp. d. 4, 170 trausivit PR 

affectum C, Godofr. honeste R 125 om. R 126 est 

p. PhR: p. est PaF.^ est om. Godqfr. 127 amicitiis PRE: amicis F 

Vine. B. sp. d. 6, 14 / denuo vel deinceps E pos F odisse 

Vine.: odire PRFE 128 te ipsum b. Vine. B. sp. d. 6, 14 et 

demum vel sic E quaeras Godofr. elige Vine. 129 EC, om. Pb' 

amantissime C 627 Cf. v. 492 t. stulto pro s. cedit T 
628 Seneca controv. 7, 18, p. 206, 14 Burs. Quintil. 8, 6, 6. 9, 3, 



PUBLILII SYRI SENXENTIAE. Ill 

prov. Vix quisquam in honum nik ex malo transit. 

131 Vis omnibus esse notus? jprius ef/ice, ut neminem noveris. 

Vis habere honorem? dabo~tibi magnum imperium: im- 

pera tibi. 

Vide si adhuc malus es, et similibus parce. 

Verum si esse desisti, quare aliis locum emendationis ab- 

sddas? 
135, Vitium fuit prius adsentatio, nunc mos est: 

Verum non didmus, ne audiamus, 

Utilis educatio et disdplina mores fadt, 

unde bona consuetudo excutere debet, quod mala instruxit. 

Viriliter feras quae necesse est; dolor enim patientia vin- 

dtu/r, 
140 Verba rebus, non personis acdpienda sunt. 

Vires tuas amid benefidis, inimid iniuriis sentiant. 

Vita omnis brevis est; ideo immortalitas est mors honesta. 

Vir est bonus, qui in tantum perduxit animum suum, 

ut non modo nolit peccare, sed etiam non possit. 
146 Ut aliquid auri extrahamus, terras pervertimus; 



CODICES Proverb. PBF (EC)^ M 

64 , Joa. Saresb. Enthet. sub fin. Auctor. spec. mar. 3,7,2 Hiero 
[nymus']: av. t. d. etc. Cf. pg. 16 deest {vel desi) Sen. Quint. J. Sa- 
resb.: am. F quam misero qued F 130 bonum FC Vine. B. sp. 
d. b, 16; bono PR 131 Vine. B. sp. d. 5, 67 vis] si vis M 

37 132 honorem PB Vine. Bell. sp. d. 4, 126: honore F, ma- 
gnum honorem E do Vine. 133 am. F >.imili tibi B 
134 am. F verum B: virum P desisli Pb: desiisli Pa^ disisli B 
abscidas PbB: abscidesPa 135 prius fuit F adsentatio Pb: 
assentatio PaF^. absentalio B 136 ne audiamus Pa corr. rec. m. 
PbC: nec audiamus Pa^ ne audimus jR, nee audimus F. Cf. Sen. epist. 
29, 1 ^Verum nulli nisi audiluro dicendum est'. 137 educatio M 2 : 
edocalio codd. dett. M^ edoctio J^BF moris P 138 instruxit 
PF^ M 2 : instruil /?, incussit vulgo 139 viriliter] libenter M 6 
quae PB : qua JF, quod M dolor M: doloribus PBF vincit Pb 
140 M 13 pro rebus non pro sonis C aestimanda M. Cf. 
Sen. epist. 12, 11 ^nec quid dicatur aestimant, sed a quo'. 141 v. 
t. magis a. b. quam [iuimici Vine. B. sp. h. 9, 102, om. sp. d. 4, 46] 
iniuriis sentiant M 100 142 omnis PB: hominis F^ om. C m- 
morlalis B 143 produxit codd. vett. M 140 144 nollet PB 
145 coutrahamus Vine. B. sp. d. 6^ Ql terras BF Vine.: terram 
PaC^ terra Pb pervertimus PaBC: perveflamus F^ subvertimus Pb^ 



112 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Prov. u} summum honum occupemuSy scrutari pectus piget. 

Virtutem cuius progressum videris^ He exitum eius desperes. 

Ubi fata peccant, hominum consilia excidunt. 
630 Voluptas e difficili data dulcissiraa est. 

Ubi omnis vita metus est, mors est optima. 

Unus dies poenam adfert, multi cogitant. 

Ubi peccat aetas maior, male discit minor. 

Ubi nil timetTir, quod timeatur nascitur. 
635 'Ubi sis cum tuis et absis, pdtriam non desideres. 

Verum est, quod pro salute fit mendacium. 

Ubicumque pudor est, semper ibi sancta est fides. 

('Utilius veru ^st in sulco, quam gravis galea in pro^lio.) 

Ubi innocens formidat, damnat iudicem. 
640 Voluntas impudicum, non corpus facit. 

Virtuti melius quam fortunae creditur. 

Verbum omne refert, in quam* partem intellegas. 

Virum bonum natura, non ordo facit. 

Ubi coepit pauper divitem imitari, perit. 
645 Veterem ferendo iniuriam invites novam. 



CODICES Proverb. PJRF (EC), v. 629—653; F [Tn) 

evertimus Vine, 146 piget FC Vine, sp, d. 5, 61: gegitP, piegl 

R 147 ne PR: non F^ ef, prov. 121 e\ Pb finemque om. 

F disperis PhR 630 edifOciii jP, voluntas ex d. dalur dulcissi- 

me n 631 vita Gruter: vitae Fit molus % optimum Bothe 

632, cf. V, 609 dies Gruter: deus F^ eorrupium ut v, 480 

multi Gruter: quam multi F^ ef, pg, 60 633 tt. Ubi seneclus 
peccat, ad quem refugit sapientia? R 634 * nil timelur: nihil t. T, 

t. nihil -F, ef, pg, 56 635 ut absis Bothe in adnot. etsi a. Rih- 

beekius non Bothe in adnot, om. F 636 Diphilus ap. Stobaexm 
12, 12: VTCoXccfipdvcD to ipsvdog inl (StaxTiqla Aiyoiiivov ovdiv negi- < 
noistad^ai dva^iQig fit plerumque m. J, v. m. fit pro s. n 

637 est fides Ingolst.: fides F; u. p. ibi et f. n 638 Servavit so- 

lus 7C * veru est: est vero tc 639 damnat iudicem Gruter: i. d. 
Ftc 640 voluntas Gruter: vohiptas F. Cf, Sen. Phaedr. 743 Pei- 
per (= Hippol, 735 Bothe) *mens impudicam facepe non casus solel'; 
n e tamen corrigas casus (/. e. occasio) , cf. Liv. 1 , 58, 9 ^mentem pec- 
care, non corpus' et v. 481 impudicum non Casp. Orelli: non pudi- ^ 
cum F 644 Cf. Phaedr. 1, 26, 1 'Inops potentem dum vult imitari, 
peril', pauper divitem Gruter: d. p. F., ubi p. d. ceperit i. p. n 
645 Gellius 17, 14, Macrob. Sat. 2, 7, Joa, Saresb. Policr. 8, 14; 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 113 

Virtutis spoHa cum videt, gaudet labor. 

Virtutis vultus partem habet victoriae. 

Virtute quod non possis, blanditia auferas. 

Utrumque casum aspicere debet, qui imperat. 
650 Voluptas tacita metus est mage quam gaudium. 

Viri boni est nescire iniuriam pati. 

Vultu an natura sapiens sis, multum interest. 

Virtuti amorem nemo honeste denegat. 
Prov. Zelum de deo tantum habeas, non contra homines, 
149 Zelari autem hominibus vitiosum est. 



CODICES V. Q29—Q5S:F{T7t), Proverb. PBE 

cf, V. 238. 692 inferendo n invites F: invitas tc Ingolsi. 

647 Cf, V, 492 vulnus Ingolst. 648 non am, % 649 utrum- 
que casum] I. e. victoriam et fugam^ vel prospera et adversa 
650 mage Gruter: magis F; m. magis quam gaudium est Bathe ^ mage 
m. q. g. est Gruter 651 * iniuriam pati colL v. 99: ini. facere Fn 

unde vulgo facere iniuriam. At idem codex it paulo supra eandem 
sententiam sic exhibet: V. b. est nescire pati vel facere iniuriam cum 
Caec. Balho Monac. 22, 4 {p. 27), Paris, 12 {p. 38); nescire vel pati 
vel facere iniuriam Vine. Bell. sp. hist 3, 82, sp. cf. 4, 83, Walter 
Burl, s, V. Aristot, ut de glossemate vix dubitari possit. 652 sapiens 
sis Bothe: sis sap. F Proverb, 148, 149 PBE; om, FC, 



PUBIilLIUS Stbxtb. 8 



Sententiae Turicenses. 

Cum sese vincit sapiens, minime vincitur. 
655 Contra hostem aut fortem oportet esse aut supplicera. 

Cito culpam effugias, si incurrisse paenitet. 

Consilium in adversis prudent^s remedium est. 

Cum inimico ignoscis, amicos gratos comparas. 

(Contubernia iliic sunt lacrimarum, quando misericors 

conspicit miserum.) 
660 (Durum est denegare superiori, cum debeas supplicare.) 



654 * sese : seniet T. Eadem forma in cod, Turicensi infra le 
gitur^ semet v. 672 ubi sese iam Hauptius correxit^ et sibimet in adno- 
taiione ad v. 421, uhi Frisingensis sibi exhihet a metro quoque defen 
sum, Puhlilius aut in vulgari pronominis forma acquievit , veluii in 
loco simillimo v, 64 Bis vincit, qui se vincit in victoria, aut vocahuli 
vim iniendit addito ipse [cf v, 415. 464. 473. 545. 601. 615. 619.), 
aut usus est composito sese, ut v, 584 655 supplicem scripsi ex 
coniectura Froehlichii: simplicem T, Si felicem mavis ^ quod v. 246 
comtriendes aut fortis aut felix, de senario desperandum, 656 * cul- 
pam effugias : culpa efTugiri potest T, ut v, 154 effugire in codd, PR scri- 
ptum est; culpam effugies Orelli^ c. efTugiri potis est Ribbeckius. De 
futuro a Publilii usu alieno et de pyrrhichio cito cf. Proleg. /?^. 56.60 

657 * prudentis remed. est: mediclnae r. p. est T, de quo glossemate 
cf. Proleg, pg. 48. Verba in adversis nolui sollicitare^ quia Publilium 
sapiunt; cf. v. 208. 491. 593. 608. Consilium medici remedium pru- 
dentis est M. Hauptius PhiloL I. 665. ' An est paraphrasis versus 
282 ? 658 amicus J, non amicos , ut edidit Orelli gratos Joh. 
Siggius: gratis conplures T. Quod restiiuit Ribbeckius plures, haud 
mihi probatur^ nisi uni addideris priori enuntiato. Cf. v. 243. 310. 
363. 535. 686. 693. comparas Hauptius: adquiris T 659 quando] 
debetur interpolaiori^ ut v. 115 660 Cf. v. 661. Durumst negare, 



SENTENTIAE TDRICENSES. 115 

Dominari ex parte dinoscitur, cum superior supplicare 

videtur.) 
(Decima hora amicos plures quam prima repperies.) 
(Est utique profunda ignorantia nescire, quod pecces.) 
Facile qui faciant bene invenias, cum qui fecerunt colas. 
665 (Frenos inpone linguae, saepius concupiscentiae.) 

(Grave est nimis, quod fronte laeta dederis, tristi reci- 

pere.) 
Humilis nee alte cadere, nee graviter potest. 
Lucrum est dolorem posse damno extinguere. 
(Mutus est; si psallat superbus : humilis dominum laudat, 

etiam cum videtur habere silentium.) 
670 (Plus amicos mensa quam mens concipit bona.) 
Qui amicis multis studet, et inimicos ferat. 
Qui sese accusat ipse, ab alio non potest. 



superior cum supplicat Hauptius 661 * cum colL v, 660: cui J. 

Macroh. Sat. 2, 7 Toteslas non solum, si invitat, sed eliam si supplied, 
cogit.' Scriberem Domiuatur parlim, superior cum supplicat, nisi fri- 
geret parlim et ultro se off err et suspiciOy sententiam esse eandem^ 
quam Gruterus a, 1610 proiulit numeris bene commendatam 'Cogit 
rogando , cum rogat potentior'. An est parapkrasis v. 644 ? 

662 Videtur fuisse senarius. Pro repperies] invenis vel invenit scrip- 
sit Orellius^ reperiel omisso quam Hauptius^ quod minus placet 

663 Cf. V, 271 664 qui faciant bene Hauptius: que faciunt bona 
T * invenias; invenies T cum qui fecerunt Hauptius: cum lau- 
dandoque fecerunt T * colas: coles R 666 inpone] oportuit 
inponas * concupiscentiae, i, e, libidini: conscientia T, peni saepius 
Orelli, Cf, Anacharsis apud Diog, Laert, 1, 104 yXcoacrjg, yaaxQog^ 
alSoLCDV KQciTSLv^ NiU sentent, 171 [Orelli,, opusc. mor. I. 344) et xQa- 
Tslg yaaiQog^ kqcctsi xai yXciaarig^ Pseudosen, de mor, 117 *Ut licen- 
tiosa mancipia animi imperio rege linguam, libidinem, ventrem.' 

666 * nimis: enim T; cf, v, 360. 632 tristi Orelli: trisle T, Sed 
aut octonarius non est Publilii^ aut fuit senarius : Grave est, quod lae- 
tus dederis, tristem recipere 667 Cf v. 162 et Cic. oral, 28, 98 

^medius (orator) alte cadere non potest.' 668 Versus hucusque 

ignoratus^ utpote per errorem omissus ab Orellio 669 Cf Demo- 

phili sent. 6 Zo(p6g Ticcl atymv zov d'sov zLfia 670 Oportuit saltem 
plures, ut V, 662 671 * correxi: qui numerosis st. a. et i. necesse 
est ferat T\ cf ad v. 10. Versum trochaicum M. Hauptius restituit 
hunc: Qui numerosis studet amicis, is etiam inimicos ferat 672 qui 
t semet accusat. ab alio non potest criminari T: emendavit M, Hauptius; 
\ cf ad V, 664. Similiter Sen. dial, 2,, 17, 2 ^materia petulantibus de- 
I 8* 



116 SENTENTIAE TURICENSES. 

Qui dormientem necat, absentem ulciscitur. 

Quod est venturum, sapiens quasi praesens cavet. 
675 Reddit, non perdit, quoi quid alienum fuit. 

(Regnat carnalis cupiditas, ubi non est dei caritas.) 

Sua qui servat, salva esse vult communia. 

Satis est superare inimicum, nimitim est perdere. 

Suspicax animus . omnium damnat fidem. 
680 Suspicio probatis tacita iniuria est. 

Superari a superiore pars est gloriae. 

Siipplicem hominem opprimere virtus non est, sed cru- 

d^Iitas. 

Sine lege poena est animi conscientia. 

Satis est disertus, e quo loquitur Veritas. 
685 f Tarde si gravius vir irascitur et perbicax ulciscitur. 

Tuti sunt omnes; unus ubi defenditur. 

'Ubi libertas c6cidit, audet libere nem6 loqui. 

Vita otiosa regnum est; et curae minus. 

(Ut plures corrigantur, rite pauci eliduntur.) 



trahitur, si ultro illam et prior occupes.' 673 necat Froehlichius et 
M, Hauptius: necare nititur T. Cf, v, 12, 476 

674 cavet Orelli: cavit T; cf. v, 607 675 Ita scripsi ex Rib- 
heckii coniectura , quam in adnotatione proposuii ; Reddit , non perdit, 
qui quod alienum erat, persolvit T. De glossemate persoivit, ad expli- 
candam vocem reddit adscripio cf. Proleg. pg. 48 677 * esse vult: 
vult esse J; sua qui couservat, salva vult communia Hauptius^ ut gra- 
tiore ictu ita fortiore remedio et turhata allitteratione ^ de qua cf, 
Plaut. Trin. 4, 3, 82 'me servavi, salvus redii', ibid. 4, 3, 69 *salvum 
et servatura', Cato de re r, 141, 3 ^pecua salva servassis', Cic, Verr, 2, 
5, 58, pro Cluent. 12, 33, Liv. 22, 10, 2, Possis etiam: Suum qui 
servat, salva vult communia. 678 superare iuimicum ^at/p^tti^: in. 
sup. r, hostem sup. Orelli 679 suspicax] notanda syllaba secunda 
in hac voce producta dampuat R 689 probo holnini com*. Orelli; 
cf, V, 195 682 Cf. V. 109 683 poena est animi Ribbeckius: 

autem poena est T; etiam sine lege poena est conscientia Orelli,, sine I. 
poenast sceleris c. Hauptius, Cf, v, 196. 227. 443. 684 * satis 

est disertus cl, v, 505. 616: satis desertus est T; satis disertust Orelli. 

e quo Orelli: de quo T 685 Sententia graviter corrupta per- 
tinet fortasse ad v. 53 vel 195 686 ubi defenditur unus T, emen- 
davit Orelli 687 libertas] sic J, non libertus, quod narrat Orelli 

cecidit Hauptius: cadit T 689 rite unus peril Orelli, Contra- 
ria est sententia v. 224. 345 



SBNTENTIAE TURICENSES. • 117 

690 (Ut cupiditas nihil sine angustia, ita nihil cum angustia 

caritas tenet.) 
Virtutis omnis inpedimentum est timor. 
Ubi iudicat qui accusat, vis, non lex valet. 
Ubi emas aliena, invenias necesse est tua. 



691 inpedimento est T; corr, Hauptius 692 non lex valet, 

sed violentia regnat T; corr. Orelli 693 * invenias : invenies T, Cf, 
Proleg, p. 60. Sed sententia gravius corrupta esse videtur: fort. 
Uli emas a. vendere n. est tua ; disperdas semper tua Orelli. 



Sententiae falso inter Publilianas receptaef). 

Aberrare a fortuna tua non potes, obsidet te. 
Abominandum remedii genus salutem debere morbo. 
Acerrima virtus est, quam ultima necessitas excutit. 
Accipias praestat quam inferas iniuriam. 
6 Ad duo festinans neutrum bene peregeris. 
A duabus causis praestare princeps solet, si aut se vin- 

dicat aut alium. 
Ad excutienda tela militares lacerti valent. 
Ad suspicionem vulneris cito pallescit. 
Adulter est uxoris amator acrior. 
10 Aequo animo qui malis miscetur, est malus. 
Aes debitorem leve, grave inimicum faeit. 
Aflfectus quidem tam mali ministri sunt quam duces. 



Adnotatio] +) Eas prirai receperunt ^(Erasmus), Pn (Panthaleon), 
S (H. Slephanus) , Ps (Pithoeus), Gr (Gruter in edit. a. 1604), Gr 2 
(idem in edit. a. 1610), Be (Bentleius), Bo (Bothius), R (Reinholdus), 
Q (Jul. Quicherat in ephemeridibus , quibus titulus Biblloth^que de I'ecole 
des Chartes vol. II. 1840. fascic. 2. pg. 115 sqq.). Praeterea hoc loco 
typis describendas curavi, quas e manuscripto petitas G. Fabricius {F) 
inter ^senlentias mirais Publii similes' edidit; ex D. Godofredi {Go) edi- 
tione recepi sententias interpolatas Proverbiorum (cf. Proleg. 24. 26), Bo- 
thii denique non omnes dedimus, sed tantum per saturam selectas. 
1 Go. Sen. de clem. 1, 8, 2 2 R, Sen. de ira 1, 12, 6 3 Go, 

Sen. de clem. 1, 12, 5 4 jPo. 5 Bo, Cf. Cato ap.Gell. 16, 14, 2 

6 Go. praestare] punire Sen. de clem. 1, 20, 1 7 R. Sen. de 
provid. 4, 13 S R. Sen. de provid. 4, 7 9 Ps. Sexti Pytliag. 

sent, a Rufino conversae 222 ; Hieron. adv. Jovin. c. 30 = Sen. de 
matrim. frg. 84 Ha. Vine. Bell. sp. d. 4, 98. 6, 7. Cf. Sen. de const, 
sap. 7, 4. lO F. Pseudosen. de mor. 76 11 Ps. Sen. epist. 19, 

12 12 R. Sen. de ira 1, 9, 4 . 



SENTENTIAE FALSO INTER PUBLIL. RECEPTAE. 119 

Agat princeps curam non tantum salutis, sed honestae 

cicatricis. 

Alius in aliis rebus est praestantior. 
15 Alterius damnum gaudium haud facias tuum. 

Amici firmamentum sapientia. 

Amici mores noveriS; non oderis. 

Amicitiae coagulum unicum est fides. 

Amicitia pares aut accipit aut facit. 
20 Amicitia semper prodest, amor et nocet. 

Amico ea exhibeto, quae velis tibi. 

Amicos res opimae parant, adversae probant. 

Amicum laedere ne ioco quidem licet. 

Amicum perdere est damnorum maximum, 
25 Amicus eo magis deest, quod nil abest. 

Amor miscefi cum timore non potest. 

An dives omnes quaerimus, nemo an bonus. 

Angusta capitur tutior mensa cibus, 

Animi motus eos putamus sanissimos validissimosque, 

qui nostro arbitrio, non suo feruntur. 
30 Animus hominis, quidquid sibi imperat, obtinet. 

Annosus non diu vixit, diu fuit, 

Arbore deiecta ligna quivis coUigit. 

Arcum intentio frangit, animum remissio. 

Ars non ea est, quae ad eflfectum casu venit. 
35 Assidua pondus non habet severitas. 

Avarus animus nuUo satiatur lucre. 



13 Go. Sen. de clem. 1, 17, 2 14 Bo. Erasmus in Adagiis. 

Piiid. Olymp. 1, 112 Jtt' aXkoi,6t> d' iiXXoi fieydkoL 15 Ps, Caec. 

Balb. Mon. 1, 16, Paris. 60 16 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 15, 19 
17 Ps. Porphyr. ad Hor. Serm. 1, 3, 29. Suringar, hist. crit. schol. 3, 
20, Schenkelius Philologi vol. 21, 545 18 Gr. Caec. BaJb. Mon. 15, 19 
19 Ps. 20 Ps, Sen. episl. 35, 1 21 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 15, 18 
22 E. de mor. 51 23 Ps. Caes. Balb. Mon. 15, 16 24 Ps. 
Sen. epist. 99, 3 25 Ps. Sen. de benef. 6, 29, 2. Amicis eo dees 
magis^ quo nihil habeSf aliter 26 Ps. Sen. ep. 47, 18 27 Bo. Sen. 
ep. 1 15, 14 28 Ps. Sen. Thyest. 452 29 R. Sen. de ira 2, 35, 2. 
30 Ps. Sen. de ira 2, 12, 4 31 Gr. ex cod. Pal. Sen. de br. vitae 7, 10 
32 Bo. Erasm. Adag. 3, 1, 85 ex schol. Theocr. JQvbg nsaovarig 
nag avriQ ^vksvercet 33 E. De mor. 138 34 Ps, Sen. ep. 29, 3 
35 Bo. Sen. de clem. 1, 22, 2 36 Ps. Sen. epist. 94, 43 



120 SENTENTIAE FALSO 

Auctor malus vel rem bonam turpem facit. 

Audacter veteranus cruorem expectat, qui scit se sae- 

pissime vicisse post sanguinem, 

Audendo virtus crescit, tardando timor. 
40 Audire malis quam loqui libentius. 

Auferri et illud, quod dari potuit, potest. 

Avidissimus quisque est egestosissimus. 

A(vi)gilia sunt membra cursoribus. 

Auloedus fiat, qui esse citharoedus nequit. 
46 Auro suadente nil potest oratio. 

Aut necesse est ipsum te vilem habeas aut pecuniam. 

Bello gladius, voluptas pace vulnerat. 

Benefactis proxime ad deos aceedimus. 

Beneficii numquam, cito dati obliviscere. 
50 Beneficium celeritas gratius facit. 

Beneficium egenti bis dat, qui dat celeriter. 

Beneficium est carere eo, invitus quod possideas. 

Beneficium est semper reddere bonitatis verba. 

Boni mores sibi semper placentes permanent. 
66 Bonis nocet, quisquis pepercerit malis. 

Bono iustitiae proxima est severitas. 

Bonorum ultrtf ad convivia accedunt boni. 

Bonum est duabus ancoris niti ratem. 

Bonus animus in mala re dimidium est mali. 
60 Bonus esse non potest aliis malus sibi. 



37 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 22, 6, pg. 27 38 B. Sen. de prov. 
4, 7 39 Ps, Caec. Balb. Mon. 8, 3, pg. 21 40 G^r 2. De mor. 9 

41 Sen. episl. 8, 10 coll. 59, 18 42 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 

12, 2, pg. 23 43 B, qui scr. Avigilia. Sen. de prov. 4, 13. 

44 Bo. Cic. pro Mur. 13, 29. Quintil. 8, 3, 79 46 Bo. Ex Erasmi 
Adag. Xqv6ov XaXovvrog itcig aTtQaKteixG) Xoyog 46 Gr 2. Caec. 

Balb. Mon. 48, 13, pg. 35 47 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 40, 4, pg. 33 

48 Bo. De mor. 47. Sen. de benef. 3, 15, 4 49 Gr. De mori 

67 50 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 14, 5, pg. 24 51 Bo. Var. 1. 

Publ. sent. 235 , supra pg. 81 52 Go. 53 Go. Panthaleou re- 

clius : Bonum est reddere bona verba et inimicis^ 54 Q. Sen. episl. 
47, 21 55 ^. De mor. 114 56 E. De mor. 97 57 Bo. Erasm. 
Adag. p. 641 edit, anni 1617 58 Bo. Erasm. Adag. ibid. pg. 628. 

Find. Olymp. 6, 101 59 Bo. Plant. Pseud. 454 60 Gr 2. Caec. 
Balb. Mon. 22, 2. pg. 27 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 121 

Bonus iudex damnat improbanda, non odit. 

Bonus iudex est, qui novit dispensare quod dandum est 

et quatenus. 

Calamitas virtutis occasio est. 

Camelus cupiens cornua aures perdidit. 
65 Caput sine lingua sententia pedaria est. 

Castiga amicum clanculum, lauda palam. 

Casus quern saepe transit, aliquando invenit. 

Cave ilium semper, qui tibi imposuit semel. 

Cito accusaris aut laudaris neminem. 
70 Civilis belli oblivio defensio est. 

dementia est lenitas superioris adversus inferiorem. 

dementia est temperantia animi in potestate ulciscendi. 

dementia in quamcumque domum venerit, felicem eam 

tranquillamque praestabit. 

Cogit rogando, cum rogat potentior. 
75 Commune naufragium omnibus solacio est, 

Conscientiae potius quam famae attenderis. 

Considera quid dicas, non quid cogites. 

Consuetudo peccandi multitudinem facit peccantium. 

Consuli quidem omnia debent, verum non ab omnibus. 
80 Contemptum periculorum assiduitas periclitandi facit. 

Conterunt plebeia celsum saepe dicta verticem. 

Coram uno aliquid turpe dictum ridemus et coram plu- 

ribus indignamur. 

Crebro si iacias, aliud alias ieceris. 

Cui convenit cum paupertate, dives est. 
85 Cuivis artifici in arte credendum est sua. 



61 R. Sen, de Ira 1, 16, 7 62 Go. De mor. 96 ^ 63 Ps, 

Sen. de pro v. 4, 6 64 Bo. Apostolius ^ xccfiriXog iTtidvfii^ccacc TiSQa- 
Tfov xal Tcc ootoc 7tQogec7C(6X€6€v 65 Ps. 66 ^. De mor. 12 
67 Ps. Sen. Here. fur. 332 68 Bo. Horn. Iliad. 9, 374 sq. ap. Erasm. 
Adag. 1. c. pg. 752 69 Bo. De mor. 76 70 Ps. 71. 72. 

73 Go. Sen. de clem. 2, 3, 1. 1, 5, '4 74 Gr 2. Cf. supra v. 661 

75 Bo. Erasm. Adag. p". 380 / 76 Gr 2. Caec. Bajb. Par. 65, 
pg. 42 77 Ps. 78 Go. Sen. d^^clem. 1, 22, 2 79 Gr 2. Caec. 
Balb. Mon. 28, 4, pg. 29 80 B. Sen. de provid. 4, 12 81 F. 
82 B. Sen. de const, sap. 16, 4 83 Bo. Erasm. Adag. 84 F. Sen. 
epist. 2, 6 85 Bo. Erasmi Adagi 



122 SENTENTIAE FALSO 

Cum de unius moribus iudicabis, de publicis cogita. 

Cum hominibus pacem, bella cum vitiis habe. 

Cum pare contendere indecens, cum superiore furiosum, 

cum inferiore sordidum. 

Cupiditati tarda est ipsa celeritas. 
90 Damnum nisi ex abundantia raro venit. 

Datur meritis maiorum nulla gloria. 

Deformis simiarum erit pulcherrima. 

Demens est quisquis praestat errori fidem. 

Deo favente naviges vel vimine. 
95 Desiderium melius vitam custod[iv]erit quam timor. 

Dies quandoque noverca, quandoque est parens. 

Difficile reciduntur [vitia], quae nobiscum creverint. 

Difficilius est moderari, ubi dolori debetur ultio, quam 

ubi exemplo. 

Discute quod audias omne, quod credas proba. 
100 Dissensio ab alio, a te sit reconciliatio. 

Dissolutus est deliciis cuius latus alieno labore condoluit. 

Domi manere virum fortunatum decet. 

Domum qui aedificat, impolitam ne sinat. 

Dulcis maiorum praeteritorum memoria. 
105 Eget minus mortalis, quo minus cupit. 

Eleemosyna non tam accipientibus quam dantibus prodest» 

Eodem animo beneficium debetur, quo datur. 



86 R. Sen; de ira 2, 31. 5 87 R De mor. 34 88 R. Sen. de ira 
2, 34, 1 89 Ps. Caec. Balb. Moii. 1, 15, pg. 19 90 Ps. Caec. Balb. 
Mon. 1, 17, pg. 19 91 F, 92 Bo, Proverb, graecura tcov nid^xcov 
sv^oQcpoxazog dv(SiioQq)6g iaxtv coll. Hei'aclito ap. Plal. Hipp. mai. 289 B 

93 Ps. Sen. de benef. 4, 36 94 Bo. Erasra. Adag. p. 14 ex schol. 
Aristoph. ^bov Q'slovzog kccv inl ^mog nkiotg 95 Gr 2. Caec. Balb. 
Mon. 8, 2, pg. 21 96 Bo, Hesiod. opp. 825 aXXovE firjTQvirj nikec 
rifiegrj^ Skkors ii^jrriQ^ Favorin. ap. Gellium 17, 12, 4 97 R. Sen. de 
ira 2, 18, 2 98 Go, Sen. de clem. 1, 20, 1 99 Gr. ex codd. Pala- 
linis. Caec. Balb. Par. 69, pg. 42 100 F. De mor. 49 101 R. ex 
cod. Gryph. collatus a, corde c. Sen. de ira 2, 25, 1 102 Bo. 

Apostol. 12, 45 oI'kol ^liveiv del zov xaAwg evdal^iova 103 Bo. He- 
siod. opp. 746 yLtide do^iov noioov avBni^eaxov TiaraXsiTtsiv 104 Bo, 
Cic. de fin. 2, 34. Erasm. Adag. pg. 499 105 Ps. Caec. Balb. Mon. 

12, 8>g. 23. Sen. epist. 2, 6. de mor. 46. Cf. supra v. 286 106 Go. 
De mor. 55 107 S. Sen. de benef. 1, 1, 8 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 123 

Errat si quis existimat tutum diu esse regem. 

Esse iudicat meliorem lingua quern carpit mala. 
110 Est finis irae initium paenitentiae. 

Est homini semper diligenti aliquid . super. 

Est regium male audire et bene facer e. 

Est socia mortis homini vita ingloria. 

Est turba semper argumentum pessimi. 
115 Etiam gerunt cum timidis bellum somnia. 

Etiam sanato vulnere cicatrix manet. 

Etiam tyrannus vix pr^cario imperat. * 

Et miseriarum portus est patientia. 

Et non poUicitam vir bonus servat fidem. 
120 Evadere possunt pusilla mala et verba dare, ingentibus 

obviam itur. 

Excusationem quaerere vitium est: omnia ad deum re- 

linque. 

Exeritur opere nequitia, non incipit. 

Expedit cum amico occidi, quam cum inimico vivere. 

Expetit poenas iratus ab alio, a se ipso exigit. 
125 Ex saeva animadversione nulla regi gloria est. 

Ex spe praemii solacium fitlaboris. 

Facilius crescit, quam inchoatur dignitas. 

Facilius est pemiciosa excludere quam regere. 

Facilius privatis ignoscitur pertinaciter se vindicantibus. 
130 Famam curant multi, pauci conscientiam. 

Felicitas infelici innocentia est. 

Felicitas nutrix est iracundiae. 



108 6?o. Sen.de clem. 1,19, 5 109 G^r 2.Caec.Balb.Mou.45,pg.34, 
110 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 7, 1, pg. .?! Ill Bo. Erasm. Adag. 
112 Bo. Anlisthenes apud Diog. Laert. 6, 1, 3 113 Ps. Caec. Balb. 
Mou. 1, 8, pg. 18 114 Scaliger. Se(^ de vita beata 2, 1 115 Gr 2. 
Caec. Balb. Mon. 8, 1, pg. 21 116 Ps. Sen. de ira 1, 16, 7 117 Ps. 
118 Ps. Caec. Balb. Mon. 5, 1, pg.21 119 Gr2. Caec. Balb. Mon. 
4, 2, pg. 21 120 Go. Sen. de clem. 1, 25, 4 121 Go. De mor. 80 
122 Ps., cod, Paris. C 123 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 15, 20, pg. 25 
124 Gr 2. 125 JPw. Sen. de clem. 1, 17, 3 126 Go. De mor. 56 
127 Ps. Sen. epist. 101, 1 128 R. Sen. de ira 1, 7, 2 129 Go. Sen. 
de clem. 1, 7, 3 130 Gr. ex cod. Palat. Cf. supra proverb. 57. 
131 Gr. ex cod. Palat. De mor. 63 132 Ps. Sen. de ira 2, 21, 7 



^ 



124 SENTENTIAE FALSO 

Felix criminibus nullus umquam erit diu. 

Felix est non qui videtur esse aliis, sed qui sibi. 
136 Felix videtur qui mala ignorat sua. 

Ferme fugiendo in media fata incurritur. 

Ficta cito ad naturam redierint suam. 

Fortunae invidia est, si qiiis immerito miser. 

Fortuna ius in homines, mores non habet. 
140 Fortuna magna domino est servitus. 

Fortunam cuique mores confingunt sui. 

Fortuna multis dat nimis, nulli satis. 

Fortuna nos vincit, nisi tota vincitur. 

Fortuna quo se, eodem et inclinat favor. 
145 Fortuna usu dat multa, mancipio nihil. 

Frequens vindicta paucorum odium reprimit, omnium 

irritat. 

Geminat peccatum, quem delicti non pudet. 

Gemitus dolores indicat, non vindicat. 

Gladiator in arena consilium capit. 
150 Gloriosum est iram amici amicitiae dare. 

Gradus a magnis fit ad maiora saepius. 

Graviora quaedam sunt remedia periculis. 

Gravius irascitur, qui quod dolet deo commendat. 

Haec dementia principem decet, ut, quocumque venerit, 

mansuetiora omnia faciat. 
155 Hand minus turpia sunt principi multa supplicia, quam 

medico multa funera. 

Hoc magis premere ab ira, quo iram presseris minus. 



133 F. 134 Gr. Sen. de reraed. fort. 16, 10 135 F. Cf. 

Sen. Thyest. 783 136 F, Liv. 8, 24, 4. Cf. supra v. 567 137 Pn, 

Sen. de clem. 1, 1, 6 recidunt^ unde Godofr. aliique scr. reciderint 

138 -P. 139 JPs. Sen. epist. 36, 6 140 Ps. Sen. cons, ad Polyb. 

6, 5 141 Bo, Corn. Nep. Att. 11 142 Ps, 143 Gr ex cod. 

Palat. Sen. de const, sap. 15, 3 144 Ps, 145 Ps, Sen. epist. 

72, 7 146 Pn, Sen. de clem. 1, 8, 6 147 Ps. Caec. Balb. Par. 

81, pg. 42 148 Gr ex cod. Palat. 149 Bo, Sen. epist. 22, 1 

150 R. Sen. de ira 2, 34, 4 151 Pn. Sen. de clem. 1, 1, 7 

152 Ps, Cf. Sen. Medea 436 ed. Peiperi 153 Q, Caec. Balb. 

Par. 64, pg. 42 154 Go, Sen. de clem. 1, 16, 1 155 Pn, Sen. 

de clem. 1, 24, 1 156 Gr 2. Caec. Balb. Men. 7, 1, pg. 21 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 125 

Homo tacere qui nescit, nescit loqui. 

Honesta fama melior pecunia est. 

Honesta lex est temporis necessitas. 
160 Honestius est cum iudicaveris amare, quam cum amaveris 

iudicare. 

Humilis et inertis est tuta sectari. 

Id agas, ne quis tuo te merito oderit. 

Ignavus omni cessat omnis tempore. 

Ignis probat aurum, miseriae fortem probant. 

JIgnoscas aiiis multa, sed nihil tibi. 

Ilgnoscito saepe alteri, numquam tibi. 

Imago animi sermo est: qualis est vir, talis oratio. 

Imperium habere vis magnum? imipera tibi. 

Imbecillos oculos esse, qui ad alienam lippitudinera suf- 

funduntur. 
' In felice felicitas est innocentia, nequitia ipsa poena sui est. 
170 In felicitate se erigere est felicitatem submittere. 

Infirmi animi est non posse divitias pati. 

Inhonesta res est suos vincere; satis est potuisse puniri. 

In nil sapiendo vita iucundissima est. 

Insanus omnis furere credit ceteros. 
175 Insita nobis nostri caritas est corporis. 

In sterculino plurimum gallus potest. 

Intellige ecquae sint, ut et bene agas bona. 

Inter amicos iudicatur quam inimicos molestius. 

In tranquillo esse quisque gubemator potest. 
180 Iram qui vincit, hostem superat maximum. 

Iratus cum ad se rediit, sibi tum irascitur. 



167 F, De mor. 132 158 F. Est paraphrasis versus 217 
169 Ps. 160 Go. Sen. epist. 3, 2; de mor. 48 161 R, Sen. de 
provid. 5, 11 162 E, de mor. 26 163 F. 164 Gr ex cod. 
Palat. Sen. de provid. 5, 10 165 F^ Ps. De mor. Ill, Caec. Balb. 

Men. 1, 4, pg. 18, Auson. septem Sap. Cleob. 166 Pn. De mor. 73 

167 Gr. Proverb. 132, supra pg. Ill 168 Go. Sen. de clem. 

2, 6, 4 169 Go. de mor. 63. 64. 170 Go. De mor. 62 

171 F. Sen. epist. 5, 6 172 Go. De mor. 68. 69. 173 Bo. Cf. 
Proleg. pg. 46 174 Ps. De mor. 85 175 F. 176 Bo. Sen. 
apocol. 7, 3 177 Scaliger. Sexli Pythag. sent, a Rufino lat. conv. 49 
178 Gr. Caec. Balb. Par. 23, pg.'39 179 Bo. Sen. epist. 85, 

43 180 Ps. De mor. 81 181 Gr. Caec. Balb. Mon. 7, 3, pg. 21 



126 SENTENTIAE FALSO 

lusiurandum alieni infido emplastrum aeris est. 
lus omnem supra iniuriam positum scias. 
Labor imperantis militum securitas. 

185 Lassa crudelitas non est vocanda dementia. 
Lepores duo qui insequitur, is neutrum capit. 
Lingua est maliloquax mentis indicium malae. 

Mage cavenda amicorum invidia, quam insidiae hostium. 
Magister infidelis est recti metus. 
190 Magnam fortunam magnus animus decet. 

Magni animi est proprium esse tranquillum, iniurias atque 

offensiones semper despicere. 
Male habebit medicuS; nemo si male habuerit. 
Male vivet quisquis nesciet mori bene. 
Malis displicere laudari est. 

195 Malo veris offendere quam placere adulando. 
Malum alienum tuum ne feceris gaudium. • 
Malum consilium consultori pessimimi est. 
Maritimus cum sis, fieri terrestris cave. 
Maximum remedium irae naora est. 

200 Mens incorrupta miseria corrumpitur. 

Minime amicus sum, fortunae particeps nisi sim meae. 

Minimum vivit, qui nil quam vitam cogitat. [rum. 

Misera est aegritudo animi ob alienarum speciem miseria- 

Miser dici bonus vir, esse non potest. 
205 Misericordia est vicina miseriae: habet enim aliquid tra- 

hitque ex ea. 

182 Ps. Laberius ap. Gellium 16, 7 183 F. Sen. de cleua. 1, 

I, 8 184 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 30, 1, pg. 30 185 Go. 

186 Bo. Ex proverbio graeco Erasm. Adag. 3, 3, 36 187 Ps. Caec. 
Balb. Mon. 48, 3, pg. 34, Sexl. Pylhag. sent. 74 cum adnot. Orellii opusc. 
mor. 1, 581 exlr. 188 Gr. Caec. Balb. Par. 25, pg. 40 189 Ps. 

190 Go. Sen. de clem. 1, 5, 5 191 Go. Sen. de clem. 1, 5, 5 
192 Bo. Philemon frgm. 12 193 Scaliger. Sen. de tranq. an. 

II, 4 194 Go. De mor. 40 195 Ph. Sen. de clem. 2, 2, 2 

196 Gr. Caec. Balb. Mon. 1, 16, pg. 19 197 Ps. Varro de re rust. 
3, 2. Gellius 4, 5, 5 198 Bo. Erasmi Adag. 3, 5, 11 199 R. 
Sen. de ira 2, 29 200 Ps. * 201 Gr. Caec. Balb. Mon. 15, 5, 
pg. 24; cf. Menand. Monost. 263. 673 202 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 
1, 7, pg. 18 203 Go. Sen. de clem. 2, 5, 4 204 Ps. Sen. de 
provid. 3, 1 205 Go. Sen. de clem. 2, 6, 4 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 127 

Misericordia non causam, sed fortunam spectat. 

Miserum te iudico, quod numquam fueris miser. 

Modica voluptas laxat animos et temperat. 

Monstro similis est avaritia unica. 
210 Morbum esse scias non hilaritatem, semper arridere arri- 

dentibus et ad omnium aestimationem 
ipsum quoque os diducere. 

Mortalis nemo est, quem non attingat dolor. 

Mortem timer e crudelius est quam mori. 

Muliebre est furere in ira. 

Multi dum falli putant, fallere decent. 
215 Natura vincit naturam et dii deos. 

Nae virtutibus multis abundat, qui alienas amat. 

Neeesse est multos timeat, quem multi timent. 

Necessitatis est remedium parcitas. 

Negata est magnis sceleribus semper fides. 
220 Nemo ita pauper vivit quam natus est. 

Nemo potest personam diu ferre fictam : ficta cito in na- 
turam suam recidunt. 

Nemo prudens punit quia peccatum est, sed ne peccetur. 

Nemo regere potest nisi et qui regi. 

NemO; qui coepit ex se, risum praebuit. 
225 Nequitia poena maxima ipsamet sui est. 

Nescit is nocere, qui nocere velle prodidit. 

Nil eripit fortuna, nisi quod et dedit. 
. Nil posse quemquapa mortuum hoc est vivere. 



206 Go. Sen. de clem. 2, 5, 1 207 Gr ex cod. Palal. Sen. de 

provid. 4, 3 208 E. Sen. de ira 2, 20, 3 209 Go. De mor. 18, 
Cic. de senecl. 18, 66 210 Go, Sen. de clem. 2, 6, 4 211 Bo, 
Eurip. ap. Cic. Tusc. 3, 25, 59 212 Ps. Sen. Exc. Controv. 3, 5, 
extr. pg. 370, 5 Bu. 213 Pn, Sen. de clem. 1, 5, 5 214 Q. Sen. 
epist. 3, 3 215 Ps. 216 Gr, Plin. epist. 1, 17, 4. Cf. supra 

pg. 107, 110 217 Ps. Laberius v. 126 Ribb. = Sen. de ira 2, 11, 3 

218 Ps. Caec. Balb. Mon. 11, 5, pg. 22 219 Ps. Sen. Hippol. 
162 220 Gr. ex cod. Palat. Sen. de provid. 6, 6 221 Go. Sen. 
de clem. 1, 1,6. Cf. supra pg. 123, 137 222 JR, Sen. de ira 1, 19, 7 

223 JR. Sen. de ira 2, 15, 4 224 Gr. ex cod. Palal., Sen. de 

const, sap. 17, 2 225 Ribbeck 315, Pn. Cf. supra pg. 91, 13 
226 Gr. [perdidit) ex cod. Palat. Caec. Balb. Paris. 29 227 Ps. Sen. de 
const, sap. 5,4 coll. epist. 59, 18 228 Ps. Caec. Balb. Mon. 1, 9^ pg. 18 



128 ^ 8ENTENTIAE FALSO 

]^il prodest didicissG; si cessas bene facere. 
230 Nil rationis est; ubi res semel in afifectum venit. 

Nil turpius quam vivere incipiens senex. 

Nimium tendendo rumpi funiculus solet. 

Nobilis professio sapientia est: quae distributa suscipit 
inerementuni; avarum dedignata possessorem. 

Nocens quis illico fit; succumbit ut fides. 
235 Non alia facies est quieti moderatique imperii; quam se- 

reni caeli et nitentis. 

Non animus hominis; jsed facta cemuntur. 

Nondum felix es; si nondum turba te deriserit. 

Non egere felicitate felicitas est. 

Non est beatuS; ipse qai se nesciat. 
240 Non esl^ bonitas esse meliorem pessimo. 

Non est hominis maior stultitia quam putare se amari 
ab hiS; quos ipse non diligat. 

Non est pusillum; si quid maximo est minus. 

Non est tuum, fortuna quod fecit tuum. 

Non fert.ullum ictum illaesa felicitas. 
245 Non minus latrO; cuius telum opposita veste elusum est. 

Non multum supra eum eminet quiS; cui se irascendo 

exaequat. 

Non omni eundem calceum induces pedi. 

Non quam diu; sed quam bene vivaS; cogita. 

Non qui iussus aliquod; sed qui invitus facit; miser est. 
250 Non vindicandum scelere, si possiS; scelus. 

Nulla res magis alit iracundiam; quam luxuria. 



229 Pn. Gf. supra pg. 91, 9 230 Gr. ex. cod. Palat. Sen. de ira 
1, 8, 1 231 Ps. Sen. epist. 13, 17 232 Bo, Ex proverbio graeco 
Erasmi Adag. 1, 5, 47 233 Go. 234 Gr 2. Gaec. Balb. Mon. 4, 
3, pg. 21 236 Go. Sen. de clem. 1, 7, 2 236 Pn. De mor. 3 

237 Pn. De mor. 23 238 R. Sen. de provid. 6, 5 239 Ps. 
Poeta com. ap. Sen. epist. 9, 21 esse se qui non putat 240 Ps. Sen. 
epist. 79, 11 241 Q. 242 Ps. Sen. epist. 100, 9 243 F. 

Lucilius ap. Sen. epist. 8 , 10 244 R, qui scr. Maris fel. Sen. de 
provid. 2, 6 245 R, qui scr. cuius scelus v, clauditur. Sen. de 

const, sap. 7, 4 246 Go, Sen. de clem. 1, 5, 6 247 Bo. Proverb, 
graecum ap. Erasm. Adag. 4, 4, 56 248 F, Sen. epist. 22, 17 
249 Q, 250 F. De mor. 139 251 R. Sen. de ira 2, 25, 4 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 129 

Nulla tarn bona uxor, de qua non invenias quid queri. 

NuUi imponas, quod ipse non possis pati. 

Nullum ex omnibus dementia magis quam regem aut 

praelatum decet. 
255 Nullum laborem recusant manus ab aratro ad arma trans- 

latae. 
Nullum morosius est animal maioreque arte tractandum 

quam homo: et nulli magis parcendum 

quam homini. 
Nullum sine auctoramento est magnum malum. 
Nullus sapientum proditori credidit. 
Numquam liquidum sincerumque ex turbido venit. 
260 Numquam quam multis, sed qualibus placeas, stude. 
Numquam satis est, quod improbae spei datur. 
Numquam secura est prava conscientia. 
Numquam virtutis moUe documentum est. 
Occasiones non modo accipe; arripe. 
265 Odi praecoci puerulos sapientia. 

Odi sapientem, qui sibi ipsi non sapit. 

Omnes vitam differentes mors incerta praevenit. 

Omne vitium habet patrocinium suum. 

Omnia cum inimico communia habebit, qui multa cum 

homine. 
270 Omnia subicit, qui se subicit rationi. 
Omni rei moderatio est adhibenda. 
.Omnis dies velut ultimus putandus est. 



262 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 17, 2, pg. 26. Publ. Syr. v. 384 
253 Ps. Caec. Balb. Mon. 1, 20, pg. 19 254 Go, Sen. de clem. 1, 

3, 3 255 Q, Sen. epist. 51, 1 / 256 Go, Sen. de clem. 1, 17, 1 

257 Ps. Sen. epist. 69, 4 258 Gr. ex cod. Palat. Caec. Balb. 

Par. 3, pg. 38, Cic. Verrin. 1, 15, 38 259 Go. Sen. de clem. 2, 6, 1 

260 F. De mor. 8 non quam muliis 261 Ps. 262 Ps. De 
mor. 65 coll. Sen. epist. 105, 8 263 R. Sen. de provid. 4, 12 

264 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 29, 2, pg. 29, Paris. 6, pg. 38 

265 Bo. Apuleius Apol. 2 266 Bo. Menaud. ed. Mein. p. 326 
267 F. Cf. supra pg. 94, 26 268 F. Sen. epist. 116, 2 

269 Q. Sen. epist. 47, 3 270 Q. qui scr. Omn. sibi qui; Sen. epist. 
37, 4 ^Rationi te subice, si vis omnia vincere.' 271 Go. Sen. de 

clem. 1, 2, 2 272 F. Cf. supra pg. 94, 27 

PuBiiiiiius Steus. 9 



130 



SENTENTIAE FALSO 



Omnis qui amicus est amat, sed non omnis qui amat 

amicus est. 

Omnium est communis amicus, qui hostis est suorum. 
275 Oriente sole consilium, occidente convivium. 

Pacem cum hominibus habebis, bellum cum vitiis. 

Parcendum est improbandis civibus, non alitor quam 

membris languentibus. 

Parere scire par imperio gloria est. 

Parvo fames constat, magno fastidium. 
280 Pati necesse est multa mortalem mala. 

Patria est, ubicumque T)ene vixeris. 

Peccandi verecundiam facit ipsa dementia regentis. 

Peccare nolle triumphus innocentiae est. 

Peccat voluntas, etsi nullum crimen est. 
285 Pecuniae imperare, non servire convenit. 

Pecunia non satiat avarum, sed irritat. 

Perdenda sunt multa, ut semel ponas bene. 

Perit voluptas, virtus immortalis est. 

Pestifera vis valere ad nocendum. 
290 Pipere qui abundat, oleribus miscet piper. 

Plerosque hominum in domibus saevissimos, in alienis 

humillimos servos. 

Plerumque similem ducit ad similem deus. 

Plurimi quot servos, totidem hostes habent. 

Plurimum qui sis, non qui habearis, interest. 
295 Pluris docentis vita quam sententia. 



273 Q. Sen. epist. 35, 1 274 Q, Caec. Balb. Par. 2, pg. 37, 

Cic. Verr. 1, 15, 38 275 Q, Caec. Balb. Par. 40, pg. 41 276 Pn. 
De mor. 34 coJl. Sen. epist. 87, 9 277 Go. Sen. de clem. 1, 5, 1 

' 278 Ps. Caec. Bait Mon. 18, pg. 26 279 Bo. Sen. epist. 17, 4 

280 Ps. 281 Go. De mor. 43 282 Go. Sen. de clem. 1, 

22, 3 283 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 6, pg. 21 284 F. 286 Pn, 
F. Cf. supra pg. 96, 46 286 R et iam Ps: Avarum i. non s. p. De 
mor. 101 287 Ps. Sen. de benef. 1, 2, 1, ubi praecedit versus: 

^Beneficia in vulgus cum largiri institueris' , quem et ipsum recepit Bo- 
thius 288 F. 289 Go. Sen. de clem. 1, 3, 3 290 Bo. Ex 

proverbio graeco ap. Erasm. Adag. 3, 3, 37 291 Q. Caec. Balb. Par. 
7, pg. 38 292 Bo. Horn. Od. 17, 217 tog akl tov Ofiotov aysi d-Eog 
G)g rov ofiOLOv 293 Q. Sen. epist. 47, 6. Festus s. v. Quot servi 

294 F. Cf. supra pg. 100, 63 295 F. 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 131 

Potest quid esse honestum, quod non liberum? 
Praeter causam multum amico dabitur, multum etiam 

contra amicum scias. 
Principum saevitia bellum est. 
Privata studia publicum evertunt bonum. 
300 Probare amicos difficile est re prospera. 
Prope est ut libenter damnet, qui cito. 
Prope est ut non aeque damnet, qui nimis. 
Pupillus est avarus aetatis brevis. 
Puras deuS; non plenas aspicit manus. 
305 Quae defloruerit; ne iterum quaeratur rosa. 

Quae est ars parandae amicitiae? Si vis amari, ama. 
Quaerendus cuneus est malus trunco malo. 
Quam magnum est non laudari et esse laudabilem ! 
Quam saepe veniam; qui negaverat; petit! 
310 Qui alii maledicit, sibi convicium facit. 

Quid eo infeliciuS; cui iam malo esse necesse est? 

Quid est beneficium dare? imitari deum. 

Quid potest ab eo quisquam sperare, quem malum esse 

docuit? 
Quidquid aequo plus futurum est, in partem humaniorem 

inclina vel praepondera. 

316 Quid quisque possit, nisi tentato nesciit. 

Quid ref ert quantum habeas ? multo illud plus est, quod 

non habes. 
Qui propter pecuniae vel libidinis amorem moritur; osten- 

dit se numquam sui causa vixisse. 

296 F, Sen. epist. 66, 16 297 Pn, 298 Go. {Principium 
saevitiae) Sen. de clem. 1, 6, 2 299 F. 300 Gr 2. Caec. Balb. 
Mon. 15, 6, pg. 25, coll. de nior. 51 301. 302 Go, Sen. de clcni. 

1, 14, 3 303 Scaliger. Caec. Balb. Mon. 12, 3, pg. 23 304 Ps. 
Cf. supra pg. 90, 3 305 Bo. Ex proverbio graeco ap. Erasm. Adag. 

2, 6, 40 306 Q. Sen. epist. 9, 6. Martial, epigr. 6, 11, 10 

307 Bo, Erasmus Adag. 1 , 2 , 5 ex Hierouymo ad Ocean. 308 Pn^ 
R. Cf. supra pg. 100, 65 309 Ps, Sen. de ira 2, 34, 4. cf. Here, 

fur. 1267 310 F. De mor. 115 311 Go, Sen. de clem. 1, 13, 2 
312 Pn, De mor. 47 coll. Sen. de benef. 3, 15 313 Go, Sen. 
de clem. 1, 26, 1 314 Go. Sen. de clem. 1, 2, 2 315 Ps. Sen. 
de provid. 4, 3 temptando 316 F, Sen. ap. Gellium 12, 2, 13 

317 Go, De mor. 119 

9* 



132 SENTENTIAE PALSO 

Quod diu tractaris; id puta rectissimum. 

Quod esse taciturn vis, id nuUi dixeris. 
320 Quod facere turpe est, dicere ne honestum puta. 

Quod nescias damnare summa est temeritas. 

Quod vult habet; qui velle quod satis est, potest. 

Quum tempus revocat, ilia praecox est fuga. 

Refert bonorum exemplis puniri improbos. 
326 Refert quam quis bene vivat; quam diu non refert. 

Rege incolumi mens omnibus una est; amisso rupere 

fidem. 

Regibus certior est ex mansuetudine securitas. 

Regum fortuna casus praecipites rotat. 

Repente dives nemo factus est bonus. 
330 Res inquieta est in se ipsam felicitas. 

Revertere unde veneris nihil grave est. 

Ridiculum est odio nocentis perdere innocentiam. 

Saepe dissimulare quam ulcisci satius fuit. 

Saepe fortuna innocentem, numquam spes bona deserit. 
335 Saepe oculi et aures vulgi testes sunt mali. 

Saepius locutum, numquam me tacuisse paenitet. 

Salis absumendus modius, priusquam habeas fidem. 

Sapiens etsi contenfus est se, tamen amicum vult ha- 
bere et q. s. 

Sapiens nihil facit, quod non debet, et nihil praetermit- 

tit; quod debet. 
340 Securus obit, qui vitia sua ante immolat. 



318 Gr 2. Caec. Balb. Mou. 28, 1, pg. 29 319 F. Cf. supra 
pg. 101, 75 320 Ps, Caec. Balb. Mou. 1, 2, pg. 18 cum aduut. 
321 Ps. 322 Ps, Incerlus poeta ap. Sen. episl. 108, 11 323 Ps, 
324 F. 325 Gr, ex Palat. Cf. Sen. epist. 100, 15, et supra v. 248 

326 Go, Sen. de clem. 1,4,2 coll. Verg. Georg. 4, 213 et Sen. 
epist. 114, 23 327 Pn. Sen. de clem. 1, 8, 6 328 Bo. Menan- 
der pg. 333 Meln. 329 Ps, Menander monost. 688 ovdelg inXovxi]- 
aev taimg dlaaiog cSv. 330 Ps. Seu. episl. 36, 1 331 Gr 2. 

Sen. de tranq. an. 11, 4 332 F. Cf. supra pg. 105, 85 333 Ps. 
Sen. de ira 2, 33, 1 334 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 25, 3, pg. 28 
335 Ps. Caec. Balb. Mou. 1, 31, pg. 20 336 Gr. Caec. Balb. Mon. 26, 
1, pg. 28 337 Bo. Proverb, graec. ex Arislot. elh. Nic. 8, 3,8 

338 Go. Sen. episl. 9, 8 339 Go. Sen. de clem. 2, 7, 1 

340 Q. 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 133 

Semper redundat ipse in auctores timer. 
Servis imperare moderate laus est. 
Severitas assidua amittit auctoritatem. 
Severitatem abditam, clementiam in proeinctu habe. 
346 Sic prodesto amicO; ne tibi noceas; sic age alienum, ut 

tuum non obliviscaris negotium. 
Sine teste nullum esse putaveris locum. 
Si quis ab alio iratus poenas expetit, a se exigit. 
Si vis amari; ama. 

Solacium grande est cum universo una rapi. 
350 Sordidius multo vivimus quam nascimur. 

Spiritum, quem unus tibi dedit, licet minentur multi, 

non perdes, nisi unus abstulerit. 
Stultum est, qui multitudinem in loco timet, per quem 

nisi unus potest transire. 
Stultum est timere, quod vitari non potest. 
Stultum imperare reliquis, qui nescit sibi. 
Suavissima haec est vita, si sapias nihil. 
Nam sapere nil doloris expers est malum. 
Subiecta semper invidiae felicitas. 
Subinde bos alienus prospectat foras. 
Suspecta semper omamenta ementibus. 
Tacere pro se praestat, quam contra loqui. 
360 Tamdiu a periculo aberit populus, quamdiu sciet i'erre 

frenos. 
Tamdiu discendum est liomini, quamdiu nesciat. 
Tarn omnibus quam nuUi ignoscere est crudelitas. 



355 



341 Ps. Sen. de ira 2, 11, 3 coll. Sen. Oedip. 704 ed. Both. 719 
ed. Peip. 342 />n. Sen. de clem. 1 , 18 , 1 343 Pn, Sen. de 

clem. 1, 22, 2 344 Go. Sen. de clem. 1,1,4 345 ^. Caec. 

Balb. Par. 45, 46. pg. 41 346 jP. Cf, supra pg. 91, 16 347 F. 
Cf, supra pg. 107, 105 348 Go. Sen. epist. 9, 6 349 Gr. ex 

cod. Palat. Sen. de provid. 5, 8 350 Gr, ex Palat. De mor. 19 
351 i>. 352 Q. 353 E, Cf, supra pg. 107, 100 354 Ps, 
Caec. Balb. Par. 35, pg. 40, Stultum est^ si velit imperare aliis^ qui 
sibi nescit Q, 355 Bo, Soph. Aiac. 554 356 Gr 2. Caec. Balb. Men. 
10, 4, pg. 22 357 Bo. Proverb, graec. ex Erasmi Adag. 1, 10, 6:2 

358 Ps, Sen. epist. 80, 9 359 Gr 2. Caec. Balb. Men. 26, 3, 
pg. 28 360 Go. Sen. de clem. 1, 4, 2 361 Gr, ex Palat. Sen. 

epist. 76, 2 362 Pn. Sen. de clem. 1,2,2 



134 SENTENTIAE FALSO 

Tanti homo est sine amicO; quanti corpus absque spi- 
• ritu est. 

Telum fides maioribus nostris maximum. 
366 Timidus vocat se cautum, parcum sordidus. 

Torquere corpus extra naturam est suum. 

Turpis inopia est^ quae nascitur de gloria. 

Tuta est iactura^ quae fit neglegentia. 

Tuta saepC; numquam secura mala conscientia est. 
370 Tutissima res est timere nil praeter deum. 

Tyrannus a rege distat factis, non nomine. 

Ubi discrimen inter bonos malosque sublatum est; coa- 

fusio sequitur et vitiorum eruptio. 

Ubi maxime gaudebis; metues maxime. 

Ubi tranquilla tibi omnia videntur, tibi ibi nocitura [non 

desunt]. 
375 Ubi usitata remedia non procedunt^ tenta contraria. 

Velle bonum fieri magna pars est bonitatis. 

Velox consilium sequitur paenitentia. 

Vel strangulari pulchro de ligno iuvat. 

Venia est poenae debitae remissio. 
380 Vile nil decet sonare in maximorum laudibus. 

Veri boni est pati, non facere iniuriam. 

VirtuS; quam necessitas excutit; acerrima est. 

Virtute abundat multa, qui alienam amat. 

Vis notus omnibus esse? nullum noveris. 
385 Vitium fuit; nunc mos est adsentatio. 



363 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 15, 8, pg. 25 364 Gr 2. Caec. Balb. 

Mon. 4, 2, pg. 21 365 E, Cf. supra pg. 109, 116 366 F. 

Sen. epist. 5, 4 367 Ps. Caec. Balb. Par. 44, pg. 41, de gula cod. 

Paris. 8027 368 Gr, ex Palat. tuta] turpis Sen. epist. 1, 1 

369 Gr. De mor. 65 coll. Sen. epist. 105, 8 370 F. Cf. supra pg. 

110, 117 371 Go. Sen. de clem. 1, 12, 1 372 Go. Sen. de clem. 
1,2,2 373 Gr. ex cod. Palat. Sen. de ira 2, 31, 5 374 R. 

Sen, de ira 2, 31, 5, ex quo alterum tibi del. 375 Pn. Sen. de clem. 
1,9,6 376 iP. Sen. epist. 34, 3 377 Ps. Caec. Balb. Par. 

55, pg. 41 378 Bo. Aristoph. Ran. v. 736 379 Go. Sen. de 

clem. 2, 7, 3 380 F. 381 F. Est vers. Publil. 651 382 Pn. 
Sen. de clem. 1, 12, 5 extundit 383 F. Cf. pg. 107, 110 

384 F. Cf. pg. 111^ 131 385 F. Cf. pg. Ill, 135 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 135 

Ulcera animi magis quam corporis sananda sunt. 
Volunt homines ita praeceptum esse ut vivunt, non ita 

vivere ut praeceptum est. 
Utendum est divitiis, non abutendum. 
Ut fulmina paucorum periculo cadunt^ omnium metu, sic 

animadversiones magnarum potestatum 

torrent latins quam nocent. 
390 Utinam ea lex homini esset, ut [ira] cum telo suo fran- 

geretur, nee saepius liceret nocere quam 

semel. 
Utrumque vitium est nulli credere et omnibus. 



386 Go. ulcera] vitia Fabricius 387 Go, 388 Go, De 

mor. 78 389 Go, Seu. de clem. 1, 8, 5 390 Go, Sen. de clem. 
1, 19, 4 391 F. De mor. 77. Sen. epist. 3, 4 



Incerti auctoris. liber, 
qui vulgo dicitur de moribus.* 

1. Omne peccatum actio est, actio autem omnis voluntaria 
est tarn honesta quam turpis : ergo voluntarium est omne 
peccatum. ToUite excusationem: nemo peccat invitus. 

2. Educatio et discipHna mores faciunt; et ad id vivit unus- 
quisque, quod didicit. Itaque bona consuetude exeu- 
tere debet, quod mala instruxit. Bene loquere, bene 
facias. 

3. Nihil interest, quo animo facias, quod fecisse vitiosum 
est, quia facta cemuntur, animus vero non videtur. 

4. Nulla (enim) laus est non facere, quod facere non possis. 

5. Quid est homini inimicissimum ? alter homo. 

6. Libenter feras, quod necesse est: dolor patientia vincitur. 



* LIBER SENECAE codd. Sangall. 141 [Ga) e^238 [Gh) saec. noni, 
collaii a Car, Schenkelio (Beitrage zur Kritik des Seneca, 1864, p. 39) 
[G = Sangallensis uterque) , PROVERBIA SENECAE cod. Parts 7581 
saec, X {S) , LIBER SENECAE DE INSTITVTIONE MORVM cod, Paris, 
lai» S, Vict. 672, saec, XII (F), Incipil eiusdem de moribus vel disci- 
plina seu libero arbilrio cod, Paris, I at, 8027 saec, XI V^ L. Anuaei 
Senecae liber de moribus, in quo notabiliter et eleganter vitae mores 
euarrat cod, Paris, lai, 6391, Seneca de moribus vel similiter codd. 
Paris, lat, 6395 A, 6379, 6380, 6384, 6395, 7329, 8545, 8546, 
8552, plerique saec. XIV^ cod. Monac. lat, 17290 saec, XV 
1 Cf. Seneca epist. 66, 16 ^Omne honestum voluntarium est'. 2 in- 
struxit] incussit? introduxit? Cf. Sail. Cat, 3, 1 ^bene facere, bene 
dicere\ Bene decet loqui, bene decet facere cod, Paris, 6379, al. unde 
Haasius Bene docet loqui, qui bene docet fiicere 3 Lactani. inslit. 
3, 15 'Atqui nihil i. q. a. f. q. f. v. est, q. f. c. a. non v.' 4 Lactani. 
instit. 6, 23 ^Nulla igitur 1. est n. f. q. f. n. p.' 5 Cf. Ausonius Sept, 
sap, sent. 1, 2. Anacharsis ap. Stoh, flor. 2, 43. 6 Sexti Ptjthag. 
sent. 111 {Opusc. sent, et mor. ed. Or. /, pg» 254) *Fer quod necesse 



DE MORIBUS. 137 

7. Specta, quod te numquam paeniteat. 

8. Non qitam multis placeas, sed qualibus stude. 

9. In hoc (tamen) incumbe, ut libentius audias quam loquaris. 

10. Multos vitam differentes mors incerta praevenit: (itaque) 
omnis dies velut ultimas iudicandus est. 

11. Tristitiam, si potes, ne admiseris, si minus, ne osten- 
deris. 

12. Amicos secreto admone, palam lauda. 

13. Verba rebus, non personis aestimanda sunt. 

14. Oratorem te puta, si tibi ante omnes, quod oportet, 
persuaseris. 

15. Ut licentiosa mancipia animi imperio coerce linguam, 
ventrem, libidinem. 

16. Quod taciturn velis esse, nemini dixeris. Si tibi ipsi 
non imperasti, quomodo ab aliis silentium speras? 

17. Ridiculum est aliquem odio nocentis innocentiam suam 
perdere. 

18. Monstro similis est avaritia senilis. Quid enim stultius 
est, quam via deficiente viaticum augere? 



est'. Cod, Paris» lat, 4841 saec. IX ^ quern in seqq, litiera P noiavi^ 
(cf, Philolog. VIII^ 184 sq.) Libenter fac quod n. est; d. p. v. Auson. 
VII sap. 4, 4 7 * Specta : exspecta libri^ expetas Haase, Cf. 

Publ. Syri sent 111, Periand, ap, Diog. Laert. 1, 97 itqcixxs ifiera- 
fiikritcc 8 Mariinus Dumiensis de form, hon, vitae 2, 11 ^nec quam 
multis sed qualibus placeas, cogita' 10 itaque] posterior senientia 
non cohaeret cum priore: ilia enim ex poeta aliquo petiia est [vid. 
Proleg. pg. 35), haec est Senecae epist. 12, 8 Mtaque sic ordinandus 
est dies omnis, tamquam cogat agmeu'. Simili modo abundant parti- 
culae tamen § 9, enim {al. autem) § 4, ergo § 28 et 56, fortasse itaque 
§2 11 Periander ap, Stob. flor. 3, 79, 7: dvaivxcov %QV7tre 
12 Cf, Auson. VII sap, sent, 5, 4 13 Sen. epist. 12, 11 'Ut isti, 
qui in verba iurant, nee quid dicatur aestimant, sed a quo'. Male cod, 
aliquis Paris, pro rebus non pro sonis 14 tibi ipsi codd, rec, quod 
irrepsisse videtur ^o; § 16 15 animi imperio] acri ingenio P, 

acri animi imperio coniecii C. Schenkl, Cf. infra § 117 16 Cf, 

Auson, VII Sap, 7 , 3. Proverb, 75 supra pg, 101 , et Lact, inst. 6, 
23 *^iniquum est, ul id exigas, quod praestafe ipse non possis' 17 est] 
enim addunt GbS., de quo vide adnotationem ad § 10 18 Cic. Cat, 
m<ii. 18, 66 '^Avaritia senilis quid sibi velit non intellego. Potest enim 
quidquam . esse absurdius, quam quo viae minus restat, eo plus viatici 
quaerere V 



138 DE MORIBUS. 

19. Omnes infantes terra nudos excipit: non te pudet sor- 
didius vivere quam nasci? 

20. Quid dulcius quam habere (amicum), cum quo audeas 
ut tecum omnia sic loqui? 

21. Magnarum virium est neglegere laedentem. 

22. Quid sis interest, non quid habearis. 

23. Nondum felix es, si non te turba deriserit. 

24. Si vis beatus esse, cogita hoc primum: Contemne con- 
temni. 

26. Priusquam promittas, deliberes, et cum promiseris facias. 

26. Id agas, ut ne quis merito tuo te oderit. Etsi nuUos 
inimicos tibi faciat iniuria, multos facit invidia. 

27. Solitudinem quaerit, qui vult cum innocentibus vivere. 

28. Optimus (ergo) animus pulcherrimus dei cultus est. 

29. Abstinebis alieno sanguine, abstinebis alieno matrimonio. 

30. Praestabis parentibus pietatem, cognatis indulgentiam, 
amicis fidem, omnibus aequitatem. 

31. Devitabis crudelitatem et ministram crudelitatis iram. 



19 Malim nonue cum Schenkelio sordidius *co(f(f. recentiores: 
fortius optimi vivere quam nasci codd. recc. et Ga manu sec. 

nasci quam vivere relh Cf, Sen. de provid. 6, 6 *Nemo tam pauper vivit 
quam uatus est'. 20 Cic. Lael. 6, 22 'Quid dulcius quam habere 
quicum omnia audeas sic loqui ut tecum?' Servandus ergo est omni dili- 
gentia raro inventus amicus addunt codd.^ recc. Respicit Ciceronis 
sententiam Sen. epist. 3,2: 'Gum illo (amico) tam audaciter loquere 
quam tecum'. 21 Sen. de ira 2, 32, 3 ^Magni animi est iniurias 
despicere.' 22 sis om. codd, vett. ' 23 si nondum turba te dimi- 

serit Haase: ceterum tetrametrum trochaicum non agnosco 24 Con- 
temne contemni Proverbia 97 supra pg. 106: contempnere contempni 
codd. optimi^ unde fortasse scrih. Contemne te contemni 25 Sexti 
sent. 85 'Delibera priusquam agas, et antequam agas provide quale sit 
quod facturus es.' 26 multos tamen facit S 27 quaerat 

codd. recc. 28 ergo om. codd. recc.: cf. ad % 10 cultus 

Proverb, 4 supra pg. 90, cultor codices. Sent. Pyth. ap. loan. Da- 
masc. 9, pg. 640 ^vaCa tw ^B(p yvdfiri aya^i]. Cf. Hor. carm. 3, 23, 
17 29 alieno sanguine abstinebis om, vtUgo; sed cf. Lactant. insi. 
5, 10 ^Quomodo enim sanguiSe abstinebunt . . . quomodo pudicitiam tue- 
buntur?' 30 indulgentiam amicis, operam civibus, fidem etiam hosti- 
bus P, Isocr. ad Demon. 16 xovg fisv d'sovg q)0§ov^ zovg di yoveig 
r/fia, rove Ss q>lXovg ctloxvvov^ zoig 61 vofwig nei^ov 31 ministram] 
rectius matrem Proverb. 83 pg. 105. 



DE MORIBUS. 139 

32. Non vives aliter in forO; aliter in solitudine. 

33. Nihil petes quod negaturus fuisti; nihil negabis quod 
petiturus fuisti. 

34. Pacem cum hominibus habebis, bellum cum vitiis. 

36. Hoc habet omnis adfectus, ut in quod ipse insanit; in 
idem etiam ceteros putet furere. 

36. Maximum in eo vitium est, qui non melioribus vult 
placerC; sed pluribus. 

37. Si vis omnibus esse notus, prius office ut neminem no- 
veris. 

38. Bonum est non laudari, sed esse laudabilem. 

39. Morieris: stultum est timere, quod vitare non possis. 

40. Male de te opinantur homines, sed mali. Malis displi- 
cere est laudari. 

41. Male de te loquuntur homines: bene enim loqui nesciunt. 
Faciunt non quod mereor ego, sed quod solent ipsi. 

42. Homines de te male loquuntur: si merito, quod loquun- 
tur non molestum est, sed quod non mentiuntur; sin 
immerito, innocentia mea nunc maxime gaudeo. Appa- 
ret enim illos obiecturos vera, si possent. 



32 in solitudine, aliter in foro vulgo 33 * petes scripsi coll 

29 abstinebis, 30 praestabis, 31 devitabis, 32 vives, 33 negabis, 34 ha- 
bebis: petas codices 35 ConciL Turon. IL can, 14 ^sicut ait Seneca 
pessimum in eo vitium esse qui in id quo insanit ceteros putat furere'. 
Quae sententia cum ex %% 36. 36 sit conflata^ colligitur non solum 
annobQl nostrum libellum Senecae nomine vulgatum fuisse^ sed etiam 
proverhiorum ordinem iam tum fuisse eundem 36 Cf, Antisihenes 
ap. Diog. Laert. 6,1,8 ^qog xov slTtovta ^IIolXol (SB inctivovai' Tl 
yccQ^ iqyrjy naKov TtBnolriKa; 37 Si vis Gb m/ § 24: suus 5, vis vulgo 

38 sed] et aL 39 Totidem verbis Sen. de remed. fort. 2 , 3. 

Cf, senarium Prov. 100, pg. 107, et infra $ 114». 40 Ex libro 
de remed. fortuitorum 7, 1 laudari] laudabile al. Sen. de vita beata 
23, 4 ^mihi iam, quod argumentum est recti, contingit malis displicere'. 

41 Desumptum ex libro de remediis fort. 7 , 2. Cf. Stob, floril. 
19, 5 nXaroov Xoidogovfisvog vno rivog Aiys^ ^fft^t xcrxco^, iitsl KaXcog 
ovK k'ficc&sg mereor ego Ga : mereor his 6?6, meriaris S 42 Ex 
libro de remed. fort. 7,3. In fine huius paragraphi Gb subiungit: 

Male de te loquuntur homines. R. {i. e. responsio vel simile quid) gaudeo 

si mentiuntur, doleo si vera dicunt. Male de te loquuntur homines. R. 
dum me lacerant, se maculant. 



140 DE MORIBUS. 

43. Non eris in patria : patria est ubicumque bene est. Illud 
enini; per quod bene est, non in loco, sed in homine est. 

44. Nihil magnum est in rebus humanis, nisi animus magna 
despiciens. 

45. Quae sunt maximae divitiae? non desiderare divitias. 

46. Quis plurimum habet? is qui minimum cupit. 

47. Quid est beneficium dare? deum imitari. 

48. Honestius est cum iudicaveris amare, quam cum ama- 
veris iudicare. 

49. Dissensio ab alio incipiat, a te autjem reconciliatio. 

50. Succurre paupertati amicorum, imiiio succurre cuiusvis. 

51. Amicos secundae res optime parant^ladversae autem cer- 
tissime probant. 1 

52. Peiora sunt tecta odia quam apertk. Itaque te minus 
loquax inimicus oflfendit quam tacitus: huius enim ira 
se denudat, illius quaerit ad nocendum occasionem. 

53. Mira ratio est, quae non vult praedicari, quod gaudet 
intellegi. 

54. Agnosci amat, qui quod agit ostendit. 



43 De remed. fort, 8, 2. Incertus poeta ap. Cic. Tusc, 5, 37, 
108 [Ribh, irag. p, 211) ^patria est, ubicumque est bene'. Aristoph, 
PluL 1151 itctxQig iau Ttda I'v ecu nQccTrrj Ttg ev, 44 Martin us 
Bumiefisis de formula honestae vitae 3, 1 'Nihil aliud m. iu r. h. n. ani- 
iims magna despiciens'. Lact, inst. 6, 1 ^Magni animi est despicere 
mortalia'. Sen. epist. 8, 5 ^Cogitate nihil praeter animum esse mira- 
bilc, cui magno nil magnum est'. nisi magno animo despicias t;t//^o 

45 Sen, epist. 14, 17 'Is maxime divitiis fruilur, qui minime divi- 
tiis indiget'. 46 Inc. poeta ap. Sen. epist. 108, 11 ^Is minimo eget 
mortalis, qui minimum cupit'. Sen. epist. 119, 6 *qui multum babet, 
plus cupit'. Auson. VII Sap. 1, 3. Caec. Balh. Mon. 12, 8 pg. 23, 
Stoh. flor, 17, 31 HcoKQaxYig igoaTtid'elg vrco xtvog Jtmg Sv yivoixo xig 
Ttlovaioq'^ El rdSv iTCLd-vfiLav^ ^'(p^^ f*'^ nivrig 47 Sen. de hencf. 
3, 15, 4 'Qui dat beneficia, deos imitatur'. 48 Sen. epist. 3, 2 'qui 
contra praecepla Theophrasti, cum amaverunt, indicant, et non amanl, 
cum iudicaverunt'. 49 Aristippus ap. Stoh. flor. 84, 19: fiifivrjao 
OIL rijg fjLsv diaoiceasoog av ijQ^cDy tijg 8e diakvascog iyd. 50 immo 
succurre GS: immo occurre vtilgo^ Prov. 102 * cuiusvis vel cuivis: 
cuiviae G, cuive 5, om. editt. et Prov. 51 Auson. VII Sap. 2, 6. 7 

52 peiora] perniciosiora P huius . . . occasionem om. editt. et 

codd. recc. huius PS: cuius G 54 Peest haec sententia in cod. 5, 
in marg. infer, man. sec. adscripta est in Ga. Agnosce amat quod non 



DE MORIBUS. 141 

65. Eleemosyna non tarn accipientibus prodest quam dantibus ; 

66. (et) spes praemii solacium fit laboris. 

67. Quae est maxima egestas? avaritia. 

68. Pecuniae imperare oportet, non servire. 

69. Nullum magis conscium peceatorum tuorum timueris 
quam temet ipsumj alios enim potes eflFugere, te num- 
quam. 

60. Quis est pauper? Qui sibi (dives) videtur. 

61. Qui a multis timetur, multos timet. 

62. Infelieitatem erige, felicitatem submitte. 

63. Felicitas infelici innocentia est. 

64. Nequitia ipsa est poena sui. 

66. Mala conscientia saepe tuta est; secura numquam. 

66. Libidinis initia continebis, si exitum cogitaveris. 

67. Benefieii accepti numquam oportet oblivisci; dati pro- 
tinus. 



vult [haec duo verba corrupta ex % 53) ostendere Gb^ Ga sec, m.; agiio- 
sci amat qui odit ostendil honeslum est codd» fere recc, 56 Parii- 
cula et redundat, qua de re of. ad $ 10. Publilii editor es hunc effe- 
cerunt senarium: Ex praemii spe 1. fit s. 57 Cf, PubL Syr. v. 236 
. 58 Cf, PubL Syr, v, 73 59 Plut, apophth. Caionis mai, 9 
fiahaza ivoiii^s Seiv STiaatov ctvzov ccl6eto&ai' firjdiva yuq iavzov 
firjdinoTe x^Q^^S elvcti , et infra $ 108. Auson, VII Sap, 7, 1 , Caec. 
Balb, Paris, 65, pg, 42, Isocr. ad Demon, 9 ; MfideTtoxe firidsv uiG- 
%QOv itoiiqGctq i'kni^e XrjCBiv. Y.a.1 yciQ av Tovg aklovg Xci^rjgy 6civT(p 
ys GvvsidfJGSLg, poteris P 60 dives Gb^ aliquid Ga m, sec.^ om, 
rell, Cf. de rented, fort, 10, 1 ^pauper es, quia videris'; ibid, 16, 10 
^felix est non qui aliis videtur, sed qui sibi'. 61 Sen, epist, 105, 4 

^qui timetur timet' et PubL Syr, 338 62 Cleobulus ap, Stob, flor, 

3, 79, a : EiVTtoqovvxa |Lt?j VTtBQriq)avov elvcti^ ccTCogovvTcc fJL7] raTCSivov- 
G^cct, 63 Sen, controv, 187, 26 Bu, ^magnum prliesidium in peri- 
culis innocenlia'. Sententia in cbdd, mutila: Infelicis innocentia G^ 
felicitas iunocentiae S; Veri felicitas innocentia est codd, recc, vera 
editt. 65 Sen. epist, 105, 8 ^Tulum aliqua res in mala conscientia 
praestat, nulla securum'-. epist. 97, 13 ^Tuta scelera esse possunt, secura 
non possunt'. Sen, Phaedr, 169 ed. Peip, ^Scelus aliqua tutum, nulla 
securum tulit'. 66 Mart, Bum. de'form, hon, vitae 2, 6 ^Cum initia 
inveneris, exitus cogitabis'. continebis si G S: conlinebit qui vulgo; cf, 
ad § 33 * cogitaveris: cogitaberis Ga Gb^ cogitabit vulgo 67 Sen. 
de ben, 2,11 ^Qui dedit beneficium taceat, narret qui accepil'. Auson. 
VII Sap, 6 , 4. 5. Caec. Balb, Par. 32, pg, 40 ^Acceptum beneficium 
aeternae memoriae infigcndum'. Menand. Monost. 749 %uqiv la^cov 



142 DE MORIBUS. 

68. Inhonesta victoria est suos vincere. 

69. Satis est poenarum potuisse puniri. 

70. 71. Inimicitias tarde suscipe, moderate exeree, fideliter 
depone. 

72. 73. Imago animi sermo est: qualis vita, talis oratio. 
74. Magna res est vocis et silentii temperamentum. 
76. Qui aequo animo malis immiscetur, malus est. 

76. Neminem cito laudaveris; neminem eito accusaveris: 
semper puta te coram diis testimonium dicere. 

77. Vitium est omnia crederC; vitium est nihil credere. 

78. Utendum est divitiis, non abutendum. 

78*. Sic vive, ut nee a superioribus contemnaris, nee ab in- 
ferioribus timearis. 

79. Nullum putaveris locum sine teste. 

80. Excusationem vitiis suis quaerere est omnia dec dele- 
gare. 

80*. Datam vitam quotienscumque dubitaveris, an sit eri- 
pi6nda, * *, quoniam data eripi potest, erepta reddi non 
potest. 



fiifivfiGo Kal dovg iTtddd'Ov, 68 inhonesti codices 70. 71 Sen- 
tentiam restiiuimus ad /idem codicis P; G^ S et editores Inimicitias 
tarde suscipe, amicitias moderate exeree. Vanitates similiter depone. 
72. 73. Plenius cod, P; Imago animi sermo est, unde ilia Socratica 
vox, qualis oratio, talis et vita. Sen, epist. 114, 1 *quod apud Graecos 
in proverbium cessit, talis hominibus fuit oratio, qualis vita', epist, 75, 
4 *Concordet sermo cum vita', ep. 20, 2 ^Non orationi vita dissentiat'. 
Schol. Hermog, V 634 fValz, 6 ZcoKQccTrig Eccid'ei kiyeiv , olog 6 §iog^ 
toiovTog 6 Xoyog. Cic, Tusc, 6, 16, 47, Solon ap, JDiog. Laert. 1, 58, 
Leutschius ad Apostolium 12, 42 c. vita] vir vulgo^ etiam G S 
74 Vincentius Bellov, spec. mor. 3, 1, 4 *Quidam philosophus: Serva 
.vocis et silentii temperamentum; et si loqui libuerit, sic loquaris, ut aiiis 
libentius audiaris' (cf. supra § 9). 76 semper etc. om, codd, recc, 
et editt, coram diis Hadse: cum his G 5 77 Sen, episi. 3, 4 

*Utrumque vitium est et omnibus credere et nulli'. 78* om. codd. 
recc. et editt. Auson. VII Sap. 6, 1 Sic vive ut recepi ex PS: ut 
G nee a Erasmus: ne a libri 80 Refinximus ex cod. P, Qui 
se fato ad prava facinora coactum esse dicit^ omnia deo imputat^ i. e. 
omnem culpam in deum confert. In ceteris codicibus fortasse rectius 
sic fere scriptum est: Excusationem quaerere vitium est. Omnia ad 
deum relinque , nisi quod post est per dittographiam addunt set. Cf. 
Sexti sent. 374 ^Omnem causam refer ad deum'. 80* om codd, recc. 



DE MORIBUS. 143 

81. Fortior est qui cupiditatem vincit; quam qui hostem 
subicit. 

82. Est difficillimum se ipsum vincere. 

83. Inique irascitur, qui suis irascitur sine dolore. 

84. Amare sic incipc; tamquara non liceat tibi desinere. 

85. Magnarum rerum etiamsi successus non adfuerit; ho- 
nestus est ipse conatus. 

86. Nobilitas animi generositas sensus. 

87. Nobilitas hominis generosus animus. 

88. Honestior est, qui senectutem ad otium retulit, quam 
qui in senectutem venit et tunc incipiat laborare, 

89. Turpe spectaculum praebet aeger animus. 

90. Numquam tristis facies sit tibi in commodo alterius. 

91. Homo sum: quomodo devitabo secundarum rerum in- 
vidiam ? 

92. Si felicitatem iactaveris, multis dives eris. 

93. Quomodo optime potentiam tuebor? "I* impotentia occa- 
sionis. 

94. Locum tenet proximum innocentiae confessio: ubi con- 
fessio, ibi remissio. 

96. 96. Severitas in vitio est, quia proximus iniustitiae locus 
se Veritas. 

97. Bonus index est, qui potest dispensare non tarn quid 
damnandum sit, sed quatenus. 



et ediit. In senteniia corrupta lacunam significasse satis habutmus, 
81 Cf. Lactani. instit. 1, 9; *Non enim fortior iudicandus est, qui 
leonem quam qui violentiam et iracundidm superat'. Proverb. Salom, 
16, 32 ^p %Qax^v oqyiig KQslaaiov tov TiaTaka^^avofiivov nohv^, 
82 Est] enim adduni G S 83 luique] paene inique 5, bene ini- 

que G sine dolore Ga S: si in dolore Gb 85 Bonarum ma- 

gnarumque P 87 Iiominis] corporis vulgo 88 quem senectus ad 
otium vulgo * in senectutem] in otium libri; quam quem in otio in- 

venit editt, 90 facies sit tibi Ga m. sec, V et edd, si quotiens tibi 
ipsi incommodo vixeris libb, veti. 92 multis G: in multis S^ cum mul- 
tis vulgo 93 t De corruptela non liquet: fort, scr. poteutia, ut est 
ap. Sen, de clem, 1, 13, 2 ^scelera sceleribus tuenda sunt'. Sail. Cat. 
2, 4 ^imperium lis artibus retinetur, quibus initio palatum est'. 94 pec- 
cali verecunda confessio P 95 in vitio Ga m. sec.: abnio G, criminis 
abnubio S; fort, criminosa, coll, Publ. S. v. 254 "^iniustitiae: iusti- 

tiae codices^ vulgo locus G: modus S vulgo 97 potest] Gb S: 

uovit Ga m, sec, tam Ga m. sec.: tarn 5, tantum Gb 



144 DE MORIBUS. 

98. Quietissimam vitam agerent homines in terris; si duo 
haec verba e natura rerum toUerentur: meum et tuum. 

99. Qui paupertatem timet, quam timidus est! 

100. Vires tuas amici tui magis sentiant beneficiis quam in- 
iniuriis. 

101. Pecunia non satiat avaritiam, sed irritat; et ideo sem- 
per indiget. 

102. Pecunia si tibi est, feius usura moribus. 

103. Mihi crede: non potes esse dives et felix. 

104. Auribus frequentius quam lingua utere. 

105. Quidquid dicturus es, antequam aliis, tibi dicito. 

106. Nihil interest inter iratum et insanum nisi unus dies: 
alter semper insanit, alter dum irascitur. 

107. Facillime bonis frueris, si ea vitaveris quae vitupera- 
veris. 

108. Cum alios timueris, tum te ipsum maxime verere : nam 
sine aliis saepe esse potes, sine te numquam* 

109. Si bene te instruxeris, pudeat te deteriora facere. 



98 Aristides II pg» 331 to yaQ ov to gov toiJto, dkX ifiov ccqxv 
TcaGrjg gjikovstKLag 99 timendus vulgo. Lad. inst. 6, 17 ^Nemo 
dubitat, quin timidi sit animi meluere egestalem'. 100 Haud imme- 

rito Orellius hanc senleniiam ad mores chrisiianos accommodatam esse 
censet^ cum pristina forma videatur fu'isse : Vires tuas amici beneficiis, 
inimici iniuriis sentiant. Cf. Xenoph. Memor. 2, 3, 14: nleiaTOv do- 
ael avYjQ inaCvov a^iog slvac^ 6g dv (pd^ccvrj rovg (ihv nolefilovg Tcaoicog 
Tcotwv^ Tovg de <pllovg evsgyeTmv, Livius 7, 40, 7 101 Sent, 

Sextil37 ^Inexplebilis est omnis cupiditas, propterea et semper indiget'. 

102 cuius usura morbus GS F, nisi quod V morbi. 103 Auson, 
VII Sap. 4, 2 104 Cf. $ 9. Anton, et Max. ap. OreUium, opusc. 
sent. 2, 146, 9: rovg aol itUov rj zrj yXcoTty XQ^y Stob. flor. 36, 19 

106 Plut. Catonis mai. apophthegm. 16 tov ogyitoiiivov ivo^ile 
zov (lacvoiiivov 3J(K)Vo) diag)iQ£iv. Philemon ap. Stob. flor. 20, 4 (lai- 
vo^e&a Ttdvxeg., bnoxav OQyt^wiisQa^ ibid. 20, 68. Sen. de ira 1, 1, 2 
'Quidam ex sapientibus viris iram dixerunl brevem insaniam'. Similiter 
Cato ebrietatem dixit esse voluntariam insaniam , Ammian. Marc. 15, 
12, 4, Sen. epist. 83, 18. ffaec sententia, ui § 107. 108. 109 Caioni 
tribuitur in cod. P dum /^; interdum GS 107 bonis] bpna fama 
coni. Schenkelius 108 Plut. apophth. Cat. mai. 9; iidXiGxa ivo- 
(ii^s dsiv BKaGTOv avTOv ccidsiad'at,' fjLrjdiva yciQ iavrov (Arjdinors^G}' 
gig slvai. Stob. flor. 31, 11, supra adnot. ad § 59. tum] tu P; 

om. vulgo 109 deteriora facere] deteriorem fieri coni. Schenkelius 



DE MOKIBUS. 145 

110. Quod persuaseris; erit diuturnum; quod coegeris, erit 
in occasione. 

111. Alteri semper ignoscitO; tibi ipsi numquam. 

112. Tantum ad virtutem adicies, quantum ex voluptate ab- 
straxeris. 

113. Stultum est sorano delectari et mortem horrere, cum 
somnus adsiduus sit mortis imitatio. 

114. Bonis nocet qui malis parcit. 

114*. Si fatum est, quid times, quod certum est? 

115. Multi cum aliis maledicunt, sibi ipsi convicium faciunt. 

116. Nihil turpius est quam quod obicitur in obiciente co- 
gnosci. 

117. Ut licentiosa mancipia animi imperio rege Hnguam ven- 
trem libidinem: quae opprimere si non potes, paulu- 
lum remitte, 

118. Saepe ea, quae sanari ratione non poterant, sanata sunt 
tempore. 

119. Qui propter amorem pecuniae etlibidinum moritur, osten- 
dit se numquam sui causa vixisse. 

119*. Dignus tibi sit, coram quo peccare pudeat te. 
119^.Adolescens si [te] feminis adomaveris, iniuriam facere 
cogitas, si viris adomaveris, accipere. 



Ill Plut, in vita Catonis mai. cp. 8; avyyvcifirjv eg>i] didovcci 
ndai zoig ii^ictQxdvovai nX'i]v aixov^ id. apophth. Cat. mai. 8, Auson. 
VII Sap. 3, 4. Cf. Cic. pro Murena 29, 61. Sail. Catil. 52, 8, de 
Catone min. 112 Demonax ap. Or. opusc. sent. 2, 145; Toaovvov 
elg agsTTiv nfioad'i^eig^ ooov ctv vtpikrjg tcSv ^dovojv. adicies PV: adi- 
cias GS 113 * mortem horrere: mortem oriri 5, mortem moliri G^ 
quasi mortem moliri vulgo adsiduus GS: assidua vulgo 114 Au- 
son. VII Sap. 3 , 5, Pythagoras ap. Stob. flor. 46 , 112 ; of (irj KoXa- 
^ovxBg tovg xaTiovg §ovXovtccL aSixsid^ai rovg ccya^ovg. Sail. Catil. 
52, 12 ^ne dum paucis sceleratis parcunt, bonos omnis perditum eant'. 
114* GS: om. codd. recc. et edd. fatum cod. Par. 8027: 
factum GS. Cf, Auson. VII Sap. 5,6 115 Philemon ap. Stob. flor. 
19, 2 XoidoQciv ... koidoQShai XoidoQav. ipsi GS: om.P, ipsis vulg. 

1 16 cognosci] fort, agnosci ; agnoscere P, cognosce passionem G F, 
cognoscere passionem S 111 Cf. supra § 15. rege vulgo: redige 

GSV y conpescere P * libidinem: quae opprimere si: libidinemque 

obprimere {vel obprime), si codd. mell. 119* GSV: om. editt. et 
codd, recc. 119^ GISV: om. editt. et codd. recc. *[te] addidi: 
om. codd.; feminas et viros V accipere {scil. iniuriam) Gb V: acciperes 

PUBIiUiIUS Stbus. 10 



146 DE MORIBUS. 

119^Noii est quod insolenter felicitatem fatearis, fquod non 
fuisset tibi insperatum. 

120. Turpia ne dixeris; paulatim CHim pudor rerum per verba 
dediseitur. 

121. Sic habita, ut potius laudetur dominus quam domus. 

122. Consuetudinaria res est innocentia : invita ab eo rece- 
dit, cum quo diu fuit. 

123. Non damnatio, sed causa hominem turpem facit. 

124. Merito enim damnati poena est damnatiO; inmerito da- 
mnati calamitas. 

125. Si aliquid cogitaveris, cito apparebit eonversantibus. 

126. Videri vis ab hominibus an non? Numquam bonae ho- 
nestatis longa eimulatio est. 

127. Quod de alienis mentibus tractas, ex tua indices. 

128. Multi sunt obligandi, pauci sunt oflfendendi: nam me- 
moria beneficiorum fragilis est; iniuriarum tenax. 

129. Obiurgationi semper aliquid blandi admisce: facilius 
enim penetrant verba quae molli vadunt via quam [quae] 
aspera: nemo enim se mutat^ qui mutari se desperet. 



Sy in quo ordo verborum valde iurhatus est^ accipere tibi Ga 
119^ GSV: om, editi. et codd, recc. non est quod GbS: non qui- 

dem Ga, nunquidem F fatearis GbS: fateris Ga, poteris V; fori, 
Numquam insolenter felicem te fatearis, vel Numquid . . . fateberis coll. 
§ 142 fuisse Gb * insperatum: inspiratum GSV 120 rerum 
am. vulgo dediseitur G: discitur 5, discutitur vulgo 121 Cic, of fie. 
1, 39, 139 ^uec domo dominus, sed domino domus honestanda est'. 
Mart. Bum. de form. hon. viiae 4 , 5 ^nec dominum velis esse nolum a 
domo, sed domum a domino'. 122 invita S: in vita Ga^ iuvitabilia 
P; invita . . . fuit om. codd. recc. et edd. 124 GS: merito damnari 
poena [damnati] est; danmatio immerita damnantis est calamitas vtdgo 
125 Si mali quid Salmius; cogitauerit S 126 hominibus an non 

GS: omnibus vulgo; fort. Si videri vis coll. § 125. 37. 24. Cf. Sexti 
sent. 314 ^NuUa simulatio multo tempore latebit'. Demophilus ap. Or. 
opusc. sent. 1, 40: Ta^t dg ovdsfiia n^anoCriaig noXX& x^vto Xav- 
d^dvH, 127 * tua: Xm^ codd. 128 Xenoph. Anab. 5, 8, 26: 

'qdiov xmf ayd^^v fiaXXov rj tcdv xcrxcov fi€iivrj6&ai, Livius 8, 2, 7 
^adeo iniuriae quam beneficii memoria praesentior erat'. Sen. benef. 1, 
1, 8 Mta a natura ennparatum est, ut altius iniuriae quam merita descen 
dant et ilia cito defluant, has tenax memoria custodiat'. fragilis] fadli 
edd. 129 facilius] familiarius P; sed cf. Sen. epist. 38, 1 ^facilius 
intrant verba' . Ante nemo P addit : Insectalio ipsa moderatt sit. 




DE MOKIBUS. 147 

130. Quotiens scribis aliquid [quod] editurus es; scito morum 
tuorum te hominibus chirographum dare. 

131. Qui in servos irascitur et crudelis est, satis ostendit 
potestatem ad versus alios sibi defuisse, non voluntatem. 

132. Qui neseit tacere^ nescit et loqui. 

132*. Non quidquid inprobi audire meruerint, id probi de- 
bent dicere. 
132^.Longaevitas bonis optabilis est. 

133. Bonus fruitur bona conscientia. 

134. [A] malis hominibus tutissiu^um est eito eflfugere. 

135. Nulla pusilla domus, quae amicos multos capit. 

136. Faeilius est pauperi eontemptum eflfugere quam diviti 
invidiam. 

137. Scire uti felicitate maxima felicitas est. 

138. Arcum intentio frangit^ animum remissio. 

139. Numquam scelus seel ere vindicandum est. 

140. Bonus est vir, qui eo produxit aflfectu animum, ut non 
tantum non velit peccare, sed non possit. 

140*. Satius est liberis superstitem esse quam libertati. 

141. Kegnantibus multo peius est periculum quam his, qui 
iudicantur: hi enim singulos timent, illi universes. 

142. Numquid fortis fort em se gloriabitur, quern corporis 
aegritudo efficit infirmum? Numquid dives (in) opibus 



130 scribens aliquid editurus (dicturus S, diclalurus V) es GS; 
scribis omisso es P ;131 alios S: alieuos 61^, alium P 132 Au- 

son. VII Sap, 2, 1. Vine. Bellov. spec, mor. 3, 1,4: *Hiero[nymus?]. 
Bene loqui neseit, qui tacere non uovit'. Caec. Balh. pg. 86 
132* PGSV: om, edd, audire P: om, reliqui 132^ GSV: om, 
edd. 134 [A] supplevii Schenkelius: in vulgo^ om. GS 

135 Phaedr. fab. 3, 9, 6: *Quaeso tam angustam, talis vir, ponis do- 
mum? Utinam, inquit (sc. Socrates), veris banc amicis impleam'. 
137 felicitate P: paupertate GS editt. 138 Plut, an sent g. r. 16; 
ro^or, £q (pa6i,v^ initsivofisvov qiqywxcii^ '^v%yi di ccvisfiivrj. Phaedr. 
fab. 3, 14, 10. arcum PGS: acuit vulgo 139 Sen. ThyesU 1107 

•Peip. ^scelere quis pensat scelus'. vincendum vulgo 140 Democr. 
sent. 27 ap. Or. op. sent. I, 27; ayct^ov ov to fir^ adizhiv^ ciXla to 
fLnqdl i^ikeiv^ Philemon ap. Stob. flor. 9, 22, Plato ap. Caec Balb. 
J^fon. 6, pg. 21. fort, scrib. affectum animi 140* om. editt. libe- 

«*is . . . libertati Schenkelius: libertis GSV^ liber latis GS^ liberatis V 
142 Ifaec sententia ab interpolatore addita esse videtur 

10* 



148 DE MORIBUS. 

suis gloriabitur, cuius spem fur vel tyrannus abrupit? 
Numquid nobilitas gloriabitur eflfecta, nonnumquam in- 
dignis et miserabilibus serviens? 
143. Diabolus aliquando se gloriabatur interfectorem esse tuae 
misericordiae; nunc ingemiscit socios tuae beatitudinis. 



eflfecla] videtur latere ablativus, fort, effectu 143 dehetur inter- 
polatori christiano, iDgemiscit Gb: ingetaescit 5, intergemiscit vidgo 
beatitudinis. Explicit Ga 



K 
^l 



Septem Sapientum sententiae 

septenis versibus explicatae 

[ab Ausonio]. 

1. Bias Prienens. 

Quaenam sumnia boni? mens semper conscia recti. 
Pernicies homini quae maxima? solus homo alter. 
Quis dives? qui nil cupiet. Quis pauper? avarus. 
Quae dos matronis pulcherrima? vita pudica. 
Quae casta est? de qua mentiri fama veretjiir. 
Quod prudentis opus? cum possis, nolle nocere. 
Quid stulti proprium? non posse et velle nocere. 

2. Pittacns Mitylenaens. 

Loqui ignorabit, qui tacere nesciet. 
Bono probari malo; quam multis malis. 



Adnoiatio critica. P= codex Parisinus S, Germ, lat, 1044 
saec. XI ^ B = codex Basiliensis sign. B, X, 35, saec, XIII ^ Jf = 
cod. Bamhergensis {vid, Proleg. pg. 19) descriptus a Gulielmo Meyero: 
A = ed. Ausonii anni 1730, = io. Conr, Orellius in opusc, sent, 
et moral, 1, 197 sq. Septem Graeciae Sapientum sententiae 
septenis versibus explicatae BMO , nisi quod B verbis : om, P; ab Auso- 
nio vel similia addunt editores, Subsequuntur in BM: Ipsorum est 
observatum [ita B, ipse est modus M)^ ut bini ultimi versus per antitheta 
finianlur. 1 Bias Prieneus] pytacus niclitenus M 1, 1 boni est P 

semper PBM : quae sibi AO, Walterus Burleius de vita et mori- 
bus philosophorum s. v. Bias: ^fnterrogatus Bias quid sit in hac vita 
optimum, ait, Mens sibi bonae rectitudinis conscia'. 1, 2 hominis M 

1, 3 cupiet PBM: cupiat AO, Cf. Sen, epist, 2, 6 1,4 ma- 
tronis PB: matronae 3JA0 1, 5 est om. B 1, 6 quod P: quid 
BMAO possis P: possit BMAO 

2 asperi eneus , (/. e. Bias Prieneus) M^ cf, adl 2,1 loqui 
lion licebit B qui] cum nesciat P, Walt, Burl, s, v, Pythag. 
^Loqui ignorat, qui tacere nescit', baud absurde, cum Pythagoras discipu- 



150 SEPTBM SAPIENTUM SENTENTIAE. 

Demens superbis invidet felicibus. 
Demens dolorem ridet infelicium. 
Pareto legi, quisque legem sanxeris. 
Plures amicos re secunda comparas. 
Paueos amicos rebus adversis probas. 



3. Gleobnlns Lindins. 

Quanto plus liceat; tarn libeat minus. 
Fortunae invidiae est inmeritus miser. 
Felix criminibus non erit hoc diu. 
Ignoscas aliis multa, nihil tibi. 
Parcit quisque malis, perdere vult bonos. 
Malorum meritis gloria non datur. 
Turpis saepe datur fama minoribus. 



4. Periander Corinthius. 

Numquam discrepat utile ab decoro. 
Plus est soUicitus magis beatus. 
Mortem optare malum, timer e peius. 
Faxis, ut libeat, quod est necesse. 
Multis terribilis timeto multos. 
Si fortuna iuvat, caveto tolli. 
Si fortuna tonat, caveto mergi. 



los per quinque annos silentium habere iusserit. Pythag. ap, lambL 
2, 21 yXciaarig ngo tc5i/ alkcou xQctzsi. Quare Ausonius Pythagoram 
cum Pittaco confudisse videtur, 2, 5 quisque] id est quisqws^ 

quicunquej ut infra 3, 5. Cod. Parisinus ^84^1 Soloni tribuit: pati 
legem quam alter! luteris 2, 6 comparas BM: compares P^ compara 
AO 2, 7 paueos] plures probas PBM: proba AO^ probes 

Erasmus 

3, 1 Walt. Burl. s. v. Cleob. *Q. p. licet, tanto 1. m.' 3, 2 in- 
vidiae B: invidia PM 3, 3 nullus erit diu AO 3, 5 bonos P: 
malos B^ om, M prodere Erasmus 3 , 6 maior virtutis M 

4, 1 ab PM: a BAO 4, 4 fac sicut M 4,5 timeto B. 
caveto PMAO corrupium ex v. seq. 4, 6 caveto tolli] nihil laboris 
iW, multum laboris B 4, 7 om. P, si non adiuvat hoc minus labo- 
ris BM 



SEPTEM SAPIENTUM SENTENTIAE. 151 

5. Solon Atheniensis 

Tunc beatum dico vitam, cum peracta fata sunt. 
Par pari iugator coniux: quidquid inpar, dissidet. 
Non erunt honores umquam fortuiti muneris. 
Clam coarguas propinquum, propalam laudaveris. 
Pulchrius multo est parari, quam creari nobilem. 
Certa si decreta sors est; quid cavere proderit? 
Sive sunt incerta cuncta, quid timere convenit? 

6. Chilon Lacedaemonins. 

Nolo minor me timeat despiciatque maior. 
Vive mempr mortis, item vive memor salutis. 
Tristia cuncta exsuperas aut animo aut amico. 
Tu bene si quid facias, non meminisse fas est. 
Quae bene facta accipias, perpetuo memento. 
Grata senectus homini, quae parilis iuventae: 
Ilia iuventa est gravior, quae similis senectae. 

7. Anacharsis Scythes. 

Turpe quid ausurus te sine teste time. 
Vita perit, mortis gloria non moritur. 



5 Salon P 5, 1 tunc b. d. v. PBM cod, Pulmanni: d. t. b. v. 
AO fala Erasmus: facta PBO; om, M sunt PBM: sint AO, Cf, 
Chilon ap. Stob. flor. 3, 79, 3 xov rsrslsvtriTioTa [laTiCiQt^e 5, 2 iu- 
gator AO: iugato PBM Erasmus dissidet quod impar est Erasmus, 
Cf. Cleohul, ap. Stob, flor, 3, 79, 1 yafievv ix tc5i/ ojito/wv; cod, Paris, 
4841 s, V. Cleob. 'Uxorem parem dicito', leg, ducito 5, 3 honoris 

et fortuita BM 5, 4 propalam codex Pulmanni: quem palam jP, sed 
palam ^iXf 6, 5 est P.- om, BMAO; cod. Paris, 4841 ^Sanctius 

(scr. satius) est fieri nobilem quam nasci'. 5, 6 est om. P caveri 
JP 5, 7 sive] I. e. vel si sunt PBM: sint AO 

6, 2 item vive memor salutis PBM cod, Pulmanni: uti sis m. et 
s. AO; cod, Paris, 4841 'Vive tamquam victurus, vive tamquam ifioritu- 
rus'. 6, 3 exsuperas BM: exsuperans PAO inlerpunctione in fine 
versus sublaia 6 , 4 non] nee PBM 6 , 6 hominis BM 

6, 7 iuventa P: inventus il/, senectus B gravior P: gratior BM^ 

adservante metro 

7 Anacharsis S. PBM cod, Pulmanni et Mariangeli Accursii: 
Thales Milesius AO 7, 1 Walt. Burl, s. v. Anacharsis : turpe quidem 
(leg. quid) auditurus {leg, ausurus) te sine teste time 7, 2 non] cum 



152 SEPTEM SAPIENTUM SENTENTIAE. 

Quod facturus eris; dicere distuleris. 
Crux est; si metuas vincere quod nequeas. 
Cum vere obiurges; sic inimice iuvas; 
Cum falso laudes, tunc et inimice noces. 
Nil nimium. Satis est; ne sit et hoc nimium. 



7, 3 distuleris PBM: sustuleris AO 7, 6 obiurgas AO 

7, 6 laudas AO tunc PBM: sic 1^ 1 BM habent ante 7, 5 

salis hoc ne PBM Mridhv Hyav Soloni irihuit Slobaeus flor. 

3, 79, 2, Hygin. fab. 221, Piitaco epigramma Ausonii {Or, opusc. 
sent, 1, 193) et Antipater {ibid. 1, 195), Pythagorae Diog. Laert. 8, 
1, Chiloni Plin. nat. hist, 7, 32, 119 {nihil nimium cupere), Cf, Terent, 
Andr, 1, 1, 34. 



Index Terborum 

in Ptiblilii Syri sententias. 



a , ab 2. 19. 40. 209. 403. 548. 600. 

672. 681. 
abdere 341. 

abesse 12. 476. 635. 673. 
abire 181. 
abscondere 387. 
absolvere 257. 
accedere (141). 
accidere 199. 
accipere 48. 55. 119. 172. 251. 399. 

444. 479. 493. 499. (503). 573. 
accommodare 52. 
accasare 264. 672. 692. 
acer 252. 331. 
acerbas 11. 360. 396. 568. 
ad 7. 17. 32. 74. 93. 101. 133. 180. 

185. 273. 287. 325. 354. 426. 461. 473. 
adcommodare 57. 
addecere 434. 
adesse 552. 
adimere 321. 
adinvare 394. 
admittere 601. 
adparare 125. 
adnlescentia 185. 569. 
adversus 86. 208. 491. 608. 657. 
aeger 89. 382. 
aegre 449. 
aequanimitas 342. 
aeque 451. 
aequus 8. 161. 441. 
aes 11. 

aetas 24. 514. 590. 633. 
afferre 346. 632. 
agere 115. 332. 377. 523. 
agitare 39. ♦400. 



alsator 33. 

alienus 1. 11. 28. 47. 325. 455.675. 

aliquis 94. 171. 327. 

aliter 8. 

alius 2. 28. 115. 150. 216. 425. 497. 

637. 563. 603. 672. 
alleyare *495. 
alte 667. 
alter 2. 50. (83). 217. 231. 297. 372. 

543. 

altercari 416. 
amare 6. 8. 13. 15. 16. 19. 22. 29. 

37. 38. 39. 108. 117. 393. 533. 556. 

575. 

amarus 144 
amicus 10. 42. 90. 120. 245. 261. 474. 

524. 540. 576. 658. (662). (670). 671. 
amittere 138. 215. 293. 339.416.449. 

522. 
amor 5. 18. 31. 34. 37. 40. 43. 247. 

269. 274. 433. 534. 653. 
amplus 397. 
an 42. 652. 
angnstia (690). 
anima 181. 
animus 3. 5. 27. 36. 41. 43. 53. 57. 

59. 73. 100. 115. 143. 196. 197. 227. 

282. 284. 287. 341. 369. 378. 437. 

441. 443. 456. 481. 563. 596. 679. 

*683. 

annus 609. 

ante adv, = antea 163. 371. 499. 
antequam 313. 
anus 30. 
aperire 42. 
aperte 20. 



Indloem yerbomm confecit Joannes 8igg, leminaiii philologiol Toxioeniis lodalis. 
Stellalae yersuum numeris praepogitae ilgnincant yerba non in codloibui scrip ta, sed 
ex ooniectura repoiita esse; lanulae ( ) yersus sparios denotant. 



154 



INDEX VERBORUM. 



appellare 135. 
appetere 105. 
apud 292. 

arbitrium 5. 50. 372. 
ardere 39. 
arma 66. 587. 
arridere 436. 
ars 33. 
aspectns 198. 
aspicere 9. 47. 649. 
assidue 482. 
assuescere 165. 
astus '''24. 
auctoritas 269. 
audacia 259. 
audere 499. 687. 
audire (83). 417. 427. 
auferre 514. 581. 609. 648. 
auris 133. 265. 412. 
aut 117. 382. 

aut . . . aut 6. 80. 246. 422. 655. 
auxilium 4. 144. 208. 526. 604. 
avaritia 236. 

avarus 14. 21. 23. 25. 26. 122. 234. 
386. 613. 628. 
avidus 35. 

beatus 591. 616. 

belle 469. 

bellum 125. 465. 

bellus 533. 

bene 67. 70. 81. 82. (83). 253. 510. 

546. 622. *664. 
benedicere 112. 
beneficium 46. 48. 51. 55. 58. 60. 235. 

270. 444. 469. 493 (582). 624. 
benignitas 591. 
benignus 65. 
benivolus 59. 437. 586. 
bis 44. 50. 52. 54. 56. 236. 283. 
blandiri 167. 506. 
blanditia 56. 648. 
blandns 214. 
bonitas 61. (141). 334. 
bonus 45. 47. 49. 53. 54. 57. 62. 63. 

68. 69. 72. 73. 74. 76. 77. (84). 112. 

165. 193. 207. 234. 316. 317. 345. 

354. 356. 368. 371. 376. 384. 400. 

430. 498. 530. 553. 643. 661. (664). 

(670). 
brevis 76. 79. 438. 
breviter 249. 595. 

Cado 101. 303. (389). 667. 687. 
caecus 115. 

calamitas 17, 42. 175. 241. 342. 348. 
356. 402. 439. 485. 497. (503). 515. 
calamitosus 206. 256. 



calor 267. 

capere 21. 

capillas 159. 

captare 167. *555. 

carere 116. 315. 

caritas (676). (690). 

carnalis (676). 

earns 131. 572. 

cassns 171. 

castas 93. 

casns 162. 405. 549. 649. 

causa 14. 34. 65. 207. 274. 312. 316. 

336. 356. 386. 622. 
cavere 87. 111. 116. 120. 563. 674. 
cedere 398. 402. 
celare 24, 418. 512. 541. 
celeritas (141). 149. 254. 
celerifcer 125. 235. 333. 480. 
certare 268. 
certatio 226. 
cinaedus 24. 
cito 32. 74. 92. 94. 101. 137. 168. 

295. 363. 380# 445. 607. 510. 545. 

550. 656. 

civis 90. 367. 621. 
dementia 357. 500. 
coepisse 644. 

cogere 108. 147. 314. 519. 615. 
cogitare 65. 70. 127. 216. 335. 347. 

369. (400). 413. 457. 472. 508. 509. 

587. 632. 

cogitatio 151. 349. 
cognatio 59. 
colere 664. 
comes 104. 270. 
commendare 556. 
commeudatio 169. 
commodare 208. 220. 
communis 677. 
comparare 77. *658. 
compescere 357. 
complures (658). 
conari 509. 

concedere 22. (392). 530. 
concidere (*389). 
concipere 670. 
Concordia 131. 289. 298. 
concupiscentia *665. 
condicio 134. 
condimentum 343. 
coniugium 481. 
coniuratio 59. 

conscientia 100. 118. 227. 443. 683. 
consensus 4. 
consilium 95. 110. 136. 161. 192.229. 

262. 324. 354. 362. 527. 649. 654. 

593. 594. 625. 629. 657. 
consolatio 367. 



} 



INDEX VERBORUM. 155 

conspicere (659). decimus (662). 

coQstantia 405. decipere 333. 565. 

consuescere 325. 580. decorare 226. 

consuetado 45. 201. decrescere 129. 

consuetus 85. deesse 151. 229. 236. 594. '*'628. 

consumere 569. defendere 421. 555. 686. 

contemnere 92. (102). 364., 424. 550. deficere 386. 

contentas 183. dein 586. 

continere 553. deliberare 128. 132. 139. 140. 523. 

contingere 521. deliciae 30. 

contra 107. 121. 582. 587. 656. delictum 394. 468. 

contabernium (659). delinquere 283. 

contumelia 99. 240. 244. 853. 374. dementia 276. 

convenire 145. 287.- demam 20. 

corpas 148 204. 481. 640. denegare 158. 653. (660). 

corrigere 391. '489. 586. (689). deponere 534. 

cotidie 97. 103. derisor 545. 

creber 223. desiderare 635. 

credere 27. 120. 146, 261. 567. 641. desiderium 149. 

creditor 533. desperare 187. 

crescere 129. deterere (468). 

crimen 29. 68. 105. 133. 202. 252. deterior 103. 

281. 346. 421. 429. 470. deus 22. 121. (146). 341. (480). (632). 
criminosus 254. (676). 

cradelis 86. 89. 109. 114. 466. 477. dicere 58. 126. 202. (379). 505. 

crndelitas 682. dies 103. 123. 137. 260. 382. «480. 

culpa 238. 303. 435. 535. 543. 608. *632. 

618. 656. difficilis 133. 145. 188. 203. 415. 446. 

culpare 176. 630. 

cnm praep. 12. 91. 135. 145. 184.832. dignitas 292. 

346. 538. 635. (690). dignus 55. 78. 441. 

cum coniimct. 20. 23. 30. 52. 71. 82. diligentia 349. 

92. 98. 115. 116. 117. 122. 124. 126. diligere 557. 623. 

146. 167. 185. 189. 202. 204. 229. dimidium 282. 

232. 233. 241. 257. 272. 273. 308. dimittere 87. 138. 459. 

318. 335. 361. 387. 400. 448. 461. dinoscere (661). 

468. 502. 506. 523. 529. 552. 560. discere 130. 139. 213. 502. 633. 

563. 587* 594. 606. 617. 646. 654. discipulus 123. 

658. (660). (*661). 664. (669). discordia 131. 

cunctus 126. 301. 314. disertns *684. 

cupere 15. 286. 351. *351. 504. dissimulare 510. 

cDpiditas 154. 237. 302. 393. 508. diu 26. 125. 212. 249. 389. 572. 

(676). (690). diutarnitas 422. 

cura 688. dives 644. 

custodia 203. divitiae 237. 456. 

castodire 326. docere 60. (213). 309. 453. 524. 

docte 544. 

damnare 97. 124. 142. 257. 260. 614. doctor 328. 

639. 679. doctus 110. 255. 

damnum 25 135. 274. 297. 668. dolere 25. 27. 506. 

dare 46. 55. 58. 60. 65. 71. 78. 88. dolor 81. 96. 129. 143. 145. 147. 211. 

122. 157. 235. 290. 295. 808. 321. 218. 268. 294. 457. 463. 495. 559. 

352. 399 409. 493. 530. 536. 592. . 600. 

630. (666). domare 301. 422. (661). 

de 127. 163. 209. 384. 429. 557. 608. dominari 213. 

dea 153. dominatus 544. 

debere 338. 533. 588. 649. (660). dominas 322. 486. (669). 

decere 157. 508. domus 155. 



156 



INDEX YERBOBUM. 



donare 80. 137. 220. ^467. *480. 

dormire 67. 673. 

dubitare 623. 528. 

dubias 197. 259. 593. 

dacere 379. 423. 

dnlcis 56. 144. 276. 440. 630. 

dnm 134. 

duplex (141). 

darns (660). 

dux 136. 

ebrins 12. 

effngere 154. 433. 656. 

egere 286. 407. 

egestas 460. 

ehea 160. 

elabi 18. 

elidere (689). 

eligere 36. 

eloqneng 505. 

emendare 150. 

emori 50. 

eripere 157. 352. 409. 455. 536. 604 

errare 57. 

esse 1. 6. 7. 8. 11. 14. 20. 21. 29 
33. 35. 37. 44. 45. 47. 48. 49. 50 
54. 59. 60. 61. 62. 63. 68. 73. 75 
76. (83). (84). 86. 87. 96. (102). 103 
106. 107. 109. 115. 116. 118. 123 
124. 125. 128. 132. 134. 135. 136 
143. 145. 149. 152. 153. 154. 155 
160. 161. 169. 171. 172. 175. 183 
184. 185. 186. 187. 189. 193. 194 
195. 196. 198. (200). 201. 202. 203 
204. 205. 206. 207. 209. 211. (213) 
217. 218. 220. 221. 222. 225. 227 
231. 234. 237. 239. 241. 244. 247 
250. 252. 254. 255. 256. 258. 259 
261. 270. 275. 276. 279. 282. 283 
289. 290. 292. 294. 295. 296. 300 
302. 306. 311. 312. 313. 314. 315 
316. 317. 319. 322. 325. 327. 329 
342. 343. 345. 349. 353. (358). (359) 
362. 365. 367. 370. 372. 373. 374 
376. 377. 381. 384. 388. 389. 390 
396. 397. 401. 404. 411. 413. 415 
430. 431. 432. 439. 442. 444. 450 
451. 452. 454. 458. 462. 463. 466 
467. 469. 470. 471. 472. 473. 475 
476. 480. 482. 483. 486. 490. 492 
497. 498. 504. 505. 511. 517. 518 
519. 522. 525. 526. 532. 537. 543 
546. 548. 549. 551. 555. 557. 560 
562. 565. 569. 672. 573. 576. 577 
578. 581. 582. (583). 585. 686. 588 
593. 594. 597. 600. 603. 604. 606 
608. 610. 611. 616. 621. 623. 624 
625. 627. 630. 631. 635. 036. 637 



638. 650. 661, 662. 665. 657. (669). 

(660). (663). (666). 668. (669). 674. 

675. (676). 677. 678. 680. 681. 682. 

683. 684. 686. 688. 691. 
et 22. 161. 166. 268. 296. 298. 397. 

464. 636. 671. 685. 688. 
etiam 65. 84. 116. 144. 147. 148. 149. 

152. 159. 161. (165). 202. 228. 244. 

256. 262. 267. 293. 301. 346. 462. 

486. 492. 552. 557. 610. (669). 
etoi *347. 
eveoire 1. 507. 

e, ex 150. 153. 164. 275. 493. 610. 
630. (661). »684. 
excellere 162. 
excidere 70. 629. 
ezcasare 562. 
excusatio 279. 
excatere 576. 
exsilinm 158. 
exire 232. 
exitinm 288. 
exomare 550. 
expedire 152. 
experiri 210. 
explicare 110. 
exspectare 2. 90. 539. 
extra 204. 
extenuare 489. 
extinguere 54. 63. 288. 668. 
extorquere 18. 
extreibus 163. 
exulare *155. 



facere 2. 4. 10. 23. 30. 31. 43. 89. 

98. 156 163. 173. 191. 252. 264. 280. 

285. 310. 311. 331. 332. 336. 387. 

407. 414. 432. 460. 464. 477. 481. 

496 528. 641. 543. 546. 574. 612. 

617. 626. 640. 643. 651. 664. 
facies 169 
facile 21. 162. 245. 265. 277. 280. 

395. 408. 429. 435. 449. 515. 664. 
facilis 188. 412. 
facilitas 180. «278. 412. 
facinus 174. 262. 
factam 196. 271. 
facundus 104. 
fallere (84). 
falsas 186. 

fama 69. 135. 266. 498. 520. 
fateri 174. 
fatnm 629. 
favere 605. 
fax 39. 
felicitas 475. 491. 



INDEX VERBORUM. 



157 



felix 121. 146. 176. 241. 246.. 313. 

360. 438. 464. 477. 647. 
femina 130. 187. 324. 
ferire 86.* 
ferre 8. 10. 176. 188. 190. 216. 222. 

246. 266. 280. 284. 370. 434. 687. 

689. 606. 646. 671. 
ferrum 267. 
fides 148. 161. 166. 179. 181. 182, 

320. 697. 637. 679. 
fidus 323. 
fieri 56. 79. 94. 131. (141). 144. 163. 

160. 164. 178. 245. 277. 297. 303. 

309. 350. 363. (392) (396). 445. 612. 

682. 664. 616. 618. *622. 636. 
filias 460. 
fingo 429. 
finis 43. 437. 460. 
firmus 4. 
flagitare 302. 
flectere 228. 494. 
flere 130. 434. 
fletas 221. 488. 
flumen (682). 
forma 269. 
formidare 639. 
formonsus 169. 
formosus 164. 

fortifl 99. 109. 246. 464. 665. 
Fortuna 163. 218. 296. 612. 
fortuna 167. 168. 171. 173. 183. 189. 

191. 192. 299. 316. 320. 362. 384. 

411. 496. 660. 671. 689. 697. 641. 
frangere 114. 171. 189. 494. 
frans 172. 
frenum (665). 
frons (666). 
fructus 29. 
frugalitas 193. 

frustra 170. 186. 418. 427. ♦682. 
frux 228. 
fagere 47. 144. 174. 272. 382. 527. 

667. 

fulmen 184. *682. 
futurum 177. 648. 
furor 178. 

galea 638. 
gandere 646. 
gaudiam 81. 268. 440. 
gerere 320. 

gloria 94. 203. 638. 681. 
gradas 431. 
gratia 91. 164. 469. 
gratus 44. 134. 191. 610. *668. 
gravis 143. 194. 195. 196. 197. 198. 
(200). 201. 202. 227. 439. 638. (666.) 
graviter 63. (102). 199- 667.* (686). 



habere 38. 42. 121. 129. 133. 142. 

169. 161. 182. 194. 197. 208. 211. 

214. 223. 246. 278. 288. 298. 318. 

341. 366. 381. 412. 437. 446. 466. 

492. 617. 622. 659. 628. 647. (669). 
habitare 184. 
hereditas 498. 

beres 221. 222. 323. 332, 626. 
beu 203. 206. 209. 211. 212. (213). 

*227. 
bic 246. 
homo 11. 64. 62. 126. 163. 192. 195. 

204. 206. 210. 215. 216. 218. 220. 

228. 229. 258. 386. 401. 403. 411. 

586. 622. 627. 629. 682. 
honestas 361. 

bone8te.219. 224. 361. [479]. 663. 
honestas 207. 217. 226. 
bonos 226. 
bora 49. 609. (662). 
hostis 161. 251. 621. 656. 
bumanitas 226. 
bamilis 4. 266. 667. (669). 

iacere 262. 
acere 266. 
bi 289. 291. 637. 
dem 31. 627. 
gnis 267. 307. 389. 
gnominia 94. 292. 
gnominiose 442. 
gnorantia (663). 

gnoscere 268. 36o. 536. *692. 658. 
gnotas 696. 
lie 260. 321. 472. 
Uic 659. 

mitari 61. 400. 644. 
mmature 420. 
mpedimentum 691. 
mperare 41. 73. 88. 93. 339. 378. 
441. 477. 679. 649. 
mperinm 66. 201. 339. 699. 
mpetrare 403. 
mponere (666). 
mprobare 361. 
mprobitas 394. 486. 615. 
mprobns 101. 224. 357. 387. 478. 
628. 636. 
mprudens 271. 
mpudicus *640. 
mas 648. 

n 33. 40. 47. 64. 69. (84). 86. 91. 
104. 130. 136. 149. 161. (200). 206. 
208. 211. 216. 234. 237. 242. 244. 
247. 263. 264. 266. 269. 267. 268. 
269. 274. 276. 277. 283. 324. 369. 
376. 417. 430. 436. 439. 469. 466. 



i 



158 



IKDEX V^BBORUM. 



466. 470. 491. 523. 642. 593. 597. 

625. 626. 638. 642. 657. 
incendiam 611. 
incertuB 282. 
incid^re 542. 
incipere 111. 561. 
incitare 232. 
incarrere 212. 656. 
indicare 24. 272. 488. 
indigere 328. 
iudignatio 346. 
indig:nu8 233. 292. 
indoctas 'llO. 
inertia 272. 279. 
inexpertus 199. 
infans 109. 360. 
infelicitas 401, 
infelix 377. 401. 
inferior 230. 473. 
ingenuitas 107. 233. 240. 
ingenuos 11. 99. 284. 
ingratus 126. 243. 270. 309. 518. 
ingredi 3. , 

inhonestus 226. 
inimice 248. 
inimiens 91. 127. (200). 231. 245. 249. 

255. 261. 275. 287. 288. 294. 315. 

610. 605. 658. 671. 678. 
initium *390. 
iniuria 156. 250. 256. 265. 277. 280. 

285. 310. 334. 462. 692. 615. 622. 

645. 651. 680. 
iniuste 46. 
innocens 147. 253. 299. 410. 429. 

505. 571. 614. 639. 
innocentia 602. 
inopia 236. 237. 
inops 235. 
inprobe 264. 
inprobitas 175. 
inpudens *107. 
inpune 242. 
inritare (241). 334. 
insectari 623. 
insidiae 414. 488. 542. 
instruere 237. 
instramentum 353. 
integratio 37. 
intellegere 406. 480. 642. 
intemperans 89. 
interdnm 152. 278. (392). 
interesse 652. 
interimere 66. 
interpretari 331. 
invenire 100. 218. 229. 336. 371. 395. 

515. 545. 590. 
inyidia 246. 248. 263. 
inyidiosus 578. 



iDTitare 238. 645. 

invitus 232. 391. 564. 581. 

invocare 313. 

iocundoB 239. 275. 

ipse 14. 75. 79. 285. 399. 415. 464. 

473. 512. 545. 557. 601. 615. 618. 

•672. 
ira 37. 
iracundia 19. 74. 75. 95. 184. 195. 

247. 251. (305). 570. 580. 
irasci 53. 108. 113. 204. 248. 273. 

410. 620. (685). 
iratus 13. 157. 249. 262. 273. 281. 

304. 466. 483. 584. 
is, ea, id '82. 209. 242. 286. *366. 

424. 444. 622. 
ita 245. 261. 382. (690). 
item 21. 
iter 290. 
iteram 264. 303. 
inbere 210. 296. 
index 71. 257. 614. 639. 
indicare 32. 163. 470. 692. 
indicium 174. 194. 300. 
insiurandnm 38. 513. 
iuvare 344. 465. *501. •511. 
inyenis 29. 360. 

labor 272. 279. 617. 646. 

lacrima 19. 40. 114. 288. 343. (358). 

488. 659. 
laedere 12. 53. 178. 190. 209. 233. 

294. 391. 
laetus 101. (666). 
lapsns 303. 
lascivia 298. 
late 266. 307. 

latere 198. (200). 306. 436. 447. 
laudare 545. 656. (669). 
lans 293. 298. 397. 617. 
laxare (495). 
lenire 422. 

levare 539. 613. 618. - 
levis 295. 
levitas 300. 
leviter 202. 692. 
lex 296. 299. 304. (305). 306. 399. 

*468. 604. 683. 692. 
libenter 385. 
libere 687. 
libertas 48. 687. 
libertus 450. 
libido 300. 301. 
licentia 308. 
licere 106. 
liinen 633. 

lingna 100. 142. 30^. 666. 
lis 164. 



INDEX VERBORUM. 



159 



litig^are 12. 

locus 223. 261. 281. 292. 306. 318. 

417. 426. 431. 486. 492. 592. 
longinquus 302. 
longus 79. 438. 
loqni 127. 263. 281. 314. 554. 684. 

687. 

lucere 307. 

lucrum 135. 297. 668. 
ludere 30. 382. 
Inmen 602. 

macula 275. 

mage *323. *348. *650. 

magls 39. 393. superh 309. 

magnus, maior, xnaximns 59. 61. 251. 

326. 346. 390. 401. 498. 678. 594. 

624. 633. 

maledictum 126. 186. 223. 331. 363. 
mail gnus 309. 
malitia 61. 343. 363. 368. 
malivolus 186. 337. 341. 
malle 479. 
male 67. 127. 320. 330. 332. 335. 336. 

339. 366. 523. 633. 
malum subst. 79. 198. 253. 553. 560. 

596. 607. 
malus 20. 26. 47. 49. 54. 80. 135. 

312. 316. 317. 324. 325. 327. 328. 

345. 347. 354. 361. 862. 374. 376. 

430. 461. 543. 557. 
mancipium 471. 
manifestus 355. 
mansnescere 373. 
mater 600. 
matron a 93. 
maturus 396. 
medicina 327. 342. 463. 
medicus 89. 332. 
meditari 558., 
melior 33. 

melius 95. 385. 579. 641. 
memiuiBse 206. 444. 502. 588. 
memor 467. 

memoria 75. 365. 497. 624. 
meudacium 130. 186. 636. 
mendax 247. 407. 
mens (670). 
mensa (670). 
mentiri 13. 147. 
meretrix 353. (358). 
merito 537. 
metuere 160. 255. (359). 414. (503). 

596. 598. 607. 620. 
metus 270. 318. .344. 357. 364. 631. 

650. 

miles 136. 
minari 310. 



minor, minip[iU8 286. 322. 352. 390. 

633. 

minus, minima 35. 333. 375. 654. 688. 
miser 68. 151. 160. 209. 211. 213. 

243. 277. 314. 315. 338. 340. 365. 

372. 413. 420. 432. 438. 451. 454. 

504. 517. 518. 519. 522. 526. 546. 

549. 555. 559. 560. 562. 564. 613. 

(659). 
misereri 170. 329. 
miseria 14. 193. 244. 
misericors 206. (358). 367. 475. (659). 
misericordia 77. 312. 417. 518. 
mittere 321. 
monere 568. 

mora 128. 149. 311. 349. 570. 
morari *478. 
mori 23. 50. 74. 82. 155. 205. 215. 

296. 313. 319. 321. 356. 385. 420. 

482. 537. 616. 
mors 30. 54. 84. 90. 105. 134. 313. 

360. 364. 374. 4.30. 433. 504. 613. 

631. 
mortalis 286. 
muliebris 343. 
mulier 6. 20. 335. 340. 
multo 53. [143]. 162. *467. 
multus 13. 110. 164. 210. 212. 229. 

236. 310. 326. 350. 351. 856. 371. 

408. 487. 609. 632. 
munus 321. (358). 

mutare 176. 334. 362. 370. 379. 
mutus 169. 457. (669). 

nasci 296. 323. 370. 453. 548. 634. 
natura 187. 327. 328. 337. 387. 450. 

643. 652. 
naufragium 264. 
ne 127. 218. 261. 
nee 177. 411. 433. 451. 504. 667. 
necare 109. 463. 673. 
necesse (est) 319. 390. 551. 
necessitas 374. 399. 403. 404. 407. 

409. 418. 419. 425. 428. 434. 
negare 88. 333. 386. 415. 428. 469. 

533. 595. 
neglegere *468. 565. 
negotium 547. 
nemo 35. 49. 91. 182, 191. 253. 420. 

426. 460. 653. 687. 
Neptunus 264. 
neque . . . neque 99. 
nequeo 487. 
nequior 33. 
nescire 46. 138. 348. 375. 382. 400. 

414. 484. 531. 605. 651. (663). 
ni *72. 414. 431. 
nihil 307. 428. 



160 nn>Ex: verbobuh. 

nil «6. «23. »27. *m. '239. »281. occmIo 87. 140. 228. M6. «9. 5S5. 

•321. »377. »378. «STg, »384. •393. 621. 

•396. »422. »423. •425. «430. »432. occidere 70. 442. 

•574. «680. «SSa. »634. occnite 448. 

nimU 360. •632. (•666;. occnlttu 45«. 

Qiminm 173. 41G. •430. 67B. occnrrere 567. 

QimiDS 107. ^180. (392). ocnliu 36, 40. 115. 265. 378. 

nisi 23. 2S. 120. 1S2. 239. 263. 266. odlsfle 6. 90. 156. 

293. 394. 409. 421. 460. 467. 559, odium 311. 445. 

510. 574. oS«m 44. 449. 

niti (673). ol&closus 68. 

nocere 71. 122. 162. 199. 202. 243. orGciam 437. 517. 539. 

257. 260. 299. 397. 405. 410. 4!1. omnia 1. 78. 112. 198.236.243.26«. 

436. 502. 510. 526. 552. 558. 568. 302. 311. 363. 364. 436. 441. U8. 

618. 458. ^525. 642. 554. 587. 598. '623. 

nolle 113. 397. 424. 484. 577. 631. 643. 619. 686. 691. 

nomen 42. 540. operire 447. 

Bon 5. 15. 18. 21. 36. 38. 42. 49. 56. opinio 62. 

61. 10. 85. 109. 114. 117. 129. 138. opoitere 9. 27. 36. 133. 466. 573. 666. 

142. 157. 170. 172. 176. 182. 194. opprimere 72. 519. 520. 614. SBi. 

197. 209. 211. 2:!0. 240. 263. 281. optare 1. 26. 382. 

884. 286. 288. 297. 300. 304. 319. opterere »380. 

336. 340. 344. 347. 357. 368. 362. optimiu 134. 175. 225. S77. 444.fiS6. 

370. 380. 388. 391. 393. 396. 398. 631. 

399. 402. 405. 406. 408. 412. 413. opUaere 69. 

422. 429. 431. 452. 453. 467. 478. opns 44. 124. 466. 594. 

481. 488. 494. 501. 508. 511. 516. oratio 214. 

617. 629. 533. 537. 540. 541. 552. ordo 643. 

553. 562. 569. 571. •573. 574. 675. oriri 40. 293. 

581. 590. 599 628. •635. 640. 643. otiotns 34. 688. 

648. 672. 614. (616J. 682. 692. oUam IS1. 
nos 28. 

DOBcere 402. 640. p>eUx 446. 

noater 28. paeoitere 33. 111. 196. 212, 271. SSt 
DoUre 226. 601. 656. 

uonis 293. 646. par 106. 395. 

nnbere 340. 445. parare 488. 511. 

DuUiu (84). SI. 100. 183. 234. 287. parcere 224. ■224. 346. •381. » 

384. 396. 401. 411. 431. 484. ■633. 605. 

542. 568. 510. parere 8. 388. 421. 466. 521. «9- 

nameronu (671). parere 93. 441. 679. 

nammos 71. psriter 81. 

DOrnqnam 51. 63. 181. 298. 328. 336. para 7. 180. 278. 469. 493. 530. W' 

354. 383. 386. 389. 413. (436). 459. 642. 647. (661). 681. 

4«1. pasci 114. 

naptiae 223. patere 266. 

nnsqnam 156. 386. •436. pati 99. 168. 464. 487. *6&i. 

uutrii 600. patieatia 96. ^145. 118. 456. 
patria 158. 367. 471. 635. 
patrimoninm 83. 217. 

O 438. 440. 443. 447. paaci 480. 484. 485. 522. (689). 

obesae 165. 183. 341. 529. panper 644. 

obin^are 134. 439. 585. paapertaa 310. 591. 

obiurgatio 86. pax 465. 

obligare 78. peccare 52. 98. 148. 230. 24S. i^- 
oblirio 250. 271. 283. 275. 318. 448. 434. 1^- 

obliTis<d U2. 305. 561. 629. 633. (663). 

obseqaiam 52. 67. 445. peccatum 238. 474. 489. 



INDEX VERBORUM. 161 

pectus 40. (200). praesidium 77. 376. 

pecunia 62. 73. 458. 566. praestare 148. 

peior, pessimns 46. 234. 317. 368. praeterire 238. 378. 

447. 467. precari 410. 

peius 369. • premere 561. 

per 427. 472. prex 100. 287. 

pervicax (686). primum adv. 586. 

percutere (102). primus »604. (662). 

perdere 9. 71. 81. 166. 179. 182. 455. prior 123. 242. 290. 

460. 467. 479. 576. 612. 675. 678. prius quam 396. 

perennis 481. pro 104. 118. 207. 423. 463. 486. 498. 
perfacile 477. 506. 593. 624. 627. 636. 

perferre 188. 190. probare 120. 680. . 

perfugere 473. probus 195. 224. 450. 468. 493. 536. 

periclum 76. *92. *116. *326.. *329. prodesse 98. 190. 461. 529. 570. 

*365. *383. *447. ♦452. *483. *499. proelium 638. 

*625. profundus (663). 

perire 66. 81. 140. 327. 345. (380). properare 32, *461. 470. 

482. 516. 644. proprius 69. 379. 

pernicles 101. prospicere 465. 

perpes *411. prudens 492. 657. 

perpetuo ♦500. psallere (669). 

persolvere (675). publicus 475. 

persona 221. pudere 2^. 432. 

pertinax 419. pudicus 36. 

pervenire 426. 509. 613. pudor 453. 455. 459. 490. 494. 585. 
petere 46. 308. 416. 469. 563. 581. 637. 

695. pugnare 177. 

placere 28. 326. 340. 351. 408. pulcher 442. 

plus, plurimus 61. 259. 496. 628. 536. putare 80. 205. 246. 262. 330. 474. 

662. (689). 601. 664, 684. 591. 

plus adv. 28. 106. 192. 269. 454. 462. 

561. 684. 596. (670). quacumque 290. 

poena 38. 196. 376. 401. 454. 461. quaerere 222. 274. 418. 470. 483. 616. 

462. 478. 496. 603. 632. 683. 516. 582. 626. 

ponere 6. 136. 444. 614. 626. quaestus 381. 

populus 112. 291. 471. quam interr. 67. 160. 203. 205. 209. 
poscere 409. 211. 212. (213). 419. 504. 617. 518. 

posse 9. 82. 119. 144. 170. 172. 176. 519. 522. 526. 543. 546. 547. 549. 

209. 245. 246. 297. 307. 347. 362. 566. 560. 562. 

370. 379. 384. 397. 433. 451. 463. quam relat. 25. 96. (102). 106. 143. 

502. 504. 516. 527. 529. 553. 562. 168. 192. 222. 265. 269. 280. 322. 

573. 684. 616. 620. 648. 667. 668. 323. 371. 381. 385. 393. 395. 396. 

672. 401. ^425. 432. 436. 439. 464. 462. 

possidere 112. 651. 479. 496. 499. 507. 543. 561. 579. 584. 

post praep. 497. 506. 628. 638. 641. 650. (662). (670). 

post =3 postea 196. 271. (^366). quamvis 256. 601. 568. 

postea 111. quando (669). 

posterior 103. 123. quanto (. . . . tanto) 33. 561. 578. 

pote (esse) ♦ 18. ♦ 99. ♦ 179. ♦ 291. ♦ 347. quasi 674. 

♦406. ^491. ♦516.^527. ^534. *641. queri §9. 384. 646. 567. 608. 

*662. questus 163. 

potens 277. 360. 475. 483. qui, quae, quo4 2. 3. 12. 16. 31. 32. 
potestas 184. 44. 46. 61. 54. 55. 58. 63. 64. 66. 

potius 25. 67. 72. 76. 82. 88. 90. 97. 98. 106. 

praeiudicium 194. 106. 109. 111. 112. 113. 119. 129. 

praemium 122. 137. 138. 144. 162. 156. 158. 161. 

praesens 476. 674. 166. 170. 172. 173.^ 176. 179. 182. 

PUBLHiZUB Stbvi. * 11 



if;2 



IXDEX VERBORm. 



li^K 191. IW. IVi, 198. ^200). 206. 

206. 208. 209. 21 1. 219. 235. 238. 

•X^. 242. 251. 258, 260. 26;. 26*. 

270. 271. 286. 295. 296. .^lO. 302. 

;>j6, 310. 312. 314. 315. 316. 321. 

r^2. 326. 330. X^, ^33. 336. 338. 

340. 348. 3»1. * 352. (359). 362. 366. 

370. 375. 375. 381. 3^. 388. 391. 

393. 398. 403. 406. 408. 409. 413. 

414. 415, 418. 420. 421. 424. 430. 

432. 444. 447. 451. 452. 455. 463. 

465. *467. 469, 472. 476. 477. 487. 

489. 493. 494. 499. 500. (503). 505. 

506. 507. 508. 511. 513. 514. 516. 

517. 518. 519. 5-20. 521. 522. 523. 

524. 526. 527. 528. 529. 531. 532. 

533. 534. 535. 537. 539. 540. 541. 

542. 543. 544, 546. 552. 553. 554. 

555. 556. .557. .558. 562. 564. 565. 

567. 568. 572. 573. 574. 588. 595. 

vm, 605. 606. 609. 612. 614. 616. 

623. 626. 628. 634. 636. 642, 648. 

649. (663). 664. (666). 671. 672. 673. 

674. 677. 684. 692. ^ 

quicumqae 199. 376. 436. 512. 515. 
qaillbet 17. 494. 
qnis, quae, qnid 15. 26. 152. 382. 400. 

480. 559. 566. 
qnis, qna, quid = aliquis etc. 120. 

♦525. *675. 
quisquam, quidquam *111. 119. 433. 
quisque 556. 
quisquis, quidquid 9. (132). *174. 

230. 320. 344. 379. 471. 502. 509. 

530. 636. 638. 648. 550. 551. 581. 

♦618. 620. 
quivis 96. 119. 513. 
quo adv. 609. 663. 
quoad *601. 
quodammodo 490. (683). 
quoi = cui *625. ♦676, 
quotiens 216. 319. 

rapere 88. 137. 180. »527. 573. 681. 

raro (603). 

rarus 318. 572. 

ratio 569. 

receptuB 446. 

recipere 61. 240. (666). 

recto 23. 98. 148. 387. 474. 

rectus 601. 

reddero 61. 60. 172. 673. 609. 675. 

redimere 19. 

redire 91. 181. 273. 469. 

referre 354. 642. 

reficere 239. 

regere 187. 391. ♦574. 

rugimen 468. 



reiniAre 574. (676). 
relaxare *495. 
reliemu 166. 
relinquere 106. 

rAnediuin 96. 250. 294. 423. 582. 657. 
remotiu 366. 
renoTare 560. 
reperire 168. (662). 
repetere 185. 
reposcere 295. 
reprendere 85. *516. 
reprimere 440. 
reqnirere 312. 

res 45. 86. 115. 259. 2a3. 361. 454. 
458. 570. 578. 613. 
rescire 230. 
respicere 344. 580. 
restituere 520. 
retinere 168. 232. 
reus 571. 
rex 577. 
ridere 146. 
rima 380. 
risus 221. 256. 
rite (689). 
rivalis 619. 
riyalitas 575. 

rogare 122. 170. 233. 539. 579. (583). 
rosa 610. 
rubor 576. 
ruina 380. 
rumor 17. 19.3. 217. 

saepe 60. 113. 132. 140. 165. 216. 

228. 375. 567. ♦592. 
saepius 178. (666). 
salus 423. 686. 622. 636. 
salvus 619. 677. 
sanare 31. 
sanctus 588. 637. 
sanguis 276. 

sapere 15. 22. 117. 300. 406. 427. 506. 
sapiens 25. 41. 160. 427. 428. (♦464). 

687. 689. 695. 607. 662. 654. 674. 
sapientia 139. 282. 311. 590. 627. 
sat 624 

satis 606. 616. 678. 684. 
scire 3 16. 51. 329. (359). 375. 414. 

426. 482. 559. 
scribere 323. 
secretum 369. 
secundus 208. 597. 600. 
sed 79. 127. 248. 311. 319. 373. 391. 

398. 682. 
seditio 621. 

seme! 113. 132. 183. 303. 620. 
semper [73]. 88. 97. 163. 247. 268. 

274. 276. 289. 330. 337. (359). 377. 



INDEX VBRBOKUM. 



163 



412. 472. 476. 511. 558. 584. 591. 

594. 596. 602. 607. 620. 637. 
senecta 185. 

senex 29. 35. 160. 360. 626. 
senior 554. 
sensus 590. 
sententia 197. 355. 
sentire 67. 
sepulcrum 155. 626. 
seqni 602. 617. 
sermo 492. 
sero 625. 
serpere 461. 
serus 360. 561. 

servare 166. 408. 431. 513. 531. 677. 
servire 41. (213). 219. 373. 442. 544. 

564. 
servitus 11. 227. 490. (583). 
servus 322. 
si 8. 10. 44. 70. 108. ♦ 120. 303. 345. 

375. 378. 469. 565. 598. 656. (669). 

(685). 

sicut 39. 181. 
silentiam (669). 
simul = simulac (141). 
simulare 317. 368. 
sine 155. 218. 297. 329. 383. *450. 

454. 547. 606. 683. (690). 
sinere 177. 
socius 618. 
solera 253. 305. 344. 405. 567. 593. 

609. 617. 
sollicitndo 34. 
solus 335. 408. 
somniare 16. 
somnus 318. 
spectare 610. 
sperare 253. 507. 
spes (♦454). 585. 613. 
spina 610. 
splendere 189. 
splendor 69. 
spolia 646. 
statuere 132. 
strennus 7. 
studere 671. 

stultitia (102). 180. 278. (392). 623. 
stultus 41. 80. 107. 173. 406. 532. 

589. 603. 608. 611. 612. 627. 
suadere 535. 586. 
sub 198. 221. 301. 
subesse 263. 
sublevare 424. 
subprimere 63. 
successus 517. 
succumbere 219. 462. 
8ui, sibi, se, se 13. 58. 64. 110. 158. 

166. 177. 206. 234. 260. 273. 306. 



317. 321. 330. 332. 334. 346. 354. 

368. 406. 415. 421. 464. 466. 473. 

*476. 483. 537. 545. 556. 560. 562. 

584. 591. 601. 604. 614. 615. 619. 

654. 672. 
sulcus 638. 
sumere 5. 
summittere 599. 

summus 339. 424. 426. 431. 548. 
superare 151. 177. 251. 678, 681. 
superbus 94. (669). 
superior 230. (660). (661). 681. 
supplex *655. 682. 
supplicare (660). (661). 
supplicium 601. 
suspicari 16. 
suspicax 679. 
suspicio 7. 619. 680. 
sustinere 72. 526. 
8UU8 14. 66. 150. 159. 204. 214. 215: 

267. 316. 337. 398. 455. 543. 599. 

602. 603. 605. 677. 

tacere 252. 314. 595. 

taciturnitas 627. 

tacitus 248. 443. 650. 680. 

tarn *381. 384. 628. 

tamen 347. 564. 

tanto {v. quanto) 33. 561. 578. 

tarde (685). 

tegere 496. 

telum 157. 404. 

temeritas 593. 

temptare 371. 

tempus 43. 219. 482. 506. 

ijAHPDrfliP 6Q 

tenere 267. 419. 544. 553. 599. (690). 

terere *468. 

tertius 6. 

testis 571. 

thesaurus 626. 

timere 97. 137. 205. 322. 338. 380. 

413. 426. 507. 524. 540. 542. 552. 

565. 571. 589. 598. 634. 
timidus 452. 
timor 494. 512. 691. 
toUere 604. 

tormentum 211. 440. 443. 
totiens 215. 
tradere 473. 
transferre 534. 
transire 547. 
tristis 7. (666). 
tu, tui, tibi, te 241. 427. 512. *529. 

530. 555. 666. 588. 
turn 20. 189. 273. 
tunc 229. 317. 594. 
turba 435. 



164 



INDEX VBRBORUM. 



turpis 283. 388. 423. 

turpiter 479. 561. 

turpitude 76. 207. 

tutus 3. 62. 91. 116. 128. 205. (359). 

373. *381. 431. 472. 496. 686. 
tuus 10. 474. 608. 635. 



184. 213. 
327. 364. 
441. 442. 
585. 595. 
635. 639. 



ubi 21, 78. 81. 88. 129. 155. 

258. 285. 289. 291. 317. 

365. 385. 389. 432. 440. 

444. 495. 526. 549. 555. 

608. 629. 631. 633. 634. 

644. (676). 686. 687. 692. 
ubicumque 637. 
ulcisci 231. 476. 528. 603. 611. 673. 

(686). 
ultra 179. 
ultro 44. 
umbra 159. 
umquam 182. 428. 
una 345. 
unde 171. 181. 
universus 296. 485. 
unus 159. 243. 310. 363. 458. 535. 

632. 686. 
urere 307. 
usura 624. 
ut 40. 49. 122. 125. 188. 190. 224. 

307. 368. 370. 524. 539. 558. 577. 

(689). (690). 
uterque 649. 
uti 500. 
utique (663). 
utile 222. 404. 
utilis 128. 471. 638. 

yalere 17. 192. 269. 291. 348. 692. 

vapor 389. 

varietas 239. 

vehiculum 104, 

velle 82. 106. 108. 319. 336. (369). 

361. 403. 461. 608. 519. 529. 533. 

572. 674. 577. 598. 603. 611. 612. 

616. 677. 
veluti *474. 



yendere 48. 

venenuin 214. 

venire 72. 92. 137. 167. 185. 318. 

368. 461. 487. 668. 674. 
Venus 56. 276. 
venus 268. 
verber 284. 

verbum 61. 559. 563. 642. 
vereri 3. 299. 
Veritas 416. 684. 
veru «638. 
verus 308. 623. 636. 
vesci 337. 
vestigium 290. 
vetus 293. 445. 
via 104; 617. 
vicinns 611. 

victoria 64. 289. 366. 676. 606. 647. 
videre 15. 191. 263. 304. 452. 533. 

646. (661). (669). 
vigilare 16. 
vincere 64. 96. 125. 151. 261. 324. 

364. 366. 383. 398. 426. 499. 600. 

649. 669. 654. 
vindicare 76. 254. 285. 394. 525. 
vir 36. 74. (84). 93. 324. 356. 371. 

643. 661. (686). 
virtus 136. 266. 388. 402. 486. 538. 

641. 646. 647. 648. 653. 682. 691. 
vis 121. 142. 521. 640. 569. 599. *692. 
vita 64. 79. 90. 105. 134. 220. 231. 

244. 411. 438. 547. 631. 688. 
vitare 249. 

vitium 10. 85. 98. 150. 514. 541. 
vitreus 189. 
vivere 26. 82. 212. 329. 330. 372. 

385. 454. 537. 
vix 22. 121. 520. *521. 
vocare 146. 241. 316. 
voluntas *640. 

voluptas 325. 365. 436. 521. 630. 650. 
votum 477. 
vox 142. 211. 284. 
vulnus 31. 118. 606. 
vultus 301. *492. 647. 652. 



Addenda et Corrigenda. 



In corrigendis plagnlis cum Car, Halmius, qui non sibi sed aliis 
et litteris natus esse videtur, indefesso me studio adiuyaret, factum est 
ut nonnullae eius coniecturae, quas ne typotheta nimis vexaretur ad- 
notationi criticae inserere molestum erat, opportuniorl loco reservandae 
essent. Eas igitnr hoc loco, quo palinodiae nobis canendae fuerunt, 
proponendas existimavimus. 

Ad pag. 15. Quod dixi Publilium sententias 36 et 458 ab Euripide 
sumpsisse, id scrips! auctoritate Scaligeri, quem vid. epistnl. 343 ed. 
Francof. anni 1627. Sed quo loco legantur versus graeci in adnotatione 
ad 11. cc. a nobis adscripti, immo sintne re vera Euripidis an alius 
poetae, nondum nobis exploratum est. 

Pag. 54, med. aliquod lectiones] leg. aliquot. 
„ 64. In codicum conspectu, quem in singulis paginis adnotationi 
criticae praeposuimus, lunulis ( ) codices TECn inclu- 
simus, veluti pag. 65 ^v. 1—34: PEBFV {EC)\ signi- 
ficantes versus 1—34 oihnes extare in PMBFV, selectos 
ex iis in EC. 
„ 66, ad V. 10 facias iam Ribbekkius emendavit. 
„ 73, in adnot. ad v. 106 freest] leg. deest. 
„ 75, v. 143 multoj fortasse [saepe] Halmius, 
„ 77, V. 179 fortasse: ultra perdere nil potest Halmius. 
„ 78. 79, in adnot. ad v. 193 et 200 delenda sunt verba: insert a 

est libri Gelliani et gravius PR 
„ 80, in adnot. ad v. 214 leg. occultum, non oecultum. 
„ 90, y. 386 avaro] fort, praestat a varum. 
„ 95, V. 444 ubi eius] cuius Halmius. 
„ 100, V. 498 Pro bona fama] Cf. Proleg. pg. 44. 
„ 101 et 106 vv. 503 et 583 utpote spurii non uncinis [ ], sed 

lunulis ( ) includendi erant. 
„ 106, JProv. 94 et in mille] Recte Frisingensis : Sed in m. 
„ 112, V. 634 ubi nil timetur iam J. Casp. Orellius scribi voluit 

in Phaedri fabb. novis pg. 55. 
„ 114, V. 654 relinquenda erat codicis Turicensis scriptura seraet. 
„ 114, V. 658 amicum gratis coni. Halmius. 
„ 115, V. 670 plus] nolui reponere plures, ne iambicos numeros 

turbarem. 
„ 150, 3, 6, Malorum] leg. Maiorum. 
Denique hoc nomine mihi petenda venia est, quod in afferendis Me- 
nandri sententiis et Erasmi Adagiis maiorem poteram adhibere diligen- 
tiam. Cum enim alia G5ttingae, Basiliae, Yitoduri, Turici schedis meis 
intulissem, alia ex Zellii Ribbekkii aliorumque commentariis deprom- 
psissem, sero animadverti non omnes iisdem editionibus uses esse ideo- 
que capitum, paragraphorum , versuum numeros, fortasse uno alterove 
loco ipsa verba discrepare. Quod aequis iudicibus excusatum esse satis 
confide. 



BIBLIOTHECA GRAECA 

VIBORUM DOCTORUM OPERA 

RECOGNITA ET COMMENTARIIS INSTRUCTA 

» 

CURANTIBUS 

FR. JACOBS ET VAL CHR. FR. ROST. 



LIPSIAE IN AEDIBUS B. G. TEUBNERI. 

Bedeutend ermassigte Preise. 

Erscttienen sind bis jetzt: /Mp ^Afr^ 

Aeschinis oratio in Ctesiphontem, notis instr. I.H. Bremi, 8. mai. 1826 — 7^ 
Aeschyli Choephorae, illustr. B, H, Klausen, 8. mai. 1835 . . . ^ 22% 

Agamemno, illustr. BM.Klausen, Ed. II. ed. B. JEnger, 8. mai. 1863 1 7% 

Anacreontis carmina, SapphuB et Erinnae fragmenta, annotatt. 

iUusfa:. E, A, Moebius. 8. mai. 1826 — 6 

Aristophauis Nubes. Ed. illustr. praef. eaiW.S. Teuffel. Ed.II. 8.mai. 1863 — 12 
Delectus epigrammatumGraecorum, noyoordine cone, et comment. 

instr. Fr, Jacobs, 8. mai. 1826 — 18 

Demosthenis conciones, rec. et explic. H, Sauppe. Sect. I. (cont. 

Philipp. I. et Olynthiacae I— III.) Ed.II. 8. mai. 1845 ... — 10 
Enripidis tragoediae , ed. Pflugk et Klotz. Vol. I, II et III. Sect. I— III. 4 27 

Einzeln: 

- Medea. Ed. Ill — 15 

Hecuba. Ed. II — 12 

Andromacha. Ed. II — 12 

Heraclidae. Ed. II — 12 

Helena. Ed. II — 12 

Alcestis. Ed. 11 — 12 

Hercules furens — 18 

Phoenissae — 18 

Orestes — 12 

Iphigenia Taurica — 12 

-^^-- Iphigenia quae est Aulide — 12 

Hesiodi carmina, recens. et illustr. C. Goettling. Ed. II. 8. mai. 1843 1 — 

Einzeln: 

Theogonia — 7^^ 

Scutum Herculis — 5 

Opera et dies — 10 

Homeri cei-tamen, fragmenta et vita Hesiodi — 15 

Homeri Ilias, varietat. lect. adi. Spitener. Sect. I — IV. 8. mai. 1832—36 115 

Einzeln : 

Sect. I. lib. 1—6 — 9 

Sect. II. lib. 7—12 — 9 

— Sect.111. lib. 13— 18 — 13% 

Sect. IV. lib. 19— 24 — 131/1 

Die einzige Ansgabe der Ilias, welche den kritischen Apparat yoll- 
standig enthftlt. 

Lysiae et Aeschinis orationes selectae, ed. I.H. Bremi. 8. mai. 1826 — 15 
Lysiae orationes selectae, ed. L H, Bremi. 8. mai. 1826 .... — 9 
nndari carmina cum deperditarum fragm., variet. lect. adi. et com- 
ment, illustr. L. Dissen. Ed. II. cur. Schneidewin. Vol. I. 1843 1 9 

Vol. II. Sect. I. II. (Comment, in Olymp. et Pyth.) 1846. 47. 

(a 15 Ngr.) 1 — 

Platonis opera omnia, recensuit, prolegomenis et commentariis in- 
struxit G. Stdllbaum. X voll. (21 Sectiones). 8. mai. 1836 — 61. 
compl 21 16 

Einzeln: 

Apologia Socratis et Crito. Ed. IV. 1858 — 24 



Platoni^ opera omnia ed. G, Stallbaum. ^ *^^ 

Phaedo. Ed. IIII. cur. Wohlrab. 1866 — 27 

— Symposium c. ind. Ed. III. 1852 — 22% 

Gorgias. Ed. III. 1861 — 24 

_ Proragoras c. ind. Ed. III. ed. Kroscheh 1866 ...... — 18 

— - — Politia sive de republica libri decern. 2 voll. Ed. II ... 2 15 

Einzeln: 

Vol. I. lib. I— V. 1858 1 12 

Vol.n. lib. VI— X. 1869 1 3 

- — - Phaedrus. Ed. II. 1867 — 24 

Menexenus, Lysis, Hippias uterque, lo. Ed. II. 1857 ... — 27 

Laches, Charmides, Alcibiades L II. Ed. IL 1867 . . . . — 27 

Cratylus cum. ind. 1835 — 27 

Euthydemus. 1836 —21 

Meno etEuthyphro itemque incerti scrip torisTheages, Erastae, 

Hipparchus. 1836 1 12 

Timaeus et Critias. 1838 1 24 

Theaetetus. Ed. II. rec. Wohlrab, 1869 1 — 

Sophista. 1840 — 27 

PoliticuB et incerti auctoris Minos. 1841 — 27 

Philebus. 1842 — 27 

Leges. Vol. L lib. I— IV. 1868 1 6 

Vol. II. Hb. V-VIII. 1869 1 6 

VoLIIL lib.IX— XII. et Epinomis. 1860 16 

Sophoclis tragoediae, rec. et explan. E, Wwnderus. 2 voU. 8. mai. 

1847—1867 3 — 

Einseln : 

Philoctetes. Ed. Ill . . — 12 

Oedipus tyrannus. Ed. IV — 12 

Oedipus Coloneus. Ed. Ill — 18 

Antigona. Ed. IV — 12 

Electea. Ed. Ill — 12 

Aiax. Ed. Ill .v — 12 

Trachiniae. Ed. II — 12 

Thucydidis de bello Peloponnesiaco libri VIII, explan. E. h\ Foppo. 

4 volL 8. mai. 1843 — 1866 4 — 

Einzeln: 

Lib. I. Ed. n 1 — 

— Lib. n. Ed. II — 22V^ 

Lib. Ill — 18 

Lib. IV — 16 

Lib. V — 16 

- - Lib. VI — 18 

Lib. VII — 15 

- - Lib. VIII — 15 

Indices et de historia Thuc^^didea commentatio — 20 

Xenophoutis Cvropaedia, comment, instr. F.A.Bornemann, 8. mai. 1838 — 15 

Memorabilia (Commentarii), illustr. B. Kiih/ner. 8. mai. 1858. 

Ed. II ... — 27 

Anabasis (expeditio Cyri min.), illustr. B. Kiihner. 1862 ..16 

Einseln k 18 w^: 

Sect. I. lib. I— IV. 

Sect. II. Hb.V— Vm. 
Oeconomicus, rec. et explan. L. Breitenbach. 8. mai. 1841 — 15 

Agesilaus ex ead. recens. 8. mai. 1843 — 12 

Hiero ex ead. rec. 8. mai. 1844 — 7 

— Hellenica, Sect. I. (lib. I. IL), ex ead. rec. 8. mai. 1853. . — 12 
Sect. n. (lib. Ill— VII.), ex ead. rec. 8. mai. 1863 1 18 

Unter der Presse befindet sich: 

Pindari carmina edd. L, Bissen et F, W. Schneidewin. Sect. II. Pasc. Ill 
Commentarius in Carmina Nemea et Isthmia uec non in i'ragmenta a 
E, de Leutsch confectus. 



PUBL I L II S YRI 

SE]SrTEISrTIAE. 



AD PIDEM COi:>IOUM OPTIMORDM 
PBBVEXJIVI REOENSUIT 

EDUAItI>XJS ^WOELPPLiif. 



ACCEDIT mCERTI A-TJCTOKIS LIBER QXJI TDLGO DICITDB 

MOBIBUS. 




IN 



LIPSIAE 

^jylBVS B. G. TEDBNEKI, 
jOJCCCLXIX. 



Neuer pMlologisclier nnd Sclmlbtlclier-Yerlag 



von 



B. G. Tenbner in Leipzig. 

1869. 



-o4^«- 



Aristophanis eqnitos. Recensuit A. v. Vblseh. gr. 8. geh. 28 Ngr. 
Barbieax, H«, Professor am GTnmasiam zu Hadamar, le liyre des demoiselles 

£in franzosisches Lesebuch for Madcbenschnlen. 11. Cars. 4. verbesserte 

Auflage. gr. 8. geb. 22% Ngr. 
Bindseily H* E., Professor und Bibliothekar in Halle, General -Register ttV 

Verhandlungen der ersten funfundzwanzig Versammlungen deutscberPbilo' . 

und Schulmanner. 1838 — 1867. gr. 4. geh. 1 Tblr. 
Ciceronig, Quinti, reliquiae. Kecognovit Fbanciscus Bdbchelkb. gr. 8. i 

16 Kgr. 
GoUmaiui, Guilelmns, de Diodori SieiiU fontlbns commentationis criticae ci , : 

quattuor. Dissertatio inaugnralis historica. gr. 8. geh. 16 Ngr. 
Delnhardt's, Heinrieh, kleine Schriften. Ansgewahlt und herausgegeben 

HBRMAmsr Schmidt, gr. 8. geb. 2 Tblr. 20 Ngr. 
Holstein, Hugo, de Plinii minoris elocutione disputatio altera, gr. 4. 

10 Ngr. 

Hymnus Gereris Homericas. Edidit Fbanciscus Buechelbk. gr. 8. geh. 
Ausgabe I. Adjectum est manuscripti specimen. 12 Ngr. 
» n. Adjectum est manuscripti simulacrum. 24 Ngr. 
Jalirbficher far olassische Philologie. Herausgegeben von Alpbed Fleckeise. 

Funfter Supplementband. Zweites Heft. gr. 8. geh. 28 Ngr. 
Janson, Ludovicus, de Graeoi sermonis nominum deminutione et araplificatione 

flexorum forma 'attjue usu. gr. 8. geh. 20 Ngr. 
i^Vm, ig^, 5Dircftor bc« ®t)tmtarium« gu 3:)onaucfc^tngcn. Seitfttbcii fur i>eilttiite«W 

in Ut beittf4ett etilifli!. giir ©clcl^rtenfd^ulcti cntworfcn. gr. 8. gc^. 7% S^gr. 
Klotz, Ricardus, de numero anapaestico quaestioneB metricae. Dissertatio 
^ J^^^^^^lis. gr. 8. geh. 12 Ngr. 
nni9. Dr. Q^xnn, Obcrle^rcc an bcr ^. ©. £anbe«[^utc gu ©rimtna, ®rie*iWe @«tth 

Btttwrnattt auf (Srunb bcr ©rgcfeniffc bet ocrglei^cnbcn epwd^forWung hmUitcl 

S^- ^. gci ^2% ^^x. 

^^«Qu« befonbcrs abgebrutft: 

"7 «o^^enlejte. gr. 8. gel&. 12 9^gr. 
^Iinttty. gr. 8. gc^. 15 ^^x. 
Krauss, loseplitts, »r. TulU Ciceronis epistularum emendationes. gr. 8. geb- 
10 Ngr. 

Mliller, Lucian, Geschichte der klassischen Philologie in den Niederlanden. Mit 
einem Anbange Uber die lateinische Versification der NiederlUnder. gr. S. 
Seh, 1 Tblr. 20 Ngr 

^utzhorii, F., die Entstehnngsweise der Homerischen Gedichte. Untersuchuiigen 
^ber die Berecbtiganff der auflosenden Homerkritik. ]Mit einem Vorwort 
-^^ J. N. MADvia, Professor in Kopenhagen. gr. 8. geh. 1 Thlr. 20 Ngr.